धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः कमिवाद्य न शातयेत्। शत्रुमध्ये शरान्मुञ्चन्देवराडशनीमिव
आणि द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्न, तो आज कोणाला नष्ट करणार नाही? तो शत्रूंमध्ये बाणांचा वर्षाव करतो, जणू देवेंद्र वज्र फेकतो.
सात्यकिश्चापि दुर्धर्षः संमतोऽन्धकवृष्णिषु। ध्वंसयिष्यति ते सेनां पाण्डवेयहिते रतः
आणि सात्यकी देखील जिंकता येणार नाही असा आहे, अंधक-वृष्णींमध्ये मान्यताप्राप्त आहे; पांडवांच्या हितासाठी तो तुझी सेना चिरडून टाकेल.
यः पुनः प्रतिमानेन त्रील्लोकानतिरिच्यते । तं कृष्णं पुण्डरीकाक्षं को नु युद्ध्येत बुद्धिमान्
आणि जो आपल्या सामर्थ्याने तिन्ही लोकांपेक्षा मोठा आहे, असा कमळनयन कृष्ण, त्याच्याशी कोण शहाणा माणूस युद्ध करील?
एकतो ह्यस्य दाराश्च ज्ञातयश्च सबान्धवाः। आत्मा च पृथिवी चेयमेकतश्च धनञ्जयः
एका बाजूला त्याच्या पत्नी, नातेवाईक आणि बंधू आहेत; दुसऱ्या बाजूला तो स्वतः, ही पृथ्वी आणि धनंजय आहेत.
वासुदेवोऽपि दुर्धर्षो यतात्मा यत्र पाण्डवः । अविषह्यं पृथिव्यापि तद्बलं यत्र केशवः
वासुदेव देखील जिंकता येणार नाही असा आहे आणि स्वतःवर संयम ठेवणारा आहे; जिथे पांडव आहे, तिथे केशव असल्यामुळे ते बळ पृथ्वीवर कोणालाही सहन करता येणार नाही.
तिष्ठ तात सतां वाक्ये सुहृदामर्थवादिनाम्। वृद्धं शान्तनवं भीष्मं तितिक्षस्व पितामहम्
मुला, सज्जन आणि हितचिंतकांच्या बोलण्यावर विश्वास ठेव. शांतनुपुत्र वृद्ध भीष्म, तुझ्या आजोबाचे शब्द सहन कर.
मां च ब्रुवाणं शुश्रूष कुरूणामर्थदर्शिनम् । द्रोणं कृपं विकर्णं च महाराजं च बाह्लिकम्
आणि मी जे सांगतोय तेही ऐक, कारण मी कुरूंच्या हिताचा विचार करणारा आहे; द्रोण, कृप, विकर्ण आणि बाहीकाचा मोठा राजा यांच्या बोलण्यालाही ऐक.
एते ह्यपि यतैवाहं मन्तुमर्हसि तांस्तथा। सर्वे धर्मविदो ह्येते तुल्यस्नेहाश्च भारत
जसा माझा सल्ला ऐकतोस तसाच या सर्वांचा विचार कर; हे सर्व धर्म जाणणारे आणि तुला सारखेच प्रेम करणारे आहेत, हे लक्षात ठेव.
यत्तद्विराटनगरे सह भ्रातृभिरग्रतः। उत्सृज्य गाः सुसन्त्रस्तं बलं ते समशीर्यत
विराटनगरीत जे घडलं, ते आठव—तू आपल्या भावांसह गायी सोडून दिल्या, आणि तुझं नीट राखलेलं सैन्य पूर्णपणे नष्ट झालं.
यच्चैव नगरे तस्मिञ्श्रूयते महदद्भुतम्। एकस्य च बहूनां च पर्याप्तं तन्निदर्शनम्
आणि त्या नगरीत जे अद्भुत आणि मोठं घडलं, जिथे एकट्याने आणि अनेकांनी पुरेसं केलं, ते तुझ्यासाठी एक उदाहरण ठेवा.
