प्राज्वलन्नग्नयो राजन्पृथिवी समकम्पत । उदपानाश्च कुम्भाश्च प्रासिञ्चञ्शतशो जलम्
राजा, अग्नी जागोजागी पेटले, पृथ्वी थरथरली, आणि विहिरी व मडकी शेकड्यांनी पाणी ओतू लागली.
तमःसंवृतमप्यासीत्सर्वं जगदिदं तथा। न दिशो नादिशो राजन्प्रज्ञायन्तेस्म रेणुना
संपूर्ण जग अंधाराने झाकले गेले; राजन, धुळीमुळे दिशा आणि उपदिशा काहीच ओळखता येईना.
प्रादुरासीन्महाञ्छब्दः खेशरीरमदृश्यत । सर्वेषु राजन्देशेषु तदद्भुतमिवाभवत्
एक मोठा आवाज झाला आणि आकाशात काहीतरी अदृश्य हालचाल दिसली; राजन, सर्व प्रदेशात हे एक अद्भुतच घडले.
प्रामथ्नाद्धास्तिनपुरं वातो दक्षिणपश्चिमः । आरुजन्गणशो वृक्षान्परुषोऽशनिनिःस्वनः
दक्षिण-पश्चिम वाऱ्याने हस्तिनापूराला जबरदस्त धक्का दिला, वाऱ्याच्या प्रचंड गडगडाटासारखा आवाज करत झाडांचे गटच्या गट मोडले.
यत्रयत्र च वार्ष्णेयो वर्तते पथि भारत । तत्रतत्र सुखो वायुः सर्वं चासीत्प्रदक्षिणम्
भारतात, जेथे जेथे वृष्णिकुमार रस्त्यावरून गेला, तेथे तेथे वारा सुखद वाहू लागला आणि सर्व काही शुभ दिशेने फिरू लागले.
ववर्ष पुष्पवर्षं च कमलानि च भूरिशः । समश्च पन्था निर्दुःखो व्यपेतकुशकण्टकः
फुलांचा आणि कमळांचा वर्षाव झाला; रस्ता सपाट, दु:खरहित, गवत आणि काट्यांपासून मोकळा होता.
संस्तुतो ब्राह्मणैर्गीर्भिस्तत्रतत्र सहस्रशः । अर्च्यते मधुपर्कैश्च वसुभिश्च वसुप्रदः
तेथे ब्राह्मणांनी हजारो स्तुतींनी त्याचे गुणगान केले; मधुपर्क आणि संपत्तीच्या भेटींनी त्याचा सन्मान केला, कारण तो सर्वांना दान देणारा होता.
तं किरन्ति महात्मानं वन्यैः पुष्पैः सुगन्धिभिः । स्त्रियः पथि समागम्य सर्वभूतहिते रतम्
रस्त्यावर एकत्र आलेल्या स्त्रियांनी, सर्व जीवांच्या हितासाठी झटणाऱ्या त्या महात्म्यांवर सुगंधी वनफुलांचा वर्षाव केला.
स शालिभवनं रम्यं सर्वसस्यसमाचितम्। सुख परमधर्मिष्ठमभ्यगाद्भरतर्षभ
तो भरपूर पिकांनी नटलेला, सुखद आणि धर्मनिष्ठ असा सुंदर शेतगावात गेला.
पश्यन्बहुपशून्ग्रामान्रम्यान्हृदयतोपणान्। पुराणि च व्यतिकामन्राष्ट्राणि विविधानि च
त्याने अनेक गुरांचे कळप, मनाला आनंद देणारी गावे, प्राचीन नगरे आणि विविध प्रदेश पाहिले.
नित्यं हृष्टाः सुमनसो भारतैरभिरक्षिताः। नोद्विग्नाः परचक्राणां व्यसनानामकोविदाः
तेथील लोक नेहमी आनंदी, प्रसन्न मनाचे, भारतांच्या रक्षणाखाली, परकीय शत्रूंपासून निश्चिंत आणि संकट टाळण्यात कुशल होते.
उपप्लाव्यादथागम्य जनाः पुरनिवासिनः। यथ्यतिष्ठन्त सहिता विष्वक्सेनदिदृक्षया
नंतर उपप्लव्य येथे पोहोचल्यावर, नगरातील लोक सर्वजण एकत्र उभे राहिले आणि विष्वक्सेनाचे दर्शन घेण्यासाठी आतुर झाले.
ते तु सर्वे समायान्तमग्निमिद्धमिव प्रभुम् । अर्चयामासुरर्चार्हं देशातिथिमुपस्थितम्
ते सर्वजण, जणू प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे आलेल्या त्या पूज्य प्रभूचे, दूरवरून आलेल्या पाहुण्याप्रमाणे स्वागत करू लागले.
वृकस्थलं समासाद्य केशवः परवीरहा । प्रकीर्णरश्मावादित्ये व्योम्नि वै लोहितायति
केशव, शत्रूंचा संहार करणारा, वृषस्थळ येथे पोहोचला, तेव्हा सूर्याच्या किरणांनी आकाश लालसर झाले होते.
ततो ह्यनुचरान्सर्वानुवाच मधुसूदनः। युधिष्ठिरस्य कार्यार्थमिह वत्स्यामहे वयम्
मधुसूदनाने सर्व अनुयायांना सांगितले, 'युधिष्ठिराच्या कार्यासाठी आपण येथे थांबू.'
तस्य तन्मतमाज्ञाय चक्रुरावसथं नराः । क्षणेन चान्नपानानि ररावन्ति समार्जयन्
त्याचा निर्णय ऐकून, पुरुषांनी लगेच निवासाची तयारी केली आणि क्षणातच अन्नपाणी मांडून सर्व काही स्वच्छ केले.
