यद्वा परमकं तेजो येन युक्ता दिवौकसः। ममाप्यनुपमं भूयो देवेभ्यो विद्धि भारत
देवतांकडे ज्या सर्वोच्च शक्ती आहे, ती माझ्याकडे त्याहूनही मोठी आणि अद्वितीय आहे, हे भारत, हे जाण.
विदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि च। लोकस्य पश्यतो राजन्स्थापयाम्यभिमन्त्रणात्
जेव्हा पृथ्वी फाटते आणि पर्वतांचे शिखर तुटते, तेव्हा सगळ्या जगासमोर मी मंत्राने त्यांना थांबवतो, राजन.
चेतनाचेतनस्यास्य जङ्गमस्थावरस्य च। विनाशाय समुत्पन्नमहं घोरं महास्वनम्
सजीव आणि निर्जीव, हालचाल करणारे आणि स्थिर असणाऱ्यांच्या विनाशासाठी मी भयंकर आणि मोठा आवाज करत प्रकट होतो.
अश्मवर्षं च वायुं च शमयामीह नित्यशः । जगतः पश्यतोऽभीक्ष्णं भूतानामनुकम्पया
मी इथे नेहमीच गारांचा पाऊस आणि वारे शांत करतो, जग पाहत असताना, जीवांची दया म्हणून.
स्तम्भितास्वप्सु गच्छन्ति मया रथपदातयः। देवासुराणां भावानामहमेकः प्रवर्तिता
पाण्याचा प्रवाह मी थांबवला की रथ आणि पायदळ पुढे जाऊ शकतात; देव आणि असुर यांच्या स्थिती मी एकटाच चालवतो.
अक्षौहिणीभिर्यान्देशान्यामि कार्येण केनचित् । तत्रापो मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये
मी ज्या प्रदेशात, ज्या कामासाठी माझ्या सैन्यांसह जातो, तिथे पाणी नेहमी माझ्या इच्छेनुसार वाहते.
भयानकानि विषये व्यालादीनि न सन्ति मे । मन्त्रगुप्तानि भूतानि न हिंसन्ति यंकराः
माझ्या प्रदेशात सर्पांसारखी भयंकर जनावरे नाहीत; मंत्रांनी संरक्षित प्राणी माझ्या लोकांना कधीच इजा करत नाहीत.
निकामवर्षी पर्जन्यो राजन्विषयवासिनाम्। धर्मिष्ठाश्च प्रजाः सर्वा ईतयश्च न सन्ति मे
राजन, माझ्या प्रदेशातील लोकांसाठी मेघ नेहमी भरपूर पाऊस पाडतो; सर्व प्रजा धर्मनिष्ठ आहे आणि माझ्याकडे कोणतीही आपत्ती नाही.
अश्विनावथ वाय्वग्नी मरुद्भिः सह वृत्रहा। धर्मश्चैव मया द्विष्टान्नोत्सहन्तेऽभिरक्षितुम्
जरी अश्विनी कुमार, वायू, अग्नी, मरुतगण आणि इंद्र, धर्मासह, ज्यांच्यावर मला द्वेष आहे अशा लोकांचं रक्षण करायला आले, तरीही ते मला नको असलेल्या लोकांचं रक्षण करू शकणार नाहीत.
यदि ह्येते समर्थाः स्युर्मद्द्विषस्त्रातुमञ्जसा। न स्म त्रयोदश समाः पार्था दुःखभवाप्नुयुः
जर हे सर्व माझ्या शत्रूंना थेट वाचवू शकले असते, तर पृथा पुत्रांना तेरा वर्षं दुःख भोगावं लागलं नसतं.
नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः। शक्तास्त्रातुं मया द्विष्टं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
देव, गंधर्व, असुर किंवा राक्षस — यापैकी कोणीही माझ्या द्वेषात असलेल्या माणसाचं रक्षण करू शकत नाही; हे मी तुला खरं सांगतो.
