पुनरेव कुरूणां च पाण्डवानां च बुद्धिमान् ।' शक्तिं शङ्ख्यातुमारेभे तदा वै मनुजाधिपः
तेव्हा त्या मनुष्याधिपतीने पुन्हा एकदा कुरु आणि पांडवांची शक्ती मोजायला सुरुवात केली.
देवमानुषयोः शक्त्या तेजसा चैव पाण्डवान्। कुरूञ्शक्त्याऽल्पतरया दुर्योधनमथाब्रवीत्
त्याने पांडवांना देव आणि माणसांची शक्ती व तेज लाभलेले पाहिले, आणि कुरुंची शक्ती कमी आहे असे पाहून, मग तो दुर्योधनाला म्हणाला.
दुर्योधनेयं चिन्ता मे शश्वन्न व्युपशाम्यति। सत्यं ह्येतदहं मन्ये प्रत्यक्षं नानुमानतः
दुर्योधन, माझ्या मनातली ही काळजी कधीच कमी होत नाही. खरं सांगतो, हे मला प्रत्यक्ष अनुभवाला येतंय, तर्काने नाही.
आत्मजेषु परं स्नेहं सर्वभातिनि कुर्वते। प्रियामि चैषां कुर्वन्ति यथाशक्ति हितानि च
माणसं आपल्या मुलांवर सगळ्यात जास्त प्रेम करतात आणि आपल्या ताकदीपुरतं त्यांच्यासाठी हवं ते आणि चांगलं ते करतात.
एवमेवोपकर्तॄणां प्रायशो लक्षयामहे। इच्छन्ति बहुलं सन्तः प्रतिकर्तुं महत्प्रियम्
त्याचप्रमाणे, ज्या लोकांनी आपल्यावर उपकार केले आहेत, त्यांना चांगले लोक शक्य तितक्या प्रेमाने परतफेड करायची इच्छा बाळगतात, हे आपल्याला नेहमी दिसून येतं.
अग्निः साचिव्यर्ता स्यात्खाण्डवे तत्कृतं स्मरन् । अर्जुनस्यापि भीमेऽस्मिन्कुरुपाण्डुसमागमे
खांडववनात जे केलं त्याची आठवण ठेवून अग्नी मदतीसाठी उत्सुक असेल; आणि या कुरू-पांडवांच्या युद्धात अर्जुन आणि भीमही तितकेच तयार असतील.
जातिगृद्ध्याऽभिपन्नाश्च पाण्डवानामनेकशः। धर्मादयः समेष्यन्ति समाहूता दिवौकसः
पांडवांशी नात्यामुळे आणि लोभामुळे अनेक दैवी शक्ती, धर्म वगैरे, बोलावल्यावर एकत्र येतील.
भीष्मद्रोणकृपादीनां भयादशनिसन्निभम् । रिरक्षिषन्तः संरभ्यं गमिष्यन्तीति मे मतिः
भीष्म, द्रोण, कृप आणि इतर सगळे, वीजेसारख्या भीतीने, स्वतःचा बचाव करण्यासाठी जोरात प्रयत्न करतील, असं मला वाटतं.
ते देवैः सहिताः पार्था न शक्याः प्रतिवीक्षितुम् । मानुषेण नरव्याघ्रा वीर्यवन्तोऽस्त्रपारगाः
देवतांसह असलेले हे पृथेचे पुत्र—माणसांत वाघासारखे, बलवान आणि शस्त्रविद्येत निपुण—त्यांना कोणताही मनुष्य थांबवू शकत नाही.
दुरासदं यस्य दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् । वारुणौ चाक्षयौ दिव्यौ शरपूर्णौ महेषुधी
त्याच्याकडे दिव्य, जिंकता न येणारे गांडीव धनुष्य आहे, दोन अमर बाणांचे भरे आहेत, जे नेहमी बाणांनी भरलेले असतात.
वानरश्च ध्वजे दिव्यो निःसङ्गे धूमवद्गतिः । रथश्च चतुरन्तायां यस्य नास्ति समः क्षितौ
त्याच्या ध्वजावर दिव्य वानर आहे, जो धुरासारखा मुक्तपणे फिरतो; आणि त्याची रथ पृथ्वीवर कुणाशीही तुलना होऊ शकत नाही, सर्व दिशांना धावतो.
महामेघनिभश्चापि निर्घोषः श्रूयते जनैः । महाशनिसमः शब्दःत शात्रवाणां भयंकरः
लोकांना त्याच्या रथाचा गडगडाट मोठ्या मेघासारखा ऐकू येतो, आणि त्याचा आवाज वीजेसारखा शत्रूंना भीती घालणारा असतो.
यं चातिमानुषं वीर्ये कृत्स्नो लोको व्यवस्यति। देवानामपि जेतारं यं विदुः पार्थिवा रणे
संपूर्ण जग त्याच्या सामर्थ्याला अतिमानवी मानतं, आणि राजेही युद्धात त्याला देवांना जिंकणारा म्हणून ओळखतात.
शतानि पञ्च चैवेषून्यो गृह्णन्नैव दृश्यते। निमेषान्तरमात्रेण मुञ्चन्दूरं च पातयन्
तो कधीही पाचशेहून कमी बाण एकावेळी उचलताना दिसत नाही, क्षणात ते सोडतो आणि दूरच्या लक्ष्यावर मारतो.