अवतीर्य रथात्तूर्णं कृत्वा शौचं यथाविधि । रथमोचनमादिश्य सन्ध्यामुपविवेश ह
तो रथातून पटकन उतरला, विधिप्रमाणे शुद्धता केली आणि रथ सोडण्याची आज्ञा देऊन संध्याकाळच्या पूजा करण्यासाठी बसला.
दारुकोऽपि हयान्मुक्त्वा परिचर्य च शास्त्रतः। मुमोच सर्वं योक्तादि मुक्त्वा चैतानवासृजत्
दारुकानेही घोडे सोडून, शास्त्राप्रमाणे त्यांची सेवा केली आणि सर्व जूआ काढून त्यांना मोकळे केले.
तस्मिन्ग्रामे प्रधानास्तु य आसन्ब्राह्मणा नृप । आर्याः कुलीना ह्रीमन्तो ब्राह्मीं वृत्तिमनुष्ठिताः
त्या गावात, राजन, जे प्रमुख ब्राह्मण होते, ते सन्मानी, कुलीन, लाजाळू आणि ब्राह्मणधर्म पाळणारे होते.
तेऽभिगम्य महात्मानं हृषीकेशमरिन्दमम्। पूजां चक्रुर्यथान्यायमाशीर्मङ्गलसंयुताम्
त्यांनी त्या महात्मा, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या हृषीकेशाजवळ जाऊन, योग्य रीतीने, आशीर्वाद आणि मंगल शब्दांसह पूजा केली.
ते पूजयित्वा दाशार्हं सर्वलोकेषु पूजितम्। न्यवेदयन्त वेश्मानि गुणवन्ति महात्मने
सर्व लोकांत पूज्य असलेल्या दाशार्हाचा सन्मान करून, त्यांनी आपल्या उत्तम घरांची माहिती त्या महात्म्याला दिली.
तान्प्रभुः कृतमित्युक्ता सत्कृत्य च यथार्हतः । अभ्येत्य चैषां वेश्मानि पुनरायात्सहैव तैः
प्रभूने 'हे झाले' असे सांगून, त्यांना योग्य प्रकारे सन्मान दिला, त्यांच्या घरांना भेट दिली आणि पुन्हा त्यांच्या सोबत परतला.
सुमृष्टं भोजयित्वा च ब्राह्मणांस्तत्र केशवः । भुक्ता च सह तैः सर्वैरवसत्तां क्षपां सुखम्
केशवाने तिथल्या ब्राह्मणांना छान स्वयंपाक करून वाढला आणि स्वतःही त्यांच्यासोबत जेवला. त्यानंतर सर्वांनी मिळून आनंदात ती रात्र घालवली.
तदा दूतैः समाज्ञाय आयान्तं मधुसूदनम्। धृतराष्ट्रोऽब्रवीद्भीष्ममर्चयित्वा महाभुजम्
त्या वेळी दूतांकडून मधुसूदन येत असल्याचं कळल्यावर, धृतराष्ट्राने बलाढ्य भीष्माचं आदराने स्वागत केलं आणि त्याला म्हणाला.
द्रोणं च सञ्जयं चैव विदुरं च महामतिम् । दुर्योदनं सहामात्यं हृष्टरोमाऽब्रवीदिदम्
त्याने द्रोण, संजय, विदुर आणि दुर्योधनासह त्याचे मंत्री यांना, आनंदाने रोमांचित होऊन, पुढील शब्द सांगितले.
अद्भुतं महादाश्चर्यं श्रूयते कुरुनन्दन । स्त्रियो बालाश्च वृद्धाश्च कथयन्ति गृहेगृहे
कुरुवंशाच्या आनंदा, एक अद्भुत आणि आश्चर्यकारक गोष्ट सगळीकडे ऐकू येते; बायका, लहान मुले आणि वृद्ध लोक प्रत्येक घरात ती गोष्ट सांगत आहेत.
सत्कृत्याचक्षते चान्ये तथैवान्ये समागताः । पृथग्वादाश्च वर्तन्ते चत्वरेषु सभासु च
काही लोक ती गोष्ट आदराने सांगतात, तर काही जण एकत्र येऊन तशीच चर्चा करतात; चौकात आणि सभागृहात वेगवेगळ्या मतांची चर्चा होत आहे.
उपायास्यति दाशार्हः पाण्डवार्थे पराक्रमी । स नो मान्यश्च पूज्यश्च सर्वथा मधुसूदनः
पराक्रमी दाशार्ह पांडवांच्या हितासाठी येत आहे; म्हणून मधुसूदन आपल्याला सर्व प्रकारे मान आणि सन्मान द्यावा.
तस्मिन्हि यात्रा लोकस्य भूतानामीश्वरोऽहि सः। तस्मिन्धृतिश्च वीर्यं च प्रज्ञा चौजश्च माधवे
कारण त्याच्यामध्ये साऱ्या जगाचा प्रवास आहे, तो सर्व प्राण्यांचा स्वामी आहे; माधवामध्ये स्थैर्य, बळ, बुद्धी आणि तेज आहे.
स मान्यतां नरश्रेष्ठः स हि धर्मः सनातनः । पूजितो हि सुखाय स्यादसुखः स्यादपूजितः
तो श्रेष्ठ पुरुष आदराने वागवावा, कारण तोच सनातन धर्म आहे; त्याचा सन्मान केला तर सुख मिळेल, आणि सन्मान न केल्यास दुःख होईल.