अर्जुनस्तत्तथाकार्षीत्किं पुनः सर्व एव ते। स भ्रातॄनभिजानीहि वृत्त्या तं प्रतिपादय
अर्जुनाने जसा वागणूक केली, तशीच तुम्ही सगळ्यांनी करायला हवं. त्याच्या वागणुकीवरून त्याला आपला भाऊ समजा आणि त्याला त्याचं स्थान परत द्या.
दुर्योधने धार्तराष्ट्रे तद्वचो नाभिनन्दति। तूष्णींभूतेषु सर्वेषु समुत्तस्थुर्नरर्षभाः
धृतराष्ट्राचा मुलगा दुर्योधनाने ती वचने मान्य केली नाहीत; सर्वजण गप्प बसले, तेव्हा श्रेष्ठ पुरुष उठून उभे राहिले.
उत्थितेषु महाराज पृथिव्यां सर्वराजसु। रहिते सञ्जयं राजा परिप्रष्टुं प्रचक्रमे
सर्व राजे पृथ्वीवर उठले असता, राजन, धृतराष्ट्राने संजयाला एकांतात विचारायला सुरुवात केली.
आशंसमानो विजयं तेषां पुत्रवशानुगः । आत्मनश्च परेषां च पाण्डवानां च निश्चयम्
आपल्या मुलांच्या इच्छेने बांधला गेलेला, विजयाची आशा करत, त्याने स्वतःबद्दल, इतरांबद्दल आणि पांडवांबद्दल खात्री मिळवायची इच्छा धरली.
गावल्गणे ब्रूहि नः सारफल्गु स्वेसनायं यावदिहास्ति किंचित्। त्वं पाण्डवानां निपुणं वेत्थ सर्वं किमेषां ज्यायः किमु तेषां कनीयः
गावलगण, उरलेल्या वेळेत, काहीही वाढवून न सांगता, मुख्य गोष्ट सांग. तुला पांडवांबद्दल सगळं नीट माहिती आहे—त्यांच्यात कोण मोठा, कोण लहान, ते सांग.
त्वमेतयोः सारवित्सर्वदर्शी धर्मार्थयोर्निपुणो निश्चयज्ञः। स मे पृष्टः सञ्जय ब्रूहि सर्वं युध्यमानाः कतरेऽस्मिन्न सन्ति
तू दोन्ही बाजूंच्या साराचा जाणकार आहेस, सर्वकाही पाहणारा, धर्म आणि अर्थ यात कुशल आणि निर्णय घेण्यात पटाईत आहेस. म्हणून मी विचारलेलं सगळं सांग—या युद्धात दोन्ही बाजूंमध्ये कोण श्रेष्ठ आहे.
न त्वां ब्रूयां रहिते जातु किंचि- दसूया हि त्वां प्रविशेत राजन्। आनयस्व पितरं महाव्रतं गान्धारीं च महिषीमाजमीढ
राजा, मी तुला कधीही एकांतात काही सांगणार नाही, कारण तुझ्या मनात मत्सर येऊ शकतो. आपल्या वडिलांना, त्या महान व्रतीला, आणि गांधारी राणीला इथे घेऊन ये.
तो तेऽसूयां विनयेतां नरेन्द्र धर्मज्ञौ तौ निपुणौ निश्चयज्ञौ । तयोस्तु त्वां सन्निधौ तद्वदेयं कृत्स्नं मतं केशवपार्थयोर्यत्
हे नरेंद्र, ते दोघे तुझ्या मनातील मत्सर कमी करतील—ते धर्म जाणणारे, कुशल आणि निर्णय घेणारे आहेत. त्यांच्या उपस्थितीत मी केशव आणि पार्थाचं पूर्ण मत सांगीन.
इत्युक्तेन च गान्धारी व्यासश्चात्राजगामह। आनीतौ विदुरेणेह सभां शीघ्रं प्रवेशितौ
असं सांगितल्यावर गांधारी आणि व्यास तिथे आले; विदुराने त्यांना पटकन आणून सभेत प्रवेश दिला.
