यथान्यायं कुशलं वन्दनं च समागता मद्वचनेन वाच्याः
तुम्ही माझ्या वतीने, योग्य रीतीने, सर्व जमलेल्या लोकांना शुभेच्छा आणि नमस्कार द्यावेत.
सहामात्यं सञ्जय श्रावयेथाः
त्यांच्या मंत्र्यांसह, संजय, हे माझे शब्द त्यांच्यापर्यंत पोहोचवावेत.
एवं परिष्वज्य धनञ्जयो मां ततोऽर्थवद्धर्मवच्चापि वाक्यम्। प्रोवाचेदं वासुदेवं समीक्ष्य पार्थो धीमाँल्लोहितान्तायताक्षः
मग मला मिठी मारून, धनंजयाने अर्थपूर्ण आणि धर्मयुक्त शब्द, वासुदेवाकडे पाहून, लाल आणि मोठ्या डोळ्यांनी, शहाणपणाने सांगितले.
यथाश्रुतं ते वदतो महात्मनो यदुप्रवीरस्य वचः समाहितम्। तथैव वाच्यं भवतापि मद्वचः समागतेषु क्षितिपेषु सर्वशः
जसे तू यदुकुळातील महात्म्याचे शब्द नीट ऐकून सांगितलेस, तसेच माझे हे वचन सर्व जमलेल्या राजांना सांगावे.
शराग्निधूमे रथनेमिनादिते धनुस्स्त्रुवेणास्त्रबलापहारिणा । यथा न होमः क्रियते महामृधे तथा समेत्य प्रयतध्वमादृताः
महायुद्धात जसा बाणांचा धूर, रथांच्या चाकांचा गजर आणि धनुष्याचा टणकारा शस्त्रांची ताकद हिरावून घेतो, तसा तिथे कोणताही यज्ञ घडू नये म्हणून तुम्ही सर्वजण मन लावून प्रयत्न करा.
न चेत्प्रयच्छध्वममित्रघातिनो युधिष्ठिरस्यार्धमभीप्सितं स्वकम्। नयामि वः साश्वपदातिकुञ्जरा- न्दिशं पितॄणामशिवां शितैः शरैः
हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्यांनो, जर तुम्ही युधिष्ठिराला त्याचा हक्काचा अर्धा भाग देत नाही, तर मी माझ्या तीक्ष्ण बाणांनी तुम्हाला, तुमचे घोडे, पायदळ, आणि हत्तींसह, पितरांच्या अशुभ दिशेला पाठवीन.
ततोऽहमामन्त्र्य चतुर्भुजं हरिं धनञ्जयं चैव नमस्य सत्वरम्। जवेन संप्राप्त इहामरद्युते तवान्तिकं प्रापयितुं वचो महत्
मग मी चटकन चतुर्भुज हरि आणि धनंजय यांना वंदन करून, वाऱ्याच्या वेगाने इथे आलो, हे मोठे वचन तुला सांगण्यासाठी.
सञ्जयस्य वचः श्रुत्वा प्रज्ञाचक्षुर्जनेश्वरः। ततः सङ्ख्यातुमारेभे तद्वचो गुणदोषतः
संजयाचे शब्द ऐकून, ज्ञानी आणि लोकांचा स्वामी असलेल्या राजाने त्या वचनाचे गुणदोष विचार करू लागला.
प्रसङ्ख्याय च सौक्ष्म्येण गुणदोषान्विचक्षणः। यथावन्मतितत्त्वेन जयकामः सुतान्प्रति
त्याने बारकाईने गुणदोषांचा सूक्ष्म विचार करून, खरी समजूत लावून, आपल्या मुलांसाठी विजयाची इच्छा धरली.
