तदिदं भाषितं वाक्यं तथाचन तथैव तत्। न चैतदेवं द्रष्टव्यमसाध्यमपि किंचन
जे बोलले गेले ते खरे आहे आणि तसेच वागावे; पण काहीही अशक्य आहे असे मानू नये.
किं चैतन्मन्यसे कृच्छ्रमस्माकमवसादकम्। कुर्वन्ति तेषां कर्माणि येषां नास्ति फलोदयः
हे कठीण आहे म्हणून तू ते आमच्यासाठी घातक का समजतोस? ज्यांच्या कर्माला फळ मिळत नाही, त्यांनाच खरा त्रास होतो.
संपाद्यमानं सम्यक्व स्यात्कर्म सफलं प्रभो। स तथा कृष्ण वर्तस्व यथा शर्म भवेत्परैः
प्रभो, जेव्हा एखादे कर्म नीट पार पाडले जाते, तेव्हा त्याचे फळ मिळते; म्हणून कृष्णा, तू असे वाग की इतरांना सुख मिळावे.
पाण्डवानां कुरूणां च भवान्नः प्रथमः सुहृत्। सुराणामसुराणां च यथा वीर प्रजापतिः
पांडव आणि कुरु यांच्यात तू आमचा सर्वात मोठा मित्र आहेस; जसा प्रजापती देव आणि दानवांचा आहे, तसाच तू वीर आहेस.
कुरूणां पाण्डवानां च प्रतिपत्स्व निरामयम् । अस्मद्धितमनुष्ठानं मन्ये तव न दुष्करम्
कुरु आणि पांडव या दोघांच्याही कल्याणासाठी तू प्रयत्न कर; आमच्या हितासाठी वागणे तुला कठीण नाही, असे मला वाटते.
एवं च कार्यतामेति कार्यं तव जनार्दन । गमनादेवमेव त्वं करिष्यसि जनार्दन
अशा प्रकारे, जनार्दना, तुझे कार्य पूर्ण होते; तू जाशील, तेव्हाच प्रत्यक्ष कृती घडेल, हे निश्चित.
चिकीर्षितमथान्यत्ते तस्मिन्वीर दुरात्मानि । भविष्यति च तत्सर्वं यथा तव चिकीर्षितम्
हे वीर, तू जे काही करायचं ठरवलं आहेस, ते सर्व त्या दुष्ट मनाच्या माणसाकडून तुझ्या इच्छेनुसार घडेल.
शर्म तैः सह वा नोऽस्तु तव वा यच्चिकीर्षितम् । विचार्यमाणो यः कामस्तव कृष्ण स नो गुरुः
कृष्णा, तू त्यांच्याशी शांतता हवी आहेस का नाही, किंवा तुला जे काही योग्य वाटतं, तेच आमच्यासाठी मार्गदर्शक आहे.
न स नार्हति दुष्टात्मा वधं ससुतबान्धवः। येन धर्मसुते दृष्टा न सा श्रीरुपमर्षिता
तो दुष्ट मनाचा माणूस, त्याचे पुत्र आणि नातेवाईक, यांना मृत्युदंड मिळावा असं योग्य नाही; कारण धर्मपुत्राला जी समृद्धी गमवावी लागली, ती त्याने पाहिलीच नाही.
यच्चाप्यपश्यतोपायं धर्मिष्ठं मधुसूदन। उपायेन नृशंसेन हृता दुर्द्यूतदेविना
मधुसूदना, तू ज्या योग्य मार्गाचा विचार केला, त्या दुर्दैवी जुगाराच्या देवीला क्रूर उपायाने हरवण्यात आलं.
कथं हि पुरुषो जातः क्षत्रियेषु धनुर्धरः । समाहूतो निवर्तेत प्राणत्यागेऽप्युपस्थिते
युद्धात धनुष्य चालवणारा क्षत्रिय पुरुष, आव्हान मिळाल्यावर, जरी जीवावर बेतलं तरी मागे कसा हटू शकतो?
अधर्मेण जितान्दृष्ट्वा वने प्रवृजितांस्तथा। वध्यतां मम वार्ष्णेय निर्गतोऽसौ सुयोधनः
वृष्णिवंशीय, जेव्हा मी पाहिलं की ते अन्यायाने हरले आणि वनवासाला गेले, तेव्हा त्या दुर्योधनाचा वध मीच करावा असं ठरवलं.
न चैतदद्भुतं कृष्ण मित्रार्थे यच्चिकीर्षसि। क्रिया कथंच मुख्या स्यान्मृदुना चेतरेण वा
कृष्णा, मित्रासाठी तू जे काही करतोस, त्यात काहीही आश्चर्य नाही; कारण मोठं काम मृदू किंवा दुसऱ्या प्रकारे कसं होईल?
अथवा मन्यसे ज्यायान्वधस्तेषामनन्तरम् । तदेव क्रियतामाशु न विचार्यमतस्त्वया
किंवा, तुला वाटत असेल की त्यांचा वधच योग्य आहे, तर मग अजिबात विचार न करता ते लगेचच कर.
जानासि हि यथैतेन द्रौपदी पापबुद्धिना । परिक्लिष्टा सभामध्ये तच्च तस्योपमर्षितम्
तुला माहीत आहे, त्या पापी बुद्धीच्या माणसाने सभेत द्रौपदीला किती त्रास दिला, आणि तिने ते सगळं सहन केलं.