ततस्तन्मतमाज्ञाय सञ्जयस्यात्मजस्य च। अभ्युपेत्य महाप्राज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्
तेव्हा संजय आणि त्याच्या मुलाचा हेतू समजून, महान ज्ञानी कृष्णद्वैपायन पुढे आला आणि बोलू लागला.
संपृच्छते धृतराष्ट्रय सञ्जय आचक्ष्व सर्वं यावदेषोऽनुयुङ्क्ते। सर्वं यावद्वेत्थ तस्मिन्यथाव- द्याथातथ्यं वासुदेवेऽर्जुने च
धृतराष्ट्र तुला विचारतो आहे, संजय—तो विचारत असेपर्यंत सगळं सांग. वासुदेव आणि अर्जुनाबद्दल तुला जे काही माहीत आहे, ते जसं आहे तसं सांग.
अर्जुनो वासुदेवश्च धन्विनौ परमार्थितौ। कामादन्यत्र संभूतौ सर्वभावाय संमितौ
अर्जुन आणि वासुदेव हे दोघेही श्रेष्ठ धनुर्धारी आहेत; ते आपल्या इच्छेने इथे जन्मले आणि सर्व जीवांच्या कल्याणासाठी आले आहेत.
व्यामान्तरं समास्थय यथामुक्तं मनस्विनः । चक्रं तद्वासुदेवस्य मायया वर्तते विभो
शहाण्यांनी सांगितल्याप्रमाणे, ते दोघे दूर उभे राहतात; वासुदेवाचं चक्र त्याच्या मायेमुळे फिरत असतं, हे महाबली.
सापह्नवं कौरवेषु पाण्डवानां सुसंमतम्। सारासारबलं ज्ञातुं तेजःपुञ्जावभासितम्
कौरवांमध्ये पांडवांची छुपी योजना सर्वांना मान्य आहे; त्यांची खरी ताकद आणि कमकुवतपणा ओळखला जातो, आणि त्यांचं तेज प्रकट होतं.
नरकं शम्बरं चैव कंसं चैद्यं च माधवः। जितवान्घोरसङ्काशान्क्रीडन्निव महाबलः
माधवाने, जो अत्यंत बलवान आहे, नरक, शंबर, कंस आणि सौभ यांसारख्या भयंकर शत्रूंना अगदी सहजपणे जिंकले आहे.
पृथिवीं चान्तरिक्षं च द्यां चैव पुरुषोत्तमः । मनसैव विशिष्टात्मा नयत्यात्मवशं वशी
पुरुषोत्तम, जो स्वतःवर प्रभुत्व ठेवतो, तो पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग फक्त आपल्या मनाने, आपल्या इच्छेने चालवतो.
भूयो भूयो हि यद्राजन्पृच्छसे पाण्डवान्प्रति । सारासारबलं ज्ञातुं तत्समासेन मे शृणु
राजा, तू पुन्हा पुन्हा पांडवांची खरी ताकद आणि कमकुवतपणा विचारतोस. ती मी तुला थोडक्यात सांगतो, ऐक.
एकतो वा जगत्कृत्स्नमेकतो वा जनार्दनः। सारतो जगतः कृत्स्नादतिरिक्तो जनार्दनः
एका बाजूला सगळं जग आणि दुसऱ्या बाजूला जनार्दन असला, तरी सार्थकतेने जनार्दन सगळ्या जगापेक्षा मोठा आहे.
भस्म कुर्याञ्जगदिदं मनसैव जनार्दनः । न तु कृत्स्नं जगच्छक्तं किञ्चित्कर्तुं जनार्दने
जनार्दन आपल्या मनानेच हे संपूर्ण जग राख करू शकतो; पण या विश्वात अशी एकही गोष्ट नाही जी जनार्दन करू शकत नाही.
यतः सत्यं यतो धर्मो यतो ह्रीरार्जवं यतः। ततो भवति गोविन्दो यतः कृष्णस्ततो जयः
जिथे सत्य आहे, जिथे धर्म आहे, जिथे लज्जा आणि साधेपणा आहे, तिथे गोविंदा असतो; जिथे कृष्ण आहे, तिथे विजय असतो.