धर्मज्ञो धृतिमान्प्राज्ञः सर्वभूतेषु केशवः । ईश्वरः सर्वभूतानां देवदेवः सनातनः
धर्माची जाण असलेला, धीर आणि बुद्धिमान असा केशव सर्व जीवांचा स्वामी आहे, तो देवांचा देव आणि शाश्वत आहे.
तं सर्वगुणसंपन्नं श्रीवत्सकृतलक्षणम्। संरिष्वज्य कौन्तेयः सन्देष्टुमुपचक्रमे
सर्व गुणांनी संपन्न आणि श्रीवत्सचिन्ह असलेल्या त्याला कौन्तेयाने मिठी मारली आणि आपला संदेश सांगायला सुरुवात केली.
या सा बाल्यात्प्रभृत्यस्मान्पर्यवर्धयताबला। उपवासतपःशीला सदा स्वस्त्ययने रता
आपल्या बालपणापासून जी आपल्याला मोठं करत होती, नेहमी उपवास, तप आणि शुभ कार्यांत रमलेली —
देवतातिथिपूजासु गुरुशुश्रूषणे रता। वत्सला प्रियपुत्रा च माताऽस्माकं जनार्दन
देवतांची आणि पाहुण्यांची पूजा, वडिलधाऱ्यांची सेवा यात मन लावणारी, आपल्या मुलांवर प्रेम करणारी — जनार्दना, ती आमची आई आहे.
सुयोधनभयाद्या नो त्रायतामित्रकर्शन । महतो मृत्युसंबाधुद्दुस्तरान्नौरिवार्णवात्
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, सुयोधनाच्या भीतीपासून आणि मृत्यूच्या मोठ्या संकटातून तिने आम्हाला वाचवावं, जशी नौका समुद्रातून वाचवते.
अस्मत्कृते च सततं यया दुःखानि माधव । अनुभूतान्यदुःखार्हां तां स्म पृच्छेरनामयम्
माधवा, आमच्यासाठी तिने नेहमीच अशी दुःखे सहन केली आहेत, जी तिच्या नशिबी नव्हती; तिच्या कुशलतेची विचारपूस कर.
भृशमाश्वासयेश्चैनां पुत्रशोकपरिप्लुताम् । अभिवाद्य स्वजेथास्त्वं पाण्डवान्परिकीर्तयन्
मुलांच्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या तिला तू मनापासून धीर दे, तिचा नमस्कार करून पांडवांची आठवण काढ.
ऊढात्प्रभृति दुःखानि श्वशुराणामरिन्दम। निराकाराऽतदर्हा च पश्यन्ती दुःखमश्रुते
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, लग्नापासूनच तिने सासरच्या लोकांकडून न मिळाव्या अशा दुःखांचा अनुभव घेतला, आणि अशी दुःखे पाहिली जी कोणी ऐकलीही नव्हती.
अपि जातु स कालः स्यात्कृष्ण दुःखविपर्ययः । यदहं मातरं क्लिष्टां सुखं दद्यामरिन्दम
कृष्णा, असा काळ यावा की तिचे दुःख संपून उलट सुख मिळावं, म्हणजे मी, शत्रूंचा संहार करणारा, माझ्या दुःखी आईला सुख देऊ शकेन.
प्रव्रजन्तोऽनुधावन्तीं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् । रुदतीमपहायैनामगच्छाम वयं वनम्
आम्ही वनात निघालो तेव्हा, आपल्या मुलांसाठी तळमळणारी, रडणारी आणि मागे येणारी ती बिचारी आई मागे राहिली.
सा नूनं म्रियते दुःखैः सा चेज्जीवति केशव। तथा पुत्राधिभिर्गाढमार्तामर्चय सत्कृत
ती नक्कीच दुःखाने मरत असेल; जर ती अजूनही जिवंत असेल, केशवा, तर आपल्या मुलांच्या दुःखाने फार व्याकुळ असलेल्या तिला तू सन्मान दे.
अभिवाद्याऽथ सा कृष्ण त्वया मद्वचवाद्विभो । धृतराष्ट्रश्च कौरव्यो राजानश्च वयोधिकाः
कृष्णा, तिचा नमस्कार करून माझ्यावतीने तिला सांग, तसेच धृतराष्ट्र, कौरव आणि वयाने मोठ्या राजांना देखील.
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव महाराजं च वाह्लिकम्। द्रौणिं च सोमदत्तं च सर्वांश्च भरतान्पृथक्
भीष्म, द्रोण, कृप, मोठे राजा वाहीक, द्रोणपुत्र, सोमदत्त आणि सर्व भारतवंशीयांना वेगवेगळ्या प्रकारे नमस्कार कर.
यथावयो यथास्थानं प्रपद्यस्व जनार्दन।' विदुरं च महाप्राज्ञं कुरूणां मन्त्रधारिणम्। अगाधबुद्धिं मर्मज्ञं स्वजेथा मधुसूदन
त्यांच्या वय आणि स्थानानुसार, जनार्दना, त्यांना भेट; आणि कुरूंचे मंत्रज्ञ, गूढ बुद्धीचे आणि अंतःकरण जाणणारे विदुर यांना, मधुसूदना, नमस्कार कर.
इत्युक्त्वा केशवं तत्र राजमध्ये युधिष्ठिरः। अनुज्ञातो निववृते कृष्णं कृत्वा प्रदक्षिणम्
राजांच्या मध्ये केशवाला असे सांगून, युधिष्ठिराने त्याची परवानगी घेतली, कृष्णाची प्रदक्षिणा केली आणि परत गेला.