स नाम सम्यग्वर्तेत पाण्डवेष्विति माधव। न मे सञ्जायते बुद्धिर्बीजमुप्तमिवोषरे
माधवा, तो पांडवांशी नीट वागेल असं मला वाटतच नाही, जसं ओसाड जमिनीत बी पेरलं तरी उगवत नाही.
तस्माद्यन्मन्यसे युक्तं पाण्डवानां हितं च यत्। तथाऽऽशु कुरु वार्ष्णेय यन्नः कार्यमनन्तरम्
म्हणून, पांडवांच्या हितासाठी तुला जे योग्य वाटतं, ते लगेच कर, वृष्णिवंशीय, पुढे जे काही करायचं आहे तेही कर.
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव। पाण्डवानां कुरूणां च प्रतिपत्स्ये निरामयम्। सर्वं त्विदं ममायत्तं बीभत्सो कर्मणोर्द्वयोः
महाबाहो पांडवा, तू जसं म्हणतोस तसंच आहे; मी पांडव आणि कौरव दोघांसाठीही न्यायाने वागेन. पण हे सगळं तुझ्या आणि भीमाच्या कृतीवर अवलंबून आहे.
क्षेत्रं हि रसवच्छुद्धं कर्मणैवोपपादितम्। ऋते वर्षान्न कौन्तेय जातु निर्वर्तयेत्फलम्
शुद्ध आणि सुपीक शेतसुद्धा मेहनतीशिवाय फळ देत नाही; कुंतीपुत्रा, पाऊस नसेल तर ते कधीच पिकत नाही.
तत्र वै पौरुषं ब्रूयुरासेकं यत्र कारितम्। तत्र चापि ध्रुवं पश्येच्छोषणं दैवकारितम्
जिथे पाणी घातलं जातं, तिथे लोक त्याला मेहनत म्हणतात; पण दुष्काळ आला तर ते नशिबाचं फळ मानतात.
तदिदं निश्चित्तं बुद्ध्या पूर्वैरपि महात्मभिः । दैवे च मानुषे चैव संयुक्तं लोककारणम्
हे पूर्वीच्या ज्ञानी लोकांनी ठरवलं आहे: या जगातल्या घटना नशिब आणि मानवी प्रयत्न यांच्या एकत्रित परिणामाने घडतात.
अहं हि तत्करिष्यामि परं पुरुषकारतः । देवं तु न मया शक्यं कर्म कर्तुं कथंचन
मी जेवढं मानवी प्रयत्नाने शक्य आहे ते करीन; पण देवाचं काम मी कधीच करू शकत नाही.
स हि धर्मं च लोकं च त्यक्त्वा चरति दुर्मतिः। न हि सन्तप्यते तेन तथारूपेण कर्मणा
तो दुष्ट मनाचा माणूस धर्म आणि लोकांचा विचार न करता वागत राहतो, आणि अशा वाईट कृत्यांबद्दल त्याला काहीच दुःख वाटत नाही.
तथापि बुद्धिं पापिष्ठां वर्धयन्त्यस्य मन्त्रिणः । शकुनिः सूतपुत्रश्च भ्राता दुःशासनस्तथा
तरीही, त्याचे सल्लागार—शकुनी, सूतपुत्र आणि त्याचा भाऊ दुःशासन—त्याच्या वाईट बुद्धीला अजूनच खतपाणी घालतात.
स हि त्यागेन राज्यस्य न शमं समुपैष्यति। अन्तरेण वधं पार्थ सानुबन्धः सुयोधनः
पार्था, सूयोधन आणि त्याचे साथीदार राज्य सोडतील, तरी त्यांना शांतता मिळणार नाही, तो मारला गेला नाही तर.
न चापि प्रणिपातेन त्यक्तुमिच्छति धर्मराट् । याच्यमानश्च राज्यं स न प्रजास्यति दुर्मतिः
धर्मराजही नम्र होऊन राज्य सोडायला तयार नाही, आणि कितीही विनंती केली तरी तो दुष्ट मनाचा माणूस राज्य सोडणार नाही.
न तु मन्ये स तद्वाच्यो यद्युधिष्ठिरशातनम् । उक्तं प्रयोजनं यत्तु धर्मराजेन भारत
युधिष्ठिर जिंकला गेला नाही, तर त्याच्याशी असं बोलावं असं मला वाटत नाही; धर्मराजाने जे हेतू सांगितले, ते स्पष्ट झाले आहेत.
तथा पापस्तु तत्सर्वं न करिष्यति कौरवः । तस्मिंश्चाक्रियमाणेऽसौ लोके वध्यो भविष्यति
पण तो पापी कौरव हे काहीच करणार नाही; आणि तो असं वागला नाही तर, लोकांच्या दृष्टीने तो मारण्यास पात्र ठरेल.
मम चापि स वध्यो हि जगतश्चापि भारत । तेन कौमारके यूयं सर्वे विप्रकृताः सदा
तो माझ्याही आणि जगाच्याही दृष्टीने मारण्यास योग्य आहे, भारत; त्याने तुमच्या लहानपणी तुम्हा सर्वांवर अन्याय केला.
विप्रलुप्तं च वो राज्यं नृशंसेन दुरात्मना। न चोपशाम्यते पापः श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठिरे
तुमचं राज्य त्या निर्दयी, वाईट मनाच्या माणसाने हिरावून घेतलं; आणि युधिष्ठिराची समृद्धी पाहूनही तो पापी थांबत नाही.