बलाबलं विनिश्चित्य याथातथ्येन बुद्धिमान्। `यदा तु मेने भूयिष्ठं तद्वचो गुणदोषतः
बलाबलाचा योग्य प्रकारे विचार करून, जेव्हा त्याने त्या वचनात गुण अधिक आहेत असे मानले,
पुनरेव कुरूणां च पाण्डवानां च बुद्धिमान् ।' शक्तिं शङ्ख्यातुमारेभे तदा वै मनुजाधिपः
तेव्हा त्या मनुष्याधिपतीने पुन्हा एकदा कुरु आणि पांडवांची शक्ती मोजायला सुरुवात केली.
देवमानुषयोः शक्त्या तेजसा चैव पाण्डवान्। कुरूञ्शक्त्याऽल्पतरया दुर्योधनमथाब्रवीत्
त्याने पांडवांना देव आणि माणसांची शक्ती व तेज लाभलेले पाहिले, आणि कुरुंची शक्ती कमी आहे असे पाहून, मग तो दुर्योधनाला म्हणाला.
दुर्योधनेयं चिन्ता मे शश्वन्न व्युपशाम्यति। सत्यं ह्येतदहं मन्ये प्रत्यक्षं नानुमानतः
दुर्योधन, माझ्या मनातली ही काळजी कधीच कमी होत नाही. खरं सांगतो, हे मला प्रत्यक्ष अनुभवाला येतंय, तर्काने नाही.
आत्मजेषु परं स्नेहं सर्वभातिनि कुर्वते। प्रियामि चैषां कुर्वन्ति यथाशक्ति हितानि च
माणसं आपल्या मुलांवर सगळ्यात जास्त प्रेम करतात आणि आपल्या ताकदीपुरतं त्यांच्यासाठी हवं ते आणि चांगलं ते करतात.
एवमेवोपकर्तॄणां प्रायशो लक्षयामहे। इच्छन्ति बहुलं सन्तः प्रतिकर्तुं महत्प्रियम्
त्याचप्रमाणे, ज्या लोकांनी आपल्यावर उपकार केले आहेत, त्यांना चांगले लोक शक्य तितक्या प्रेमाने परतफेड करायची इच्छा बाळगतात, हे आपल्याला नेहमी दिसून येतं.
अग्निः साचिव्यर्ता स्यात्खाण्डवे तत्कृतं स्मरन् । अर्जुनस्यापि भीमेऽस्मिन्कुरुपाण्डुसमागमे
खांडववनात जे केलं त्याची आठवण ठेवून अग्नी मदतीसाठी उत्सुक असेल; आणि या कुरू-पांडवांच्या युद्धात अर्जुन आणि भीमही तितकेच तयार असतील.
जातिगृद्ध्याऽभिपन्नाश्च पाण्डवानामनेकशः। धर्मादयः समेष्यन्ति समाहूता दिवौकसः
पांडवांशी नात्यामुळे आणि लोभामुळे अनेक दैवी शक्ती, धर्म वगैरे, बोलावल्यावर एकत्र येतील.
भीष्मद्रोणकृपादीनां भयादशनिसन्निभम् । रिरक्षिषन्तः संरभ्यं गमिष्यन्तीति मे मतिः
भीष्म, द्रोण, कृप आणि इतर सगळे, वीजेसारख्या भीतीने, स्वतःचा बचाव करण्यासाठी जोरात प्रयत्न करतील, असं मला वाटतं.
ते देवैः सहिताः पार्था न शक्याः प्रतिवीक्षितुम् । मानुषेण नरव्याघ्रा वीर्यवन्तोऽस्त्रपारगाः
देवतांसह असलेले हे पृथेचे पुत्र—माणसांत वाघासारखे, बलवान आणि शस्त्रविद्येत निपुण—त्यांना कोणताही मनुष्य थांबवू शकत नाही.
दुरासदं यस्य दिव्यं गाण्डीवं धनुरुत्तमम् । वारुणौ चाक्षयौ दिव्यौ शरपूर्णौ महेषुधी
त्याच्याकडे दिव्य, जिंकता न येणारे गांडीव धनुष्य आहे, दोन अमर बाणांचे भरे आहेत, जे नेहमी बाणांनी भरलेले असतात.