यमाह भीष्मो द्रोणश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च । मद्रराजस्तथा शल्यो मध्यस्था ये च मानवाः
भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणाचा मुलगा, मद्रराज शल्य आणि मध्यमवर्गातील इतर योद्धे, हे सगळे म्हणतात की, या अतिमानवी राजांशी युद्धासाठी सज्ज असलेला पार्थ, रथांमध्ये वाघासारखा आणि शत्रूंचा पराभव करणारा, त्याला हरवणं अशक्य आहे.
युद्धायावस्थितं पार्थं पार्थिवैरतिमानुषैः । अशक्यं रथशार्दूलं पराजेतुमरिंदमम्
युद्धासाठी सज्ज असलेला पार्थ, या अतिमानवी शक्तीच्या राजांसमोर, रथांमध्ये वाघासारखा, जिंकता येणार नाही असा आहे.
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः। सदृशं बाहुवीर्येण कार्तवीर्यस्य पाण्डवम्
जो एकाच वेगाने शेकडो बाण सोडतो—तो पांडव, ज्याच्या बाहूंचं बळ कार्तवीर्यसारखं आहे.
तमर्जुनं महेष्वासं महेन्द्रोपेन्द्रविक्रमम्। निघ्नन्तमिव पश्याभि विमर्देऽस्मिन्महाहवे
हा अर्जुन, महान धनुर्धारी, ज्याचं शौर्य इंद्र आणि उपेंद्रासारखं आहे, या भयंकर युद्धात शत्रूंना संपवताना पाहा.
इत्येवं चिन्तयन्कृत्स्नमहोरात्राणि भारत । अनिद्रो निःसुखश्चास्मि कुरूणां शमचिन्तया
हे भारत, असं विचार करत मी रात्रंदिवस झोपत नाही, मला काहीच आनंद राहत नाही, माझं मन सतत कुरूंच्या शांततेच्या विचारात आहे.
क्षयोदयोऽयं सुमहान्कुरूणां प्रत्युपस्थितः। अस्य चेत्कलहन्यान्तः शमादन्यो न विद्यते
कुरूंच्या घराण्यावर मोठं संकट किंवा भरभराट येण्याचा क्षण आलाय; जर हा वाद शांततेने संपला नाही, तर दुसरा काही उपाय नाही.
शमो मे रोचते नित्यं पार्थैस्तात न विग्रहः । कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ्शक्तिमत्तरान्
मला नेहमी शांतता हवी असते, पांडवांशी वाद नकोसा वाटतो, मुला. कारण मी नेहमीच पांडवांना कुरूंहून अधिक बलवान मानतो.
पितुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः। आधाय विपुलं क्रोधं पुनरेवेदमब्रवीत्
वडिलांनी हे बोल ऐकल्यावर, धृतराष्ट्राचा मुलगा प्रचंड संतापला आणि मनात मोठा राग धरून पुन्हा असे म्हणाला.
अशक्या देवसचिवाः पार्थाः स्युरिति यद्भवान्। मन्यते तद्भयं व्येतु भवतो राजसत्तम
राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तुम्हाला वाटत असेल की पांडवांना देवसुद्धा जिंकू शकत नाहीत, तर तुमचा हा भीतीचा विचार दूर करा.
अकामद्वेषसंयोगाल्लोभद्रोहाच्च भारत । उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्नुवन्
हे भारत, देवांना त्यांची दैवी स्थिती इच्छा किंवा द्वेष न ठेवता, लोभ व फसवणूक न करता आणि जगातील गोष्टींकडे दुर्लक्ष करून मिळाली.
इति द्वैपायेनो व्यासो नारदश्च महातपाः । जामदग्न्यश्च रामो नः कथामकथयत्पुरा
द्वैपायनाचा पुत्र व्यास, महान तपस्वी नारद आणि जमदग्नीपुत्र राम यांनी हे कथानक पूर्वी आम्हाला सांगितले आहे.
नैव मानुषवद्देवाः प्रवर्तन्ते कदाचन । कामात्क्रोधात्तथा लोभाद्द्वेषाच्च भरतर्षभ
देव कधीही माणसांसारखे वागत नाहीत, हे भारतश्रेष्ठ, ना इच्छेने, ना रागाने, ना लोभाने, ना द्वेषाने.
यदा ह्यग्निश्च वायुश्च धर्म इन्द्रोऽश्विनावपि। कामयोगात्प्रवर्तेरन्न पार्था दुःखमाप्नुयुः
जर अग्नी, वायू, धर्म, इंद्र आणि अश्विनी हे सुद्धा इच्छेने वागले, तर पांडवांना मोठा त्रास सहन करावा लागेल.
तस्मान्न भवता चिन्ता कार्यैषा स्यात्कथंचन । दैवेष्वपेक्षका ह्येते शश्वद्भावेषु भारत
म्हणून, तुला काहीही काळजी करायची गरज नाही; हे सर्व सत्व नेहमीच दैवी शक्तीवर अवलंबून असतात, हे भारत.
अथ चेत्कामसंयोगाद्द्वेषो लोभश्च लक्ष्यते। देवेषु दैवप्रामाण्यान्नैषां तद्विक्रमिष्यति
पण जर देवांमध्ये इच्छा, द्वेष किंवा लोभ दिसला, तरी त्यांच्या दैवी सामर्थ्यामुळे ते कधीही मर्यादा ओलांडू शकत नाहीत.
मयाऽभिमन्त्रतः शश्वञ्जातवेदाः प्रशाम्यति। दिधक्षुः सकलाँल्लोकान्परिक्षिप्य समन्ततः
माझ्या मंत्राने, हे भारत, जटवेद अग्नी नेहमी शांत होतो, जरी तो सर्व लोकांना वेढून जाळू पाहत असला तरी.