दयभिध्याम्यहं शश्वच्छुभं वा यदि वाऽशुभम् । नैतद्विपन्नपूर्वं मे मित्रेष्वरिषु चोभयोः
माझ्या मनात नेहमीच दया असते, मग ते शुभ असो किंवा अशुभ; मित्र किंवा शत्रू, अशा कोणत्याही वेळी माझ्याबरोबर असं कधीच घडलं नव्हतं.
भविष्यतीदमिति वा यद्ब्रवीमि परन्तप । नान्यथा भूतपूर्वं च सत्यवागिति मां विदुः
मी जेव्हा म्हणतो की 'हे घडणार आहे,' तेव्हा ते कधीच वेगळं घडलं नाही; लोक मला नेहमी सत्य बोलणारा म्हणून ओळखतात.
लोकसाक्षिकमेतन्मे माहात्म्यं दिक्षु विश्रुतम् । आश्वासनार्थं भवतः प्रोक्तं न श्लाघया नृप
माझं हे मोठेपण साऱ्या जगाला माहीत आहे आणि सर्व दिशांना प्रसिद्ध आहे; हे मी तुझ्या धीरासाठी सांगितलं, राजन, स्वतःचं कौतुक करण्यासाठी नाही.
न ह्यहं श्लाघनो राजन्भूतपूर्वः कदाचन । असदाचरितं ह्येतद्यदात्मानं प्रशंसति
राजा, मी कधीच स्वतःचं कौतुक करणारा नव्हतो; माणसाने स्वतःचं कौतुक करणं हे योग्य नाही.
पाण्डवांश्चैव मत्स्यांश्च पाञ्चालान्केकयैः सह । सात्यकिं वासुदेवं च श्रोतासि विजितान्मया
पांडव, मत्स्य, पांचाळ आणि केकयांसह, सात्यकी आणि वासुदेव — हे सर्व मी जिंकले, असं तुला ऐकायला मिळेल.
सरितः सागरं प्राप्य यथा नश्यन्ति सर्वशः । तथैव ते विनङ्क्ष्यन्ति मामासाद्य सहान्वयाः
जसं नद्या समुद्राला मिळाल्यावर पूर्णपणे नाहीशा होतात, तसंच ते सर्व त्यांच्या नातलगांसह माझ्या समोर आले की संपून जातील.
परा बुद्धिः परं तेजो वीर्यं च परमं मम। परा विद्या परो योगो मम तेभ्यो विशिष्यते
माझी बुद्धी श्रेष्ठ आहे, माझं तेज श्रेष्ठ आहे, माझं शौर्यही श्रेष्ठ आहे; माझं ज्ञान आणि साधना यांच्यापेक्षा त्यांचं काहीच मोठं नाही.
पितामहश्च द्रोणश्च कृपः शल्यः शलस्तथा। अस्त्रेषु यत्प्रजानन्ति सर्वं तन्मयि विद्यते
भीष्म, द्रोण, कृप, शल्य आणि शल — हे शस्त्रविद्येत जे काही जाणतात, ते सगळं माझ्यात आहे.
इत्युक्ते सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत । ज्ञात्वा युयुत्सोः कार्याणि प्राप्तकालमरिन्दमः
हे ऐकल्यावर, भारत, शत्रूंचा पराभव करणारा पुन्हा संजयाला विचारू लागला, कारण युयुत्सूच्या बाबतीत आता कृतीची वेळ आली होती.
तथा तु पृच्छन्तमतीव पार्थं वैचित्रवीर्यं तमचिन्तयित्वा। उवाच कर्णो धृतराष्ट्रपुत्रं प्रहर्षयन्संसदि कौरवाणाम्
पार्थाला खूप विचारलं जात असताना, विचित्रवीर्यपुत्राची पर्वा न करता कर्णाने धृतराष्ट्रपुत्राला सभेत आनंद देत उत्तर दिलं.
मिथ्या प्रतिज्ञाय मया यदस्त्रं रामात्कृतं ब्रह्ममयं पुरस्तात्। विज्ञाय तेनास्मि तदैवमुक्त- स्ते नान्तकाले प्रतिभास्यतीति
मी पूर्वी रामाकडून ब्रह्मास्त्र मिळवल्याचं खोटं सांगितलं; पण त्यांना हे समजलं आणि त्यांनी मला तेव्हा सांगितलं की, अंतिम क्षणी ते अस्त्र मला आठवणार नाही.
