पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षमुपेत्य गजगामिनी । अश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनमब्रवीत्
कमळासारख्या डोळ्यांची, हत्तीच्या चालीसारखी चालणारी, डोळ्यांत अश्रू भरलेली कृष्णा, कृष्णाजवळ जाऊन म्हणाली—
अयं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतः। स्मर्तव्यः सर्वकार्येषु परेषां सन्धिमिच्छताम्
हे कमळनयन, हा केस दु:शासनाच्या हाताने ओढलेला आहे; जो कोणी दुसऱ्यांशी शांतता हवी असेल त्याने हे नेहमी लक्षात ठेवावं.
यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ सन्धिकामुकौ । पिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर्महारथैः
कृष्णा, जर भीम आणि अर्जुन हे दीन आणि शांततेकडे झुकणारे असतील, तर माझे वयोवृद्ध वडील स्वतः आपल्या वीर मुलांसह युद्ध करतील.
पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदन । अभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ते कुरुभिः सह
आणि मधुसूदना, माझे पाच पराक्रमी पुत्र, अभिमन्यूला पुढे करून, कौरवांसोबत युद्ध करतील.
दुःशासनभुजं श्यामं संछिन्नं पांसुकुण्ठितम्। यद्यहं तु न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे
दु:शासनाचा काळा, छाटलेला आणि मातीने माखलेला हात मी स्वतः पाहिला नाही, तर माझ्या हृदयाला कधीच शांती मिळणार नाही.
त्रयोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मे। विधाय हृदये मन्युं प्रदीप्तमिव पावकम्
मी तेरा वर्षं वाट पाहिली, हृदयात अग्नीप्रमाणे धगधगणारा राग धरून ठेवला.
विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्शल्यपीडितम् । योऽयमद्य महाबाहुर्धर्ममेवानुपश्यति
भीमाच्या कठोर शब्दांनी माझं हृदय विदीर्ण झालं आहे, जेव्हा हा महाबाहू आज फक्त धर्माचाच विचार करतो.
इत्युक्त्वा बाष्परुद्धेन कण्ठेनायतलोचना । रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम्
असं बोलून, डोळे मोठे आणि गळा अश्रूंनी दाटलेला, कृष्णा थरथरत्या आवाजात, हुंदके देत रडू लागली.
स्तनौ पीनायतश्रोणी सहितावभिवर्षती। द्रवीभूतमिवात्युष्णं मुञ्चन्ती वारि नेत्रजम्
तिची उन्नत छाती आणि रुंद कंबर हलू लागली, डोळ्यांतून ती जणू वितळून जाईल इतके गरम अश्रू वाहू लागले.
तामुवाच महाबाहुः केशवः परिसान्त्वयन्। अचिराद्द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर्भरतस्त्रियः
महाबाहू केशवाने तिला शांत करत सांगितले, 'कृष्णे, लवकरच तू भरतांच्या स्त्रियांना रडताना पाहशील.'
एवं ता भीरु रोस्त्यन्ति निहतज्ञातिबान्धवाः। हतमित्रा हतबला येषां क्रुद्धाऽसि भामिनी
अशीच त्या बिचाऱ्या स्त्रिया रडतील, ज्यांचे नातेवाईक आणि आप्तजन मारले गेले, मित्र आणि सैन्य नष्ट झाले, आणि ज्या तुझ्या रागाचा विषय झाल्या आहेत, हे सुंदर स्त्री.
अहं च तत्करिष्यामि भीमार्जुनयमैः सह । युधिष्ठिरनियोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात्
मी हे सर्व भीम आणि अर्जुनासोबत, युधिष्ठिराच्या आज्ञेने आणि विधिलिखित नियतीने पूर्ण करीन.
धार्तराष्ट्राः कालपक्वा न चेच्छृण्वन्ति मे वचः। शेष्यन्ते निहता भूमौ श्वसृगालादनीकृताः
धृतराष्ट्राची मुले, ज्यांचा मृत्यू जवळ आलाय, जर माझं बोलणं ऐकत नाहीत, तर ते पृथ्वीवर पडून राहतील आणि कुत्रे-कोल्हे त्यांना फाडतील.
चलेद्धि हिमवाञ्शैलो मेदिनी शतधा भवेत्। द्यौः पतेच्च सनक्षत्रा न मे मोघं वचो भवेत्
हिमालय पर्वत हलू दे, पृथ्वी शंभर तुकड्यांत विभागली जाऊ दे, आकाश ताऱ्यांसह कोसळू दे—माझं वचन कधीच व्यर्थ जाणार नाही.
शुष्येत्तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत्।' सत्यं ते प्रतिजानामि कृष्णे बाष्पो निगृह्यताम् । हतामित्राञ्श्रिया युक्तानचिदाद्द्रक्ष्यसे पतीन्
कृष्णे, समुद्र आटू शकतो, पण माझं वचन कधीही फोल ठरणार नाही. मी तुला खरं वचन देतो — डोळ्यांतले अश्रू आवर. शत्रूंचा नाश झाल्यावर, आपल्या पतींना विजयाने शोभून गेलेले तू नक्की पाहशील.
कुरूणामद्य सर्वेषां भवान्सुहृदनुत्तमः। संबन्धी दयितो नित्यमुभयोः पक्षयोरपि
आज सर्व कुरूंमध्ये तूच सर्वश्रेष्ठ मित्र आहेस. दोन्ही बाजूंशी तुझं नातं आहे आणि सर्वांना तू नेहमीच प्रिय आहेस.