व्रजन्नेव तु बीभत्सुः सखायं पुरुषर्षभम् । अब्रवीत्परवीरघ्रं दाशार्हमपराजितम्
जाता जाता अर्जुनाने आपल्या मित्राला, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, शत्रूंचा संहार करणारा आणि कधीही न हरवणारा दाशार्ह याला असे म्हटले.
यदस्माकं विभो वृत्तं पुरा वै मन्त्रनिश्चये । अर्धराज्यस्य गोविद विदितं सर्वराजसु
हे प्रभु, पूर्वी राज्याच्या वाटपाच्या सल्ल्यात आमच्यात जे काही घडलं, ते सर्व राजांना माहीत आहे.
तच्चेद्दद्यादखङ्गेन सत्कृत्यानवमत्य च। प्रियं मे स्यान्महाबाहो मुच्येरन्महतो भयात्
हे महाबाहो, जर त्यांनी ते प्रामाणिकपणे, योग्य सन्मानाने आणि अवहेलना न करता दिलं, तर मला ते आवडेल आणि आम्ही मोठ्या भीतीतून मुक्त होऊ.
अतश्चेदन्यथाकर्ता धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित्। अन्तं नूनं करिष्यामि क्षत्रियाणां जनार्दन
पण जर धृतराष्ट्राचा मुलगा योग्य मार्गाने वागला नाही, तर मी नक्कीच क्षत्रियांचा अंत घडवून आणीन, हे जनार्दन.
एवमुक्ते पाण्डवेन समहृष्यद्वृकोदरः। मुहुर्मुहुः क्रोधवशात्प्रावेपत च पाण्डवः
पांडवाने असे बोलताच भीमाला फार आनंद झाला, पण रागाच्या भरात तो पुन्हा पुन्हा थरथर कापू लागला.
वेपमानश्च कौन्तेयः प्राक्रोशन्महतो रजन्। धनञ्जयवचः श्रुत्वा हर्षोत्सिक्तमना भृशम्
कुंतीपुत्र भीम, धनंजयाच्या शब्दांनी आनंदाने भरून, थरथरत मोठ्याने गर्जना करू लागला.
तस्य तं निनदं श्रुत्वा संप्रावेपन्त धन्विनः । वाहनानि च सर्वामि शकृन्मूत्रे प्रमुस्रुवुः
त्या भीषण गर्जना ऐकून सर्व धनुर्धारी घाबरले आणि सर्व जनावरे घाबरून तिथेच मलमूत्र सोडू लागली.
इत्युक्त्वा केशवं तत्र तथा चोह्वा विनिश्चयम्। अनुज्ञातो निववृते परिष्वज्य जनार्दनम्
त्याने केशवाला आपला निश्चय सांगितला, त्याला मिठी मारली, परवानगी घेतली आणि तिथून निघून गेला.
तेषु राजसु सर्वेषु निवृत्तेषु जनार्दनः। तूर्णमभ्यगमद्धृष्टः शैब्यसुग्रीववाहनः
सर्व राजे निघून गेल्यावर, जनार्दन शौर्याने आणि वेगाने, शैब्य आणि सुग्रीव या घोड्यांच्या रथावर बसला.
ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः । पन्थानमाचेमुरिव ग्रसमाना इवाम्बरम्
दारुकाने हाक दिल्यावर वासुदेवाचे ते घोडे आकाश गिळत असल्यासारखे वेगाने मार्गावर धावू लागले.
अथापश्यन्महाबाहुर्ऋषीनध्वनि केशवः । ब्राह्या श्रिया दीप्यमानान्स्थितानुभयतः पथि
मग बलवान केशवाने पाहिले की, मार्गाच्या दोन्ही बाजूंना ब्राह्मण तेजाने उजळून निघालेले मोठे ऋषी उभे आहेत.
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णमभिवाद्य जनार्दनः। यथावृत्तानृषीन्सर्वानभ्यभाषत पूजयन्
तो जनार्दन पटकन रथातून उतरला, सर्व ऋषींना योग्य रीतीने वंदन करून, त्यांचा सन्मान करत बोलू लागला.
कच्चिल्लोकेषु कुशलं कच्चिद्धर्मः स्वनुष्ठितः । ब्राह्मणानां त्रयो वर्णाः कच्चित्तिष्ठन्ति शासने । ` पितृदेवातिथिभ्यश्च कच्चित्पूता स्वनुष्ठिताः
जगात सर्व काही ठीक आहे ना? धर्म नीट पाळला जातोय ना? ब्राह्मणांचे तीन वर्ग नीट अनुशासनात आहेत ना? पितर, देव आणि पाहुण्यांची सेवा नीट होतेय ना?
तेभ्यः प्रयुज्य तां पूजां प्रोवाच मधुसूदनः। भगवन्तः क्व संसिद्धाः कोऽवधिर्भवतामिह
त्यांना योग्य सन्मान दिल्यावर मधुसूदन म्हणाला, 'भगवंतांनो, तुम्ही कुठे चालला आहात? इथे येण्याचे कारण काय?'
किं वा कार्यं भगवतामहं किं करवाणि यः । केनार्थेनोपप्तंप्राप्ता भगवन्तो महीतलम्
'भगवंतांनो, तुमचे कोणते कार्य आहे? मी तुमच्यासाठी काय करू? कोणत्या कारणासाठी तुम्ही या पृथ्वीवर आला आहात?'