अर्धचन्द्रैश्च चन्द्रैश्च मत्स्यैः समृगपक्षिभिः । पुष्पैश्च विविधैश्चित्रं मणिरत्नैश्च सर्वशः
अर्धचंद्र, पूर्णचंद्र, मासे, पशू, पक्षी, विविध फुलं आणि सर्व प्रकारच्या मौल्यवान रत्नांनी तो सर्वत्र सुंदर सजवलेला होता.
तरुणादित्यसङ्काशं बृहन्तं चारुदर्शनम् । मणिहेमविचित्राङ्गं सुध्वजं सुपताकिनम्
तो रथ तरुण सूर्यासारखा तेजस्वी, मोठा आणि मनाला आनंद देणारा, रत्न आणि सोन्याने सजलेला, सुंदर ध्वज आणि उत्तम पताका घेऊन उभा होता.
सूपस्करमनाधृष्यं वैयाघ्रपरिवारणम्। यशोघ्नं प्रत्यमित्राणां यदूनां नन्दिवर्धनम्
ती नगरी भक्कम किल्ल्यांनी सुरक्षित होती, वाघासारख्या शूर सैनिकांनी वेढलेली होती, शत्रूंच्या कीर्तीचा नाश करणारी आणि यादवांची कीर्ती वाढवणारी होती.
वाजिभिः शैब्यसुग्रीवमेधपुष्पबलाहकैः । स्नातैः संपादयामासुः संपन्नैः सर्वसंपदा
शैब्य, सुग्रीव, मेध, पुष्प आणि बलाहक या घोड्यांना स्नान घालून, सर्व शुभ चिन्हांनी सजवून, त्यांनी रथ तयार केला.
महिमानं तु कृष्णस्य भूय एवाभिवर्धयन्। सुघोषः पतगेन्द्रेण ध्वजेन युयुजे रथः
कृष्णाची महिमा अधिक वाढवण्यासाठी, सत्यकीने गरुडध्वज असलेला पताका त्या रथाला जोडला.
तं मेरुशिखरप्रख्यं मेघदुन्दुभिनिस्वनम् । आरुरोह रथं सौरिर्विमानमिव कामगम्
सौरी कृष्ण त्या रथावर चढला, जो मेरूच्या शिखरासारखा उंच आणि मेघांच्या गडगडाटासारखा नाद करणारा होता, जणू काही तो इच्छेनुसार उडणारे विमानच होते.
ततः सात्यकिमारोप्य प्रययौ पुरुषोत्तमः। पृथिवीं चान्तरिक्षं च रथघोषेण नादयन्
मग सत्यकीला रथावर बसवून, पुरुषोत्तमाने प्रस्थान केले आणि त्याच्या रथाच्या गजराने पृथ्वी व आकाश दुमदुमून गेले.
व्यपोढाभ्रस्ततः कालः क्षणेन समपद्यत। शिवश्चानुववौ वायुः प्रशान्तमभवद्रजः
तेव्हा ढग विरळ झाले, क्षणातच काळ शुभ झाला, वारा मंद वाहू लागला आणि धूळ शांत झाली.
प्रदक्षिणानुलोमाश्च मङ्गल्या मृगपक्षिणः। प्रयाणे वासुदेवस्य बभूवुरनुयायिनः
मंगलमय पशू आणि पक्षी, उजवीकडे आणि शुभ दिशेने चालत, वासुदेवाच्या प्रवासात त्याच्या मागे गेले.
मङ्गल्यार्थप्रदैः शब्दैरन्ववर्तन्त सर्वशः। सारसाः शतपत्राश्च हंसाश्च मधुसूदनम्
सारस, शतपत्र आणि हंस हे पक्षी मधुसूदनाच्या मागे गेले आणि त्यांनी शुभ आणि मंगलमय ध्वनी काढले.
मन्त्राहुतिमहाहोमैर्हूयमानश्च पावकः । प्रदक्षिणशिखो भूत्वा विधूमः समपद्यत
मंत्रांनी मोठ्या होमाने आहुती दिल्यावर, अग्नी उजवीकडे वळणाऱ्या ज्वाळांसह आणि धूर नसलेला झाला.
वसिष्ठो वामदेवश्च भूरिद्युम्नो गयः क्रथः। शुकनारदवाल्मीका मरुत्तः कुशिको भृगुः
वसिष्ठ, वामदेव, भूरिद्युम्न, गया, क्रथ, शुक, नारद, वाल्मीकि, मरुत्त, कुशिक आणि भृगु—
देवब्रह्मर्षयश्चैव कृष्णं यदुसुखावहम्। प्रदक्षिणमवर्तन्त सहिता वासवानुजम्
हे दिव्य ऋषी आणि ब्रह्मर्षी, वासवाचा भाऊ यांच्यासह, यादवांना सुख देणाऱ्या कृष्णाची प्रदक्षिणा करू लागले.
एवमेतैर्महाभागैर्महर्षिगणसाधुभिः । पूजितः प्रययौ कृष्णः कुरूणां सदनं प्रति
अशा या महान आणि पुण्यवान ऋषींकडून पूजित होऊन, कृष्ण कुरूंच्या सभेकडे निघाला.
देवताभ्यो नमस्कृत्य ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च। प्रययौ पुण्डरीकाक्षः सात्यकेन सहाच्युतः
देवतांना वंदन करून आणि ब्राह्मणांना शुभाशीर्वाद देऊन, कमळनयन अच्युत सत्यकीसह प्रस्थान करू लागला.
