तान्सर्वानाहवे क्रुद्धान्सानुबन्धान्समागतान्। अहमेकः समादास्ये तिमिर्यत्स्यानिवोदकात्
त्या सर्व संतप्त, त्यांच्या सोबत्यांसह एकत्र आलेल्यांना मी एकटाच, जसा पाणी अंधार दूर करते तसा, जिंकून दाखवीन.
भीष्मं द्रोणं कृपं कर्णं द्रौणिं शल्यं सुयोधनम् । एतांश्चापि निरोत्स्यामि वेलेव मकरालयम्
भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, द्रौणि, शल्य, सुयोधन—हे सगळेही मी तट जसा समुद्राला थांबवतो तसा रोखीन.
तथा ब्रुवन्तं धर्मात्मा प्राह राजा युधिष्ठिरः। तव धैर्यं च वीर्यं च पाञ्चालः पाण्डवैः सह
असं म्हणणाऱ्याला धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर म्हणाला, 'तुझं धैर्य आणि बळ, पंचाळ व पांडवांसह—'
सर्वे समधिरूढाः स्म सङ्ग्रामान्नः समुद्धर । जानामि त्वां महाबाहो क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम्
'आम्ही सर्वजण पूर्णपणे सज्ज आहोत; या युद्धातून आम्हाला वाचव. महाबाहू, तू क्षत्रिय धर्मात नेहमीच ठाम आहेस, हे मला माहीत आहे.'
समर्थमेकं पर्याप्तं कौरवाणां विनिग्रहे । पुरस्तादुपयातानां कौरवाणां युयुत्सताम्
'तू एकटाच त्या युद्धासाठी आलेल्या, युद्धाला उत्सुक असलेल्या कौरवांना जिंकायला समर्थ आणि पुरेसा आहेस.'
भवत्ता यद्विधातव्यं तन्नः श्रेयः परंतप। सङ्ग्रामादपयातानां भग्नानां शरणैषिणाम्
'हे परंतप, तू जे काही ठरवशील तेच आमच्यासाठी सर्वश्रेष्ठ कल्याण आहे, कारण आम्ही युद्धातून पळणारे, हरलेले आणि आश्रय मागणारे आहोत.'
पौरुषं दर्शयञ्शूरो यस्तिष्ठेदग्रतः पुमान्। क्रीणीयात्तं सहस्रेण इति नीतिमतां मतम्
'जो शूर पुरुष पुढे उभा राहून आपलं शौर्य दाखवतो, त्याला हजाराने सन्मानित करावं, असं सुज्ञांचं मत आहे.'
स त्वं शूरश्च वीरश्च विक्रान्तश्च नरर्षभ । भयार्तानां परित्राता संयुगेषु न संशयः
'तू शूर, पराक्रमी आणि वीर आहेस, नरांमध्ये श्रेष्ठ आहेस; युद्धात भीतीने ग्रासलेल्या लोकांचा तू नक्कीच रक्षण करतोस, यात शंका नाही.'
एवं ब्रुवति कौन्तेये धर्मात्मनि युधिष्ठिरे। धृष्टद्युम्न उवाचेदं मां वचो गतसाध्वसम् । सर्वाञ्जनपदान्सूत योधा दुर्योधनस्य ये
कुन्तीपुत्र धर्मनिष्ठ युधिष्ठिर असे बोलत असताना, धृष्टद्युम्न निर्भय होऊन मला म्हणाला, 'सूत, दुर्योधनाच्या सर्व देशातील योद्ध्यांना—'
सबाह्लिकान्कुरून्ब्रूयाः प्रातिपेयाञ्शरद्वतः । सूतपुत्रं तथा द्रोणं सहपुत्रं जयद्रथम्
'—बाह्लिक, कुरु, प्रतिपाच्या संतती, शरद्वत, सूतपुत्र, द्रोण आणि त्याचा मुलगा, तसेच जयद्रथ—'
दुःशासनं विकर्णं च तथा दुर्योधनं नृपम् भीष्मं च ब्रूहि गत्वा त्वमाशु गच्छ च माचिरम्
'—दुःशासन, विकर्ण आणि दुर्योधन राजा, भीष्म—यांना जाऊन सांग, लवकर जा, वेळ दवडू नकोस.'
युधिष्ठिरः साधुनैवाभ्युपेयो मा वोऽवधीदर्जुनो देवगुप्तः। राज्यं दद्ध्वं धर्मराजस्य तूर्णं याचध्वं वै पाण्डवं लोकवीरम्
'युधिष्ठिराकडे नेहमीच नीतीनेच जावे. अर्जुनाला, जो देवांनी राखला आहे, कमी लेखू नका. लवकर धर्मराजाला राज्य परत द्या; जगप्रसिद्ध पांडव वीराकडे विनंती करा.'
