एतत्समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम्। क्रियमाणं भवेत्कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम्
हे कृत्य पांडवांसाठी आणि तुझ्यासाठी योग्य आहे, आणि यामुळे कीर्ती मिळेल; हे केले तर क्षत्रियांना सुख मिळेल, कृष्णा.
क्षत्रियेण हि हन्तव्यः क्षत्रियो लोभमास्थितः। अक्षत्रियो वा दाशार्ह स्वधर्ममनुतिष्ठता
दाशार्हा, लोभाला बळी पडलेल्या क्षत्रियाला स्वतःच्या धर्माचे पालन करणाऱ्या क्षत्रियाने मारले पाहिजे, किंवा तो क्षत्रिय नसला तरीही.
अन्यत्र ब्राह्मणात्तात सर्वपापेष्ववस्थितात्। गुरुर्हि सर्ववर्णानां ब्राह्मणः प्रसृताग्रभुक्
पिता, सर्व पापांत गुंतलेल्या ब्राह्मणाशिवाय इतर कुणालाही शिक्षा करता येते; कारण ब्राह्मण सर्व वर्णांचा गुरु आहे आणि तो नेहमी पुढे असतो.
यथाऽवध्ये वध्यमाने भवेद्दोषो जनार्दन । स वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः
जनार्दन, जसा मारू नये अशा व्यक्तीला मारण्यात दोष असतो, तसाच मारायला हवे अशाला न मारण्यातही धर्म जाणणाऱ्यांच्या मते दोष असतो.
यथा त्वां न स्पृशेदेष दोषः कृष्ण तथा कुरु। पाण्डवैः सह दाशर्हैः सृञ्जयैश्च ससैनिकैः
कृष्णा, पांडव, दाशार्ह, सृंजय आणि त्यांच्या सैन्यांसह असे वाग की हा दोष तुझ्यावर येऊ नये.
पुनरुक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दन। का तु सीमन्तिनी मादृकं पृथिव्यामस्ति केशव
जनार्दन, मी पुन्हा आत्मविश्वासाने सांगते—केशवा, माझ्यासारखी स्त्री या पृथ्वीवर दुसरी कोण आहे?
सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात्समुत्थिता। धृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिया सखी
ड्रुपद राजाची कन्या, जी यज्ञवेदीतून प्रकटली, धृष्टद्युम्नाची बहीण आणि तुझी प्रिय सखी, कृष्णा.
आजमूढकुलं प्राप्त स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः । महिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम्
मी बकरीच्या वंशात आले, पांडू या महात्म्याची सून झाले, आणि पाच इंद्रांसारखी तेजस्वी असलेल्या पांडुपुत्रांची राणी झाले.
सुता मे पञ्चभिर्वीरैः पञ्च जाता महारथाः । अभिमन्युर्यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः
माझ्या पोटी पाच वीरांकडून पाच महान रथी पुत्र झाले; कृष्णा, अभिमन्यू तुझा आहे, तसेच ते माझे आहेत.
साऽहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गता। पश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वयि जीवति केशव
मी, जी केसांनी ओढली गेली आणि अपमानित झाली, सभेत नेली गेले, पांडुपुत्र पाहत होते आणि तू जिवंत होतास, केशवा.
जीवस्तु पाण्डुपुत्रेषु पञ्चालेष्वथ वृष्णिषु। दासीभाताऽस्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता
पांडुपुत्र, पांचाळ आणि वृष्णि जिवंत असताना, मी पाप्यांच्या सभेत दासीसारखी उभी राहिले.
निरमर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्ष्यमाणेषु पाण्डुषु । पाहि मामिति गोविन्द मनसा चिन्तितोसि मे
पांडव रागही न दाखवता आणि काहीच न करता पाहत होते, गोविंदा, तेव्हा मी मनात म्हणाले—'माझे रक्षण कर.'
यत्र मां भगवान्राजा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत्। वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हाऽसि मता मम
जेव्हा माझ्या सासऱ्यांनी, त्या पुण्यशाली राजाने मला सांगितले—'पांचाली, वर माग, तू वरास पात्र आहेस आणि मला प्रिय आहेस.'
अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः सायुधा इति। मयोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय केशव
मी म्हणाले—'पांडवांना त्यांच्या रथांसह आणि शस्त्रांसह मुक्त करा,' केशवा, तेव्हा त्यांना वनवासासाठी सोडण्यात आले.
एवंविधानां दुःखानामभिज्ञोऽसि जनार्दन । त्रायस्व पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिबान्धवान्
जनार्दन, अशा दु:खांचा तुला अनुभव आहे; पुंडरीकाक्षा, माझ्या पती, नातेवाईक आणि बंधूंसह माझे रक्षण कर.
