यद्यद्धर्मेण संयुक्तमुपपद्येद्धितं वचः। तत्तत्केशव भाषेथाः सान्त्वं वा यदि वेतरत्
केशवा, जे जे धर्मानुसार योग्य आणि हिताचं आहे, तेच तू बोलावं—मऊ बोलावं किंवा कडक, जसं योग्य वाटेल तसं.
सञ्जयस्य श्रुतं वाक्यं भवतश्च श्रुतं मया। सर्वं जानाम्यभिप्रायं तेषां च भवतश्च यः
संजयाचं आणि तुझं बोलणं मी ऐकलं आहे; त्यांचा आणि तुझा हेतू मला पूर्णपणे समजला आहे.
तव धर्माश्रिता बुद्धिस्तेषां वैराश्रया मतिः। यदयुद्धेन लभ्येत तत्ते बहुमतं भवेत्
तुझं मन नेहमी धर्माकडे आहे, त्यांचं मन वैराकडे; युद्धाशिवाय जे मिळू शकतं, त्यालाच तू जास्त महत्त्व देतोस.
न चैवं नैष्ठिकं कर्म क्षत्रियस्य विशांपते। आहुराश्रमिणः सर्वे न भैक्षं क्षत्रियश्चरेत्
पण असं वागणं क्षत्रियाचं अंतिम कर्तव्य नाही, राजन; सर्व आश्रमवासी म्हणतात की, क्षत्रियानं भिक्षा मागून जगू नये.
जयो वधो वा सङ्ग्रामे धात्राऽऽदिष्टः सनातनः। स्वधर्मः क्षत्रियस्यैष कार्पण्यं न प्रशत्यते
युद्धात विजय किंवा मृत्यू हे पूर्वीपासूनच विधिलिखित आहे; क्षत्रियाचं खरं कर्तव्य हेच आहे—भीती दाखवणं योग्य नाही.
न हि कार्पण्यमास्थाय शक्या वृत्तिर्युधिष्ठिर । विक्रमस्व महाबाहो जहि शत्रून्परन्तप
युधिष्ठिरा, भीती किंवा दुर्बलतेमुळे आपली उपजीविका चालू शकत नाही; म्हणून, महाबाहू, धैर्यानं वाग आणि शत्रूंना जिंक.
अतिगृद्धाः कृतस्नेहा दीर्घकालं सहोषिताः । कृतमित्राः कृतबला धार्तराष्ट्राः परन्तप
धृतराष्ट्राचे पुत्र, शत्रूंचा संहार करणारा, हे फारच लोभी आहेत, त्यांनी मैत्री केली आहे, खूप काळ एकत्र राहिले, मित्र जोडले आणि आपली ताकद वाढवली आहे.
न पर्यायोऽस्ति यत्साम्यं त्वयि कुर्युर्विशांपते । बलवत्तां हि मन्यन्ते भीष्मद्रोणकृपादिभिः
राजन, ते तुझ्याशी समता साधतील अशी शक्यता नाही; कारण भीष्म, द्रोण, कृप आणि इतरांमुळे ते स्वतःला बलवान समजतात.
यावच्च मार्दवेनैतान्राजन्नुपचरिष्यसि। तावदेते हरिष्यन्ति तव राज्यमरिन्दम
राजा, जोपर्यंत तू त्यांच्याशी सौम्यपणे वागशील, तोपर्यंत ते तुझं राज्य हिरावून घेतील, शत्रूंचा संहार करणारा.
नानुक्रोशान्न कार्पण्यान्न च धर्मार्थकारणात्। अलं कर्तुं धार्तराष्ट्रस्तव काममरिन्दम
शत्रूंचा संहार करणारा, ना दया, ना दुर्बलता, ना धर्म किंवा लाभासाठी, धृतराष्ट्राचा मुलगा कधीच तुझ्या हितासाठी वागणार नाही.
एतदेव निमित्तं ते धार्तराष्ट्रो यथा त्वयि । नान्वतप्यत कोपेन तव कृत्वाऽपि दुष्करम्
हेच एक कारण आहे की, धृतराष्ट्राचा मुलगा तुझ्यावर इतकं कठीण वागला, तरीही त्याने रागाच्या भरात नंतर कधीही पश्चात्ताप केला नाही.
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य च धीमतः । ब्राह्मणानां च साधूनां राज्ञश्च नगरस्य च
भीष्म, द्रोण, विदुर हे बुद्धिमान, साधू ब्राह्मण, राजा आणि नगरातील लोक यांच्या उपस्थितीत—
पश्यतां कुरुमुख्यानां सर्वेषामेव तत्त्वतः। दानशीलं मृदुं दान्तं धर्मशीलमनुव्रतम्
कुरुवंशातील सर्व प्रमुख लोक प्रत्यक्ष पाहत असताना, दानशूर, सौम्य, संयमी, धर्मशील आणि व्रतस्थ असलेल्या तुला—
यत्त्वामुपधिना राजन्द्यूते वञ्चितवांस्तदा । न चापत्रपते तेन नृशंसः स्वेन कर्मणा
राजा, ज्या वेळी तुला फसवून जुगारात हरवले, त्या क्रूर कृत्याबद्दल त्याला कधीच लाज वाटली नाही.
तथाशीलसमाचरे राजन्मा प्रणयं कृथाः । वध्यास्ते सर्वलोकस्य किं पुनस्तव भारत
राजा, त्याचा स्वभाव आणि वागणूक अशीच आहे; त्याच्यावर प्रेम करू नकोस. तो सर्व लोकांसाठी मृत्यूस पात्र आहे, मग तुझ्यासाठी तर नक्कीच.