पाण्डवैर्धार्तराष्ट्राणां प्रतिपाद्यमनामयम्। समर्थः प्रशमं चैव कर्तुमर्हसि केशव
केशवा, पांडव आणि धृतराष्ट्रपुत्र यांचं कल्याण घडवण्याची आणि शांतता आणण्याची ताकद तुझ्यात आहे.
त्वमित्तः पुण्डरीकाक्ष सुयोधनममर्षणम् । शान्त्यर्थं भ्रातरं ब्रूया यत्तद्वाच्यममित्रहन्
कमलनयन, शांतीसाठी, सहन करायला कठीण असलेल्या सुयोधनाला जे सांगणं आवश्यक आहे ते तू सांग. शत्रूंना संपवणाऱ्या, त्याच्याशी बोल.
त्वया धर्मार्थयुक्तं चेदुक्तं शिवमनामयम्। हितं नादास्यते बालो दिष्टस्य वशमेष्यति
तू धर्मयुक्त, हितकारक आणि मंगल अशी वचने सांगितलीस, तरी तो मूर्ख राजकुमार ती मान्य करणार नाही, आणि मग तो नशिबाच्या तावडीत सापडेल.
धर्म्यमस्मद्धितं चैव कुरूणां यदनामयम्। एष यास्यामि राजानं धृतराष्ट्रमभीप्सया
जे धर्मयुक्त, आमच्या हिताचं आणि कुरूंच्या कल्याणाचं आहे, तेच मनाशी धरून मी धृतराष्ट्र राजाकडे जाणार आहे.
ततो व्यपेते तमसि सूर्ये विमल उद्गते । मैत्रे मुहूर्ते संप्राप्ते मद्वर्चिषि दिवाकरे
त्यानंतर, अंधार दूर होऊन शुद्ध सूर्य उगवल्यावर, शुभ मुहूर्तावर, माझ्या तेजाने दिवस उजळू लागला.
कौमुदे मासि रेवत्यां शरदन्ते हिमागमे । स्फीतसस्यसुखे काले कल्यः सत्ववतां वरः
कार्तिक महिन्यात, रेवती नक्षत्रात, शरद ऋतूच्या अखेरीस आणि हिवाळ्याच्या सुरुवातीला, भरपूर पीक आणि आनंदाच्या काळात, बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो पहाटे उठला.
मङ्गल्याः पुण्यनिर्घोषा वाचः श्रृण्वंश्च सूनृताः । ब्राह्मणानां प्रतीतानामृषीणामिव वासवः
पुण्यपूर्ण, मंगल आणि सत्य वाणी, आनंदी ब्राह्मणांच्या तोंडून ऐकताना, जणू इंद्र ऋषींचं बोलणं ऐकत होता.
कृत्वा पौर्वाह्णिकं कृत्यं स्नातः शुचिरलङ्कृतः । उपतस्थे विवस्वन्तं पावकं च जनार्दनः
पहाटेची सर्व कृत्ये करून, स्नान करून, शुद्ध आणि सुशोभित होऊन, जनार्दनाने सूर्य आणि अग्नीला नमस्कार केला.
ऋषभं पृष्ठ आलभ्य ब्राह्मणानभिवाद्य च। अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा पश्यन्कल्याणमग्रतः
बैलाच्या पाठीला स्पर्श करून, ब्राह्मणांना वंदन करून, अग्नीची प्रदक्षिणा केली आणि पुढे शुभ शकुनासाठी पाहिलं.
तत्प्रतिज्ञाय वचनं पाण्डवस्य जनार्दनः। शिनेर्नप्तारमासीनमभ्यभाषत सात्यकिम्
पांडवाचं वचन पाळण्याचं ठरवून, जनार्दनाने तिथे बसलेल्या शिनीकुमार सात्यकीशी बोलायला सुरुवात केली.
रथ आरोप्यतां शङ्खश्चक्रं च गदया सह। उपासङ्गाश्च शक्त्यश्च सर्वप्रहरणानि च
रथ तयार करा, त्यावर शंख, चक्र, गदा आणि सर्व शस्त्रास्त्र, तसेच भालेही ठेवा.
दुर्योधनश्च दुष्टात्मा कर्णश्च सहसौबलः । न च शत्रुरवज्ञेयो दुर्बलोऽपि बलीयसा
दुर्योधन, दुष्ट मनाचा, कर्ण आणि सौबलपुत्र — शत्रू कितीही दुर्बल असला तरी बलवान असताना त्याची अवहेलना करू नये.
ततस्तन्मतमाज्ञाय केशवस्य पुनःसराः । प्रसस्त्नुर्योजयिष्यन्तो रथं चक्रगदाभृतः
केशवाचं आदेश समजून, कुशल सारथ्यांनी चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्याचा रथ तयार केला.
तं दीप्तमिव कालाग्निमाकाशगमिवाशुगम् । सूर्यचन्द्रप्रकाशाभ्यां चक्राभ्यां समलङ्कृतम्
तो रथ काळाग्नीप्रमाणे तेजस्वी, आकाशात उडणाऱ्या सारखा वेगवान, सूर्य आणि चंद्रासारख्या दोन चाकांनी शोभून गेला होता.