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः । श्नुषा भवामि धर्मेण साऽहं दासीकृता बलात्
कृष्णा, मी धर्माने भीष्म आणि धृतराष्ट्र यांची सून आहे, तरीही मला बळजबरीने दासी केले.
धिक्पार्थस्य धनुष्मत्तां भीमसेनस्य धिग्बलम्। यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति
अर्जुनाची धनुर्विद्या आणि भीमसेनाचं बळ यांना शरम वाटावी, कारण कृष्णा, दुर्योधन अजूनही एक क्षण जिवंत आहे.
यदि तेऽहमनुग्राह्या यदि तेऽस्ति कृपा मयि। धार्तराष्ट्रेषु वै कोपः सर्वः कृष्ण विधीयताम्
मी तुझ्या दयेच्या लायकीची असेन, तुझ्या मनात माझ्यासाठी जराही करुणा असेल, तर कृष्णा, तुझा सारा राग धृतराष्ट्राच्या मुलांवर उतरू दे.
इत्युक्त्वा मृदुसंहारं वृजिनाग्रं सुदर्शनम्। सुनीलमसितापाङ्गी सर्वगन्धादिवासितम्
असं म्हणून, हलक्या पण तीव्र शोकाने ग्रासलेली, सुंदर, निळ्या आणि काळ्या डोळ्यांची, सर्व प्रकारच्या सुवासांनी दरवळणारी ती स्त्री—
सर्वलक्षणसंपन्नं महाभुजगवर्चसम् । केशपक्षं वरारोहा गृह्व वामेन पाणिना
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, महान सर्पासारखी प्रभा असलेली, उंच कंबरेची ती स्त्री डाव्या हाताने केसांचा मेळ पकडते.
पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षमुपेत्य गजगामिनी । अश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनमब्रवीत्
कमळासारख्या डोळ्यांची, हत्तीच्या चालीसारखी चालणारी, डोळ्यांत अश्रू भरलेली कृष्णा, कृष्णाजवळ जाऊन म्हणाली—
अयं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतः। स्मर्तव्यः सर्वकार्येषु परेषां सन्धिमिच्छताम्
हे कमळनयन, हा केस दु:शासनाच्या हाताने ओढलेला आहे; जो कोणी दुसऱ्यांशी शांतता हवी असेल त्याने हे नेहमी लक्षात ठेवावं.
यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ सन्धिकामुकौ । पिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर्महारथैः
कृष्णा, जर भीम आणि अर्जुन हे दीन आणि शांततेकडे झुकणारे असतील, तर माझे वयोवृद्ध वडील स्वतः आपल्या वीर मुलांसह युद्ध करतील.
पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदन । अभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ते कुरुभिः सह
आणि मधुसूदना, माझे पाच पराक्रमी पुत्र, अभिमन्यूला पुढे करून, कौरवांसोबत युद्ध करतील.
दुःशासनभुजं श्यामं संछिन्नं पांसुकुण्ठितम्। यद्यहं तु न पश्यामि का शान्तिर्हृदयस्य मे
दु:शासनाचा काळा, छाटलेला आणि मातीने माखलेला हात मी स्वतः पाहिला नाही, तर माझ्या हृदयाला कधीच शांती मिळणार नाही.
त्रयोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मे। विधाय हृदये मन्युं प्रदीप्तमिव पावकम्
मी तेरा वर्षं वाट पाहिली, हृदयात अग्नीप्रमाणे धगधगणारा राग धरून ठेवला.
विदीर्यते मे हृदयं भीमवाक्शल्यपीडितम् । योऽयमद्य महाबाहुर्धर्ममेवानुपश्यति
भीमाच्या कठोर शब्दांनी माझं हृदय विदीर्ण झालं आहे, जेव्हा हा महाबाहू आज फक्त धर्माचाच विचार करतो.
इत्युक्त्वा बाष्परुद्धेन कण्ठेनायतलोचना । रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं बाष्पगद्गदम्
असं बोलून, डोळे मोठे आणि गळा अश्रूंनी दाटलेला, कृष्णा थरथरत्या आवाजात, हुंदके देत रडू लागली.
स्तनौ पीनायतश्रोणी सहितावभिवर्षती। द्रवीभूतमिवात्युष्णं मुञ्चन्ती वारि नेत्रजम्
तिची उन्नत छाती आणि रुंद कंबर हलू लागली, डोळ्यांतून ती जणू वितळून जाईल इतके गरम अश्रू वाहू लागले.
तामुवाच महाबाहुः केशवः परिसान्त्वयन्। अचिराद्द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर्भरतस्त्रियः
महाबाहू केशवाने तिला शांत करत सांगितले, 'कृष्णे, लवकरच तू भरतांच्या स्त्रियांना रडताना पाहशील.'