एतदेव निमित्तं ते धार्तराष्ट्रो यथा त्वयि । नान्वतप्यत कोपेन तव कृत्वाऽपि दुष्करम्
हेच एक कारण आहे की, धृतराष्ट्राचा मुलगा तुझ्यावर इतकं कठीण वागला, तरीही त्याने रागाच्या भरात नंतर कधीही पश्चात्ताप केला नाही.
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य च धीमतः । ब्राह्मणानां च साधूनां राज्ञश्च नगरस्य च
भीष्म, द्रोण, विदुर हे बुद्धिमान, साधू ब्राह्मण, राजा आणि नगरातील लोक यांच्या उपस्थितीत—
पश्यतां कुरुमुख्यानां सर्वेषामेव तत्त्वतः। दानशीलं मृदुं दान्तं धर्मशीलमनुव्रतम्
कुरुवंशातील सर्व प्रमुख लोक प्रत्यक्ष पाहत असताना, दानशूर, सौम्य, संयमी, धर्मशील आणि व्रतस्थ असलेल्या तुला—
यत्त्वामुपधिना राजन्द्यूते वञ्चितवांस्तदा । न चापत्रपते तेन नृशंसः स्वेन कर्मणा
राजा, ज्या वेळी तुला फसवून जुगारात हरवले, त्या क्रूर कृत्याबद्दल त्याला कधीच लाज वाटली नाही.
तथाशीलसमाचरे राजन्मा प्रणयं कृथाः । वध्यास्ते सर्वलोकस्य किं पुनस्तव भारत
राजा, त्याचा स्वभाव आणि वागणूक अशीच आहे; त्याच्यावर प्रेम करू नकोस. तो सर्व लोकांसाठी मृत्यूस पात्र आहे, मग तुझ्यासाठी तर नक्कीच.
वाग्भिस्त्वप्रतिरूपाभिरतुदत्त्वां सहानुजम् । श्लाघमानः प्रहृष्टः सन्भ्रातृभिः सह भाषते
त्याने तुला आणि तुझ्या भावांना कठोर आणि अनुचित शब्दांनी अपमान केला, आणि आपल्या भावांसोबत आनंदाने बढाया मारल्या.
एतावत्पाण्डवानां हि नास्ति किंचिदिह स्वकम् । नामधेयं च गोत्रं च तदप्येषां न शिष्यते
आता पांडवांकडे इथे काहीच उरले नाही; त्यांचे नाव आणि कुळसुद्धा त्यांच्याकडे राहिलेले नाही.
कालेन महता चैषां भविष्यति पराभवः । प्रकृतिं ते भजिष्यन्ति नष्टप्रकृतयो मयि
काळानुसार त्यांच्यावर मोठा पराभव येईल; त्यांचे लोक, जे हरवले आहेत, ते तुझ्याकडे वळतील.
दुःशासनेन पापेन तदा द्यूते प्रवर्तिते । अनाथवत्तदा देवी द्रौपदी सुदुरात्मना
त्या पापी दुःशासनाने जुगार सुरू केला, तेव्हा देवी द्रौपदीला त्या दुष्टाने अनाथासारखे वागवले.
आकृष्य केशे रुदती सभायां राजसंसदि । भीष्मद्रोणप्रमुखतो गौरिति व्याहृता मुहुः
राजसभेत, भीष्म-द्रोणांसमोर, केसांनी ओढून, रडत असताना, तिला वारंवार 'दासी' असे हिणवले गेले.
भवता वारिताः सर्वे भ्रातरो भीमविक्रमाः । धर्मपाशनिबद्धाश्च न किंचित्प्रतिपेदिरे
तुझे सर्व भाऊ, भीमासारखे पराक्रमी, तुझ्यामुळे थांबले; धर्माच्या बंधनात बांधले गेले म्हणून काहीच करू शकले नाहीत.
एताश्चान्याश्च परुषा वाचः स समुदीरयन् । श्लाघते ज्ञातिमध्ये स्म त्वयि प्रव्रजिते वनम्
अशा कठोर आणि इतर अपमानास्पद शब्दांनी, त्याने तुझ्या वनवासात आपल्या नातलगांत बढाया मारल्या.
ये तत्रासन्समानीतास्ते दृष्ट्वा त्वामनागसम्। अश्रुकण्ठा रुदन्तश्च सभायामासते सदा
जे तिथे उपस्थित होते, त्यांनी तुझ्या निष्पापपणाला पाहून, सभेत नेहमीच गळ्यात हुंदका दाबून रडत बसले.
न चैनमभ्यनन्दंस्ते राजानो ब्राह्मणैः सह। सर्वे दुर्योधनं तत्र निन्दन्ति स्म सभासदः
तेथे असलेल्या राजांनी आणि ब्राह्मणांनीही त्याला मान्यता दिली नाही; सभेतील सर्व सदस्यांनी दुर्योधनाची निंदा केली.
कुलीनस्य च या निन्दा वधो वाऽमित्रकर्शन । महागुणो वधो राजन्नु तु निन्दा कुजीविका
कुळीन माणसासाठी निंदा किंवा शत्रूच्या हातून मृत्यू—मृत्यू मोठा सन्मान आहे, राजा, पण निंदा म्हणजे नीच जीवन.