वाग्भिस्त्वप्रतिरूपाभिरतुदत्त्वां सहानुजम् । श्लाघमानः प्रहृष्टः सन्भ्रातृभिः सह भाषते
त्याने तुला आणि तुझ्या भावांना कठोर आणि अनुचित शब्दांनी अपमान केला, आणि आपल्या भावांसोबत आनंदाने बढाया मारल्या.
एतावत्पाण्डवानां हि नास्ति किंचिदिह स्वकम् । नामधेयं च गोत्रं च तदप्येषां न शिष्यते
आता पांडवांकडे इथे काहीच उरले नाही; त्यांचे नाव आणि कुळसुद्धा त्यांच्याकडे राहिलेले नाही.
कालेन महता चैषां भविष्यति पराभवः । प्रकृतिं ते भजिष्यन्ति नष्टप्रकृतयो मयि
काळानुसार त्यांच्यावर मोठा पराभव येईल; त्यांचे लोक, जे हरवले आहेत, ते तुझ्याकडे वळतील.
दुःशासनेन पापेन तदा द्यूते प्रवर्तिते । अनाथवत्तदा देवी द्रौपदी सुदुरात्मना
त्या पापी दुःशासनाने जुगार सुरू केला, तेव्हा देवी द्रौपदीला त्या दुष्टाने अनाथासारखे वागवले.
आकृष्य केशे रुदती सभायां राजसंसदि । भीष्मद्रोणप्रमुखतो गौरिति व्याहृता मुहुः
राजसभेत, भीष्म-द्रोणांसमोर, केसांनी ओढून, रडत असताना, तिला वारंवार 'दासी' असे हिणवले गेले.
भवता वारिताः सर्वे भ्रातरो भीमविक्रमाः । धर्मपाशनिबद्धाश्च न किंचित्प्रतिपेदिरे
तुझे सर्व भाऊ, भीमासारखे पराक्रमी, तुझ्यामुळे थांबले; धर्माच्या बंधनात बांधले गेले म्हणून काहीच करू शकले नाहीत.
एताश्चान्याश्च परुषा वाचः स समुदीरयन् । श्लाघते ज्ञातिमध्ये स्म त्वयि प्रव्रजिते वनम्
अशा कठोर आणि इतर अपमानास्पद शब्दांनी, त्याने तुझ्या वनवासात आपल्या नातलगांत बढाया मारल्या.
ये तत्रासन्समानीतास्ते दृष्ट्वा त्वामनागसम्। अश्रुकण्ठा रुदन्तश्च सभायामासते सदा
जे तिथे उपस्थित होते, त्यांनी तुझ्या निष्पापपणाला पाहून, सभेत नेहमीच गळ्यात हुंदका दाबून रडत बसले.
न चैनमभ्यनन्दंस्ते राजानो ब्राह्मणैः सह। सर्वे दुर्योधनं तत्र निन्दन्ति स्म सभासदः
तेथे असलेल्या राजांनी आणि ब्राह्मणांनीही त्याला मान्यता दिली नाही; सभेतील सर्व सदस्यांनी दुर्योधनाची निंदा केली.
कुलीनस्य च या निन्दा वधो वाऽमित्रकर्शन । महागुणो वधो राजन्नु तु निन्दा कुजीविका
कुळीन माणसासाठी निंदा किंवा शत्रूच्या हातून मृत्यू—मृत्यू मोठा सन्मान आहे, राजा, पण निंदा म्हणजे नीच जीवन.
तदैव निहतो राजन्यदैव निरपत्रपः। निन्दितश्च महाराज पृथिव्यां सर्वराजभिः
महामहाराज, जेव्हा त्याने निर्लज्जपणे असे वागले, तेव्हाच तो जणू मारला गेला; पृथ्वीवरील सर्व राजांनी त्याची निंदा केली.
ईषत्करो वधस्तस्य यस्य चारित्रमीदृशम् । प्रस्कुन्देन प्रतिस्तब्धश्छिन्नमूल इव द्रुमः
ज्याचे वर्तन असे आहे, त्याला मृत्यू ही खूपच लहान शिक्षा आहे; जणू एखाद्या प्रचंड वाऱ्याने मुळासकट उन्मळून पडलेले झाड.
वध्यः सर्प इवानार्यः सर्वलोकस्य दुर्मतिः । जह्येन त्वममित्रघ्न मा राजन्विचिकित्सिथाः
जो अनार्य, दुष्ट बुद्धीचा आहे, तो सर्व लोकांसाठी मारण्यास योग्य आहे, जसा साप असतो; शत्रूंचा नाश करणाऱ्या राजा, तू त्याला ठार मार, शंका करू नकोस.
सर्वथा त्वत्क्षमं चैतद्रोचते च ममानघ। यत्त्वं पितरि भीष्मे च प्रणिपातं समाचरेः
हे निष्पाप, तू वडिलांना आणि भीष्मांना नमस्कार करतोस, हे मला सर्व प्रकारे योग्य आणि आनंददायक वाटते.
अहं तु सर्वलोकस्य गत्वा छेत्स्यामि संशयम्। येषामस्ति द्विधाभावो राजन्दुर्योधनं प्रति
राजा, मी स्वतः सर्व लोकांच्या मनातील दुर्योधनाबद्दलची शंका दूर करण्यासाठी जाईन.