महापराधे ह्यपि यन्न तेन महर्षिणाऽहं गुरुणा च शप्तः । शक्तः प्रदग्धुं ह्यपि तिग्मतेजाः ससागरामप्यवनिं महर्षिः
मी मोठा अपराध केला तरी त्या महर्षीने आणि माझ्या गुरूंनी मला शाप दिला नाही; त्या तेजस्वी ऋषीने समुद्रांसह पृथ्वी जाळून टाकू शकली असती.
प्रसादितं ह्यस्य मया मनोऽभू- च्छुश्रूषया स्वेन च पौरुषेण तदस्ति चास्त्रं मम सावशेषं तस्मात्समर्थोऽस्मि ममैष भारः
मी सेवा आणि स्वतःच्या प्रयत्नाने त्यांचं मन जिंकलं; म्हणून ते अस्त्र अजून माझ्याकडे आहे, जरी काही मर्यादा आहेत, आणि म्हणून मी सक्षम आहे — ही माझी जबाबदारी आहे.
निमेषमात्रात्तमृषेः प्रसाद- मवाप्य पाञ्चालकरूशमत्स्यान्। निहत्य पार्थान्सह पुत्रपौत्रै- र्लोकानहं शस्त्रजितान्प्रपत्स्ये
जर मला क्षणभरही त्या ऋषीचं आशीर्वाद मिळालं, तर मी पांचाळ, करूष, मत्स्य आणि पांडवांसह त्यांची मुलं आणि नातवंडं मारून, शस्त्राने जिंकलेली लोकं मिळवेन.
पितामहस्तिष्ठतु ते समीपे द्रोणश्च सर्वे च नरेन्द्रमुख्याः । ऋषिप्रसादेन बलेन गत्वा पार्थान्हनिष्यामि ममैष भारः
पितामह, द्रोण आणि सर्व श्रेष्ठ राजे तुझ्या बाजूला उभे राहू देत; ऋषीच्या कृपेने आणि माझ्या बळावर मी पांडवांना मारीन — ही माझी जबाबदारी आहे.
एवं ब्रुवन्तं तमुवाच भीष्मः किं कत्थसे कालपरीतबुद्धे। न कर्ण जानासि यथा प्रधाने हते हताः स्युर्धृतराष्ट्रपुत्राः
भीष्माने त्याच्याशी बोलताना म्हटले, 'कर्णा, तुझ्या मनावर काळाचा प्रभाव पडला आहे, म्हणून तू असे बढाईचे बोल का बोलतोस? तुला हे माहीत नाही का, की सेनापती मारला गेला तर धृतराष्ट्राची मुलेही नष्ट होतील?'
यत्खाण्डवं दाहयता कृतं हि कृष्णद्वितीयेन धनञ्जयेन। श्रुत्वैव तत्कर्म नियन्तुमात्मा युक्तस्त्वया वै सहबान्धवेन
खांडववन जाळताना धनंजयाने, कृष्णासोबत मिळून जे कृत्य केले, ते फक्त ऐकूनच तू आणि तुझे नातेवाईक स्वतःला आवरले पाहिजे होते.
यां चापि शक्तिं त्रिदशाधिपस्ते ददौ महात्मा भगवान्महेन्द्रः। भस्मीकृतां तां समरे विशीर्णां चक्राहतां द्रक्ष्यसि केशवेन
देवताधिपती, महात्मा इंद्राने तुला जी शक्ती दिली, तीही युद्धात केशवाच्या हातून तुटून, राख होऊन, नष्ट झालेली तू पाहशील.
यस्ते शरः सर्पमुखो विभाति सदाऽग्र्यमाल्यैर्महितः प्रयत्नात्। स पाण्डुपुत्राभिहतः शरौघैः सह त्वया यास्यति कर्ण नाशम्
तुझा तो सर्पमुखी बाण, जो नेहमी उत्तम फुलांनी सजवलेला असतो, तोही पांडवांच्या बाणांनी छिन्नभिन्न होऊन, तुझ्यासोबत नष्ट होईल, कर्णा.