तं प्रयान्तमनुप्रायात्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । भीमसेनार्जुनौ चोभौ माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
त्याच्या मागे कुंतीपुत्र युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन आणि माद्रीचे दोन्ही पुत्र गेले.
चेकितानश्च विक्रान्तो धृष्टकेतुश्च चेदिपः । द्रुपदः काशिराजश्च शिखण्डी च महारथः
शूरवीर चेकितान, चेदीराज धृष्टकेतु, द्रुपद, काशीराज आणि महाबलवान शिखंडी हेही मागे गेले.
धृष्टद्युम्नः सपुत्रश्च विराटः केकयैः सह। संसाधनार्थं प्रययुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम्
धृष्टद्युम्न आपल्या पुत्रांसह, विराट केकयांसह आणि इतर क्षत्रियांनी, क्षत्रियांत श्रेष्ठ असलेल्या कृष्णासोबत जाण्यासाठी प्रस्थान केले.
ततोऽनुव्रज्य गोविन्दं धर्मराजो युधिष्ठिरः। राज्ञां सकाशे द्युतिमानुवाचेदं वचस्तदा
मग गोविंदाच्या मागे जाऊन, धर्मराज युधिष्ठिर राजांच्या उपस्थितीत तेजस्वीपणे असे बोलला—
यो वै न कामान्न भयान्न लोभान्नार्थकारणात्। अन्यायमनुवर्तेत स्थिरबुद्धिरलोलुपः
जो मनुष्य इच्छेने, भीतीने, लोभाने किंवा स्वार्थासाठी अन्यायाचा मार्ग धरत नाही, ज्याचे मन स्थिर आणि लोभी नाही—
धर्मज्ञो धृतिमान्प्राज्ञः सर्वभूतेषु केशवः । ईश्वरः सर्वभूतानां देवदेवः सनातनः
धर्माची जाण असलेला, धीर आणि बुद्धिमान असा केशव सर्व जीवांचा स्वामी आहे, तो देवांचा देव आणि शाश्वत आहे.
तं सर्वगुणसंपन्नं श्रीवत्सकृतलक्षणम्। संरिष्वज्य कौन्तेयः सन्देष्टुमुपचक्रमे
सर्व गुणांनी संपन्न आणि श्रीवत्सचिन्ह असलेल्या त्याला कौन्तेयाने मिठी मारली आणि आपला संदेश सांगायला सुरुवात केली.
या सा बाल्यात्प्रभृत्यस्मान्पर्यवर्धयताबला। उपवासतपःशीला सदा स्वस्त्ययने रता
आपल्या बालपणापासून जी आपल्याला मोठं करत होती, नेहमी उपवास, तप आणि शुभ कार्यांत रमलेली —
देवतातिथिपूजासु गुरुशुश्रूषणे रता। वत्सला प्रियपुत्रा च माताऽस्माकं जनार्दन
देवतांची आणि पाहुण्यांची पूजा, वडिलधाऱ्यांची सेवा यात मन लावणारी, आपल्या मुलांवर प्रेम करणारी — जनार्दना, ती आमची आई आहे.
सुयोधनभयाद्या नो त्रायतामित्रकर्शन । महतो मृत्युसंबाधुद्दुस्तरान्नौरिवार्णवात्
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, सुयोधनाच्या भीतीपासून आणि मृत्यूच्या मोठ्या संकटातून तिने आम्हाला वाचवावं, जशी नौका समुद्रातून वाचवते.
अस्मत्कृते च सततं यया दुःखानि माधव । अनुभूतान्यदुःखार्हां तां स्म पृच्छेरनामयम्
माधवा, आमच्यासाठी तिने नेहमीच अशी दुःखे सहन केली आहेत, जी तिच्या नशिबी नव्हती; तिच्या कुशलतेची विचारपूस कर.
भृशमाश्वासयेश्चैनां पुत्रशोकपरिप्लुताम् । अभिवाद्य स्वजेथास्त्वं पाण्डवान्परिकीर्तयन्
मुलांच्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या तिला तू मनापासून धीर दे, तिचा नमस्कार करून पांडवांची आठवण काढ.
ऊढात्प्रभृति दुःखानि श्वशुराणामरिन्दम। निराकाराऽतदर्हा च पश्यन्ती दुःखमश्रुते
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, लग्नापासूनच तिने सासरच्या लोकांकडून न मिळाव्या अशा दुःखांचा अनुभव घेतला, आणि अशी दुःखे पाहिली जी कोणी ऐकलीही नव्हती.
अपि जातु स कालः स्यात्कृष्ण दुःखविपर्ययः । यदहं मातरं क्लिष्टां सुखं दद्यामरिन्दम
कृष्णा, असा काळ यावा की तिचे दुःख संपून उलट सुख मिळावं, म्हणजे मी, शत्रूंचा संहार करणारा, माझ्या दुःखी आईला सुख देऊ शकेन.
प्रव्रजन्तोऽनुधावन्तीं कृपणां पुत्रगृद्धिनीम् । रुदतीमपहायैनामगच्छाम वयं वनम्
आम्ही वनात निघालो तेव्हा, आपल्या मुलांसाठी तळमळणारी, रडणारी आणि मागे येणारी ती बिचारी आई मागे राहिली.