मन्त्राहुतिमहाहोमैर्हूयमानश्च पावकः । प्रदक्षिणशिखो भूत्वा विधूमः समपद्यत
मंत्रांनी मोठ्या होमाने आहुती दिल्यावर, अग्नी उजवीकडे वळणाऱ्या ज्वाळांसह आणि धूर नसलेला झाला.
वसिष्ठो वामदेवश्च भूरिद्युम्नो गयः क्रथः। शुकनारदवाल्मीका मरुत्तः कुशिको भृगुः
वसिष्ठ, वामदेव, भूरिद्युम्न, गया, क्रथ, शुक, नारद, वाल्मीकि, मरुत्त, कुशिक आणि भृगु—
देवब्रह्मर्षयश्चैव कृष्णं यदुसुखावहम्। प्रदक्षिणमवर्तन्त सहिता वासवानुजम्
हे दिव्य ऋषी आणि ब्रह्मर्षी, वासवाचा भाऊ यांच्यासह, यादवांना सुख देणाऱ्या कृष्णाची प्रदक्षिणा करू लागले.
एवमेतैर्महाभागैर्महर्षिगणसाधुभिः । पूजितः प्रययौ कृष्णः कुरूणां सदनं प्रति
अशा या महान आणि पुण्यवान ऋषींकडून पूजित होऊन, कृष्ण कुरूंच्या सभेकडे निघाला.
देवताभ्यो नमस्कृत्य ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च। प्रययौ पुण्डरीकाक्षः सात्यकेन सहाच्युतः
देवतांना वंदन करून आणि ब्राह्मणांना शुभाशीर्वाद देऊन, कमळनयन अच्युत सत्यकीसह प्रस्थान करू लागला.
तं प्रयान्तमनुप्रायात्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । भीमसेनार्जुनौ चोभौ माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
त्याच्या मागे कुंतीपुत्र युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन आणि माद्रीचे दोन्ही पुत्र गेले.
चेकितानश्च विक्रान्तो धृष्टकेतुश्च चेदिपः । द्रुपदः काशिराजश्च शिखण्डी च महारथः
शूरवीर चेकितान, चेदीराज धृष्टकेतु, द्रुपद, काशीराज आणि महाबलवान शिखंडी हेही मागे गेले.
धृष्टद्युम्नः सपुत्रश्च विराटः केकयैः सह। संसाधनार्थं प्रययुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम्
धृष्टद्युम्न आपल्या पुत्रांसह, विराट केकयांसह आणि इतर क्षत्रियांनी, क्षत्रियांत श्रेष्ठ असलेल्या कृष्णासोबत जाण्यासाठी प्रस्थान केले.
ततोऽनुव्रज्य गोविन्दं धर्मराजो युधिष्ठिरः। राज्ञां सकाशे द्युतिमानुवाचेदं वचस्तदा
मग गोविंदाच्या मागे जाऊन, धर्मराज युधिष्ठिर राजांच्या उपस्थितीत तेजस्वीपणे असे बोलला—
यो वै न कामान्न भयान्न लोभान्नार्थकारणात्। अन्यायमनुवर्तेत स्थिरबुद्धिरलोलुपः
जो मनुष्य इच्छेने, भीतीने, लोभाने किंवा स्वार्थासाठी अन्यायाचा मार्ग धरत नाही, ज्याचे मन स्थिर आणि लोभी नाही—
धर्मज्ञो धृतिमान्प्राज्ञः सर्वभूतेषु केशवः । ईश्वरः सर्वभूतानां देवदेवः सनातनः
धर्माची जाण असलेला, धीर आणि बुद्धिमान असा केशव सर्व जीवांचा स्वामी आहे, तो देवांचा देव आणि शाश्वत आहे.
तं सर्वगुणसंपन्नं श्रीवत्सकृतलक्षणम्। संरिष्वज्य कौन्तेयः सन्देष्टुमुपचक्रमे
सर्व गुणांनी संपन्न आणि श्रीवत्सचिन्ह असलेल्या त्याला कौन्तेयाने मिठी मारली आणि आपला संदेश सांगायला सुरुवात केली.
या सा बाल्यात्प्रभृत्यस्मान्पर्यवर्धयताबला। उपवासतपःशीला सदा स्वस्त्ययने रता
आपल्या बालपणापासून जी आपल्याला मोठं करत होती, नेहमी उपवास, तप आणि शुभ कार्यांत रमलेली —
देवतातिथिपूजासु गुरुशुश्रूषणे रता। वत्सला प्रियपुत्रा च माताऽस्माकं जनार्दन
देवतांची आणि पाहुण्यांची पूजा, वडिलधाऱ्यांची सेवा यात मन लावणारी, आपल्या मुलांवर प्रेम करणारी — जनार्दना, ती आमची आई आहे.
सुयोधनभयाद्या नो त्रायतामित्रकर्शन । महतो मृत्युसंबाधुद्दुस्तरान्नौरिवार्णवात्
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, सुयोधनाच्या भीतीपासून आणि मृत्यूच्या मोठ्या संकटातून तिने आम्हाला वाचवावं, जशी नौका समुद्रातून वाचवते.
अस्मत्कृते च सततं यया दुःखानि माधव । अनुभूतान्यदुःखार्हां तां स्म पृच्छेरनामयम्
माधवा, आमच्यासाठी तिने नेहमीच अशी दुःखे सहन केली आहेत, जी तिच्या नशिबी नव्हती; तिच्या कुशलतेची विचारपूस कर.