वानरश्च ध्वजे दिव्यो निःसङ्गे धूमवद्गतिः । रथश्च चतुरन्तायां यस्य नास्ति समः क्षितौ
त्याच्या ध्वजावर दिव्य वानर आहे, जो धुरासारखा मुक्तपणे फिरतो; आणि त्याची रथ पृथ्वीवर कुणाशीही तुलना होऊ शकत नाही, सर्व दिशांना धावतो.
महामेघनिभश्चापि निर्घोषः श्रूयते जनैः । महाशनिसमः शब्दःत शात्रवाणां भयंकरः
लोकांना त्याच्या रथाचा गडगडाट मोठ्या मेघासारखा ऐकू येतो, आणि त्याचा आवाज वीजेसारखा शत्रूंना भीती घालणारा असतो.
यं चातिमानुषं वीर्ये कृत्स्नो लोको व्यवस्यति। देवानामपि जेतारं यं विदुः पार्थिवा रणे
संपूर्ण जग त्याच्या सामर्थ्याला अतिमानवी मानतं, आणि राजेही युद्धात त्याला देवांना जिंकणारा म्हणून ओळखतात.
शतानि पञ्च चैवेषून्यो गृह्णन्नैव दृश्यते। निमेषान्तरमात्रेण मुञ्चन्दूरं च पातयन्
तो कधीही पाचशेहून कमी बाण एकावेळी उचलताना दिसत नाही, क्षणात ते सोडतो आणि दूरच्या लक्ष्यावर मारतो.
यमाह भीष्मो द्रोणश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च । मद्रराजस्तथा शल्यो मध्यस्था ये च मानवाः
भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणाचा मुलगा, मद्रराज शल्य आणि मध्यमवर्गातील इतर योद्धे, हे सगळे म्हणतात की, या अतिमानवी राजांशी युद्धासाठी सज्ज असलेला पार्थ, रथांमध्ये वाघासारखा आणि शत्रूंचा पराभव करणारा, त्याला हरवणं अशक्य आहे.
युद्धायावस्थितं पार्थं पार्थिवैरतिमानुषैः । अशक्यं रथशार्दूलं पराजेतुमरिंदमम्
युद्धासाठी सज्ज असलेला पार्थ, या अतिमानवी शक्तीच्या राजांसमोर, रथांमध्ये वाघासारखा, जिंकता येणार नाही असा आहे.
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः। सदृशं बाहुवीर्येण कार्तवीर्यस्य पाण्डवम्
जो एकाच वेगाने शेकडो बाण सोडतो—तो पांडव, ज्याच्या बाहूंचं बळ कार्तवीर्यसारखं आहे.
तमर्जुनं महेष्वासं महेन्द्रोपेन्द्रविक्रमम्। निघ्नन्तमिव पश्याभि विमर्देऽस्मिन्महाहवे
हा अर्जुन, महान धनुर्धारी, ज्याचं शौर्य इंद्र आणि उपेंद्रासारखं आहे, या भयंकर युद्धात शत्रूंना संपवताना पाहा.
इत्येवं चिन्तयन्कृत्स्नमहोरात्राणि भारत । अनिद्रो निःसुखश्चास्मि कुरूणां शमचिन्तया
हे भारत, असं विचार करत मी रात्रंदिवस झोपत नाही, मला काहीच आनंद राहत नाही, माझं मन सतत कुरूंच्या शांततेच्या विचारात आहे.
क्षयोदयोऽयं सुमहान्कुरूणां प्रत्युपस्थितः। अस्य चेत्कलहन्यान्तः शमादन्यो न विद्यते
कुरूंच्या घराण्यावर मोठं संकट किंवा भरभराट येण्याचा क्षण आलाय; जर हा वाद शांततेने संपला नाही, तर दुसरा काही उपाय नाही.