तदैव निहतो राजन्यदैव निरपत्रपः। निन्दितश्च महाराज पृथिव्यां सर्वराजभिः
महामहाराज, जेव्हा त्याने निर्लज्जपणे असे वागले, तेव्हाच तो जणू मारला गेला; पृथ्वीवरील सर्व राजांनी त्याची निंदा केली.
ईषत्करो वधस्तस्य यस्य चारित्रमीदृशम् । प्रस्कुन्देन प्रतिस्तब्धश्छिन्नमूल इव द्रुमः
ज्याचे वर्तन असे आहे, त्याला मृत्यू ही खूपच लहान शिक्षा आहे; जणू एखाद्या प्रचंड वाऱ्याने मुळासकट उन्मळून पडलेले झाड.
वध्यः सर्प इवानार्यः सर्वलोकस्य दुर्मतिः । जह्येन त्वममित्रघ्न मा राजन्विचिकित्सिथाः
जो अनार्य, दुष्ट बुद्धीचा आहे, तो सर्व लोकांसाठी मारण्यास योग्य आहे, जसा साप असतो; शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजा, तू त्याला ठार मार, शंका करू नकोस.
सर्वथा त्वत्क्षमं चैतद्रोचते च ममानघ। यत्त्वं पितरि भीष्मे च प्रणिपातं समाचरेः
हे निष्पाप, तू वडिलांना आणि भीष्मांना नमस्कार करतोस, हे मला सर्व प्रकारे योग्य आणि आनंददायक वाटते.
अहं तु सर्वलोकस्य गत्वा छेत्स्यामि संशयम्। येषामस्ति द्विधाभावो राजन्दुर्योधनं प्रति
राजा, मी स्वतः सर्व लोकांच्या मनातील दुर्योधनाबद्दलची शंका दूर करण्यासाठी जाईन.
मध्ये राज्ञामहं तत्र प्रातिपौरुषिकान्गुणान् । तव सङ्कीर्तयिष्यामि ये च तस्य व्यतिक्रमाः
राज्यांच्या सभेत, मी तुझ्या उत्तम वागणुकीचे गुण सांगीन आणि त्याच्या चुका देखील उघड करीन.
ब्रुवतस्तत्र मे वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्। निशम्य पार्थिवाः सर्वे नानाजनपदेश्वराः
तेथे मी जेव्हा धर्म आणि हित युक्त बोलू, तेव्हा सर्व राजे, वेगवेगळ्या देशांचे अधिपती, ते लक्षपूर्वक ऐकतील.
त्वयि संप्रतिपत्स्यन्ते धर्मात्मा सत्यवागिति । तस्मिंश्चाधिगमिष्यन्ति यथा लोभादवर्तत
ते तुला धर्मनिष्ठ आणि सत्यवचन मानून तुझ्या बाजूने येतील; आणि त्याला लोभामुळे कसे वागले हेही समजून घेतील.
गर्हयिष्यामि चैवैनं पौरजानपदेष्वपि । वृद्धबालानुपादाय चातुर्वर्ण्ये समागते
मी त्याची निंदा नागरिकांमध्ये, गावकऱ्यांमध्ये, वयोवृद्ध आणि लहान मुलांसमोर, आणि सर्व जातींच्या उपस्थितीत करीन.
शमं वै याचमानस्त्वं नाधर्मं तत्र लप्स्यसे । कुरून्विगर्हयिष्यन्ति धृतराष्ट्रं च पार्थिवाः
तू शांततेची मागणी करत असताना, तिथे तुझ्यावर अधर्माचा आरोप होणार नाही; राजे कुरू आणि धृतराष्ट्र यांची निंदा करतील.
तस्मिंल्लोकपरित्यक्ते किं कार्यमवशिष्यते। हते दुर्योधने राजन्यदन्यत्क्रियतामिति
संपूर्ण जग त्याला सोडून गेल्यावर, अजून काय करायचे राहते? दुर्योधन मारला गेला तर, उरलेली कामे करावीच लागतील.
यात्वा चाहं कुरून्सर्वान्युष्मदर्थमहापयन् । यतिष्ये प्रशमं कर्तुं लक्षयिष्ये च चेष्टितम्
मी तुझ्यासाठी सर्व कुरूंकडे जाऊन मोठमोठी दानं देईन, शांतता साध्य करण्याचा प्रयत्न करीन आणि त्यांचे वर्तन पाहीन.
कौरवाणां प्रवृत्तिं च गत्वा युद्धाधिकारिकाम् । निशम्य विनिवर्तिष्ये जयाय तव भारत
कौरवांचे युद्धाकडे झुकणारे विचार समजून घेतल्यावर, मी तुझ्या विजयासाठी परत येईन, हे भारत.
सर्वथा युद्धमेवाहमाशंसापि परैः सह । निमित्तानि हि सर्वाणि तथा प्रादुर्भवन्ति मे
मला सर्व प्रकारे दुसऱ्यांसोबत युद्धच होईल असे वाटते; कारण सर्व शकुनं तशीच दिसत आहेत.
मृगाः शकुन्ताश्च वदन्ति घोरं हस्त्यश्वमुख्येषु निशामुखेषु । घोराणि रूपाणि तथैव चाग्नि- र्वर्णान्बहून्पुष्यति घोररूपान्
प्राणी आणि पक्षी भयानक आवाज काढतात; हत्ती, घोडे आणि रात्रीच्या वेळी भयंकर रूपं दिसतात, आणि अग्नी देखील अनेक भयंकर आकार घेतो.