भृशमाश्वासयेश्चैनां पुत्रशोकपरिप्लुताम् । अभिवाद्य स्वजेथास्त्वं पाण्डवान्परिकीर्तयन्
मुलांच्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या तिला तू मनापासून धीर दे, तिचा नमस्कार करून पांडवांची आठवण काढ.
ऊढात्प्रभृति दुःखानि श्वशुराणामरिन्दम। निराकाराऽतदर्हा च पश्यन्ती दुःखमश्रुते
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, लग्नापासूनच तिने सासरच्या लोकांकडून न मिळाव्या अशा दुःखांचा अनुभव घेतला, आणि अशी दुःखे पाहिली जी कोणी ऐकलीही नव्हती.
अपि जातु स कालः स्यात्कृष्ण दुःखविपर्ययः । यदहं मातरं क्लिष्टां सुखं दद्यामरिन्दम
कृष्णा, असा काळ यावा की तिचे दुःख संपून उलट सुख मिळावं, म्हणजे मी, शत्रूंचा संहार करणारा, माझ्या दुःखी आईला सुख देऊ शकेन.
प्रव्रजन्तोऽनुधावन्तीं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् । रुदतीमपहायैनामगच्छाम वयं वनम्
आम्ही वनात निघालो तेव्हा, आपल्या मुलांसाठी तळमळणारी, रडणारी आणि मागे येणारी ती बिचारी आई मागे राहिली.
सा नूनं म्रियते दुःखैः सा चेज्जीवति केशव। तथा पुत्राधिभिर्गाढमार्तामर्चय सत्कृत
ती नक्कीच दुःखाने मरत असेल; जर ती अजूनही जिवंत असेल, केशवा, तर आपल्या मुलांच्या दुःखाने फार व्याकुळ असलेल्या तिला तू सन्मान दे.
अभिवाद्याऽथ सा कृष्ण त्वया मद्वचवाद्विभो । धृतराष्ट्रश्च कौरव्यो राजानश्च वयोधिकाः
कृष्णा, तिचा नमस्कार करून माझ्यावतीने तिला सांग, तसेच धृतराष्ट्र, कौरव आणि वयाने मोठ्या राजांना देखील.
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव महाराजं च वाह्लिकम्। द्रौणिं च सोमदत्तं च सर्वांश्च भरतान्पृथक्
भीष्म, द्रोण, कृप, मोठे राजा वाहीक, द्रोणपुत्र, सोमदत्त आणि सर्व भारतवंशीयांना वेगवेगळ्या प्रकारे नमस्कार कर.
यथावयो यथास्थानं प्रपद्यस्व जनार्दन।' विदुरं च महाप्राज्ञं कुरूणां मन्त्रधारिणम्। अगाधबुद्धिं मर्मज्ञं स्वजेथा मधुसूदन
त्यांच्या वय आणि स्थानानुसार, जनार्दना, त्यांना भेट; आणि कुरूंचे मंत्रज्ञ, गूढ बुद्धीचे आणि अंतःकरण जाणणारे विदुर यांना, मधुसूदना, नमस्कार कर.
इत्युक्त्वा केशवं तत्र राजमध्ये युधिष्ठिरः। अनुज्ञातो निववृते कृष्णं कृत्वा प्रदक्षिणम्
राजांच्या मध्ये केशवाला असे सांगून, युधिष्ठिराने त्याची परवानगी घेतली, कृष्णाची प्रदक्षिणा केली आणि परत गेला.
व्रजन्नेव तु बीभत्सुः सखायं पुरुषर्षभम् । अब्रवीत्परवीरघ्रं दाशार्हमपराजितम्
जाता जाता अर्जुनाने आपल्या मित्राला, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, शत्रूंचा संहार करणारा आणि कधीही न हरवणारा दाशार्ह याला असे म्हटले.
यदस्माकं विभो वृत्तं पुरा वै मन्त्रनिश्चये । अर्धराज्यस्य गोविद विदितं सर्वराजसु
हे प्रभु, पूर्वी राज्याच्या वाटपाच्या सल्ल्यात आमच्यात जे काही घडलं, ते सर्व राजांना माहीत आहे.
तच्चेद्दद्यादखङ्गेन सत्कृत्यानवमत्य च। प्रियं मे स्यान्महाबाहो मुच्येरन्महतो भयात्
हे महाबाहो, जर त्यांनी ते प्रामाणिकपणे, योग्य सन्मानाने आणि अवहेलना न करता दिलं, तर मला ते आवडेल आणि आम्ही मोठ्या भीतीतून मुक्त होऊ.
अतश्चेदन्यथाकर्ता धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित्। अन्तं नूनं करिष्यामि क्षत्रियाणां जनार्दन
पण जर धृतराष्ट्राचा मुलगा योग्य मार्गाने वागला नाही, तर मी नक्कीच क्षत्रियांचा अंत घडवून आणीन, हे जनार्दन.
एवमुक्ते पाण्डवेन समहृष्यद्वृकोदरः। मुहुर्मुहुः क्रोधवशात्प्रावेपत च पाण्डवः
पांडवाने असे बोलताच भीमाला फार आनंद झाला, पण रागाच्या भरात तो पुन्हा पुन्हा थरथर कापू लागला.