नैतादृशो हि योधोऽस्ति पृथिव्यामिह कश्चन। यथाविधः सव्यसाची पाण्डवः सत्यविक्रमः
'या पृथ्वीवर सव्यसाची, सत्यवीर्य पांडव अर्जुनासारखा दुसरा कोणताही योद्धा नाही.'
देवैर्हि संभृतो दिव्यो रथो गाण्डीवधन्वनः । न सजेयोमनुष्येण मा स्म कृद्ध्वं मनो युधि
'गांडीवधारी अर्जुनाचा दिव्य रथ देवांनीच तयार केला आहे; मी देखील युद्धात त्याला तोंड देऊ शकत नाही. मनात युद्धाचा विचारही करू नका.'
क्षत्रतेजा ब्रह्मचारी कौमारादपि पाण्डवः। तेन संयुगमेष्यन्ति मन्दा विलपतो मम
'पांडवाच्या अंगी बालपणापासून क्षत्रियाची तेज आणि ब्रह्मचारीपणाची शिस्त आहे; त्याच्यामुळे मूर्ख लोक माझ्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करून युद्धाकडे जातील.'
दुर्योधन निवर्तस्व युद्धाद्भरतसत्तम । न हि युद्धं प्रशंसन्ति सर्वावस्थमरिन्दम
'दुर्योधन, हे भरतश्रेष्ठ, युद्धापासून परत फिर; कोणत्याही परिस्थितीत शहाणे लोक युद्धाचे कौतुक करत नाहीत, शत्रूंना जिंकणाऱ्या.'
अलमर्धं पृथिव्यास्ते सहामात्यस्य जीवितुम् । प्रयच्छ पाण्डुपुत्राणां यथोचितमरिन्दम
'तुला आणि तुझ्या मंत्र्यांना अर्धी पृथ्वी मिळाली तरी पुरेसे आहे; पांडुपुत्रांना त्यांचा योग्य हिस्सा दे, शत्रूंना जिंकणाऱ्या.'
एतद्धि कुरवः सर्वे मन्यन्ते धर्मसंहितम् । यत्त्वं प्रशान्तिं मन्येथाः पाण्डुपुत्रैर्महात्मभिः
'हेच सर्व कुरु धर्माला धरून मानतात—की तू पांडुपुत्र या महात्म्यांशी शांतता साधावी.'
अङ्गेमां समवेक्षस्व पुत्र स्वामेव वाहिनीम् । जात एष तवाभावस्त्वं तु मोहान्न बुद्ध्यसे
'माझ्या मुला, या सैन्याकडे स्वतःचे म्हणून पाहा; ही वैरभावना तुझ्यासाठीच निर्माण झाली आहे, पण मोहामुळे तुला ते कळत नाही.'
न त्वहं युद्धमिच्छामि नैतदिच्छति बाह्लिकः। न च भीष्मो न च द्रोणो नाश्वत्थामा न सञ्जयः
'मी युद्ध इच्छित नाही, बाह्लिकालाही ते नको आहे; भीष्म, द्रोण, अश्वत्थामा, संजय यांनाही युद्ध नको आहे.'
न सोमदत्तो न शलो न कृपो युद्धमिच्छति । सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवास्तथा
'सोमदत्त, शल्य, कृप, सत्यव्रत, पुरुमित्र, जयद्रथ आणि भूरिश्रवस यांनाही युद्धाची इच्छा नाही.'
येषु संप्रतितिष्ठेयुः कुरवः पीडिताः परैः । ते युद्धं नाभिनन्दन्ति तत्तुभ्यं तात रोचताम्
'जे कुरु दुसऱ्यांनी त्रास दिल्यावरही ठाम राहतात, ते युद्धाला कधीच पसंती देत नाहीत; पण तुला मात्र ते आवडते, मुला.'
न त्वं करोषि कामेन कर्णः कारयिता तव। दुःशासनश्च पापात्मा शकुनिश्चापि सौबलः
'तू स्वतःच्या इच्छेने काही करत नाहीस; कर्ण तुझ्यासाठी करतो, तसेच पापी दुःशासन आणि सुभलपुत्र शकुनी.'
नाहं भवति न द्रोणे नाश्वत्थाम्नि न सञ्जये। न भीष्मे न काम्भोजे न कृपे न च बाह्लिके
'मी, द्रोण, अश्वत्थामा, संजय, भीष्म, काम्बोज, कृप आणि बाह्लिक—'
सत्यव्रते पुरुमित्रे भूरिश्रवसि वा पुनः । अन्येषु वा तावकेषु भारं कुत्वा समाह्वयम्
'—सत्यव्रत, पुरुमित्र, भूरिश्रवस किंवा तुझे इतर कोणतेही समर्थक, हे आव्हान पेलू शकणार नाहीत.'
अहं च तात कर्णश्च रणयज्ञं वितत्य वै। युधिष्ठिरं पशुं कृत्वा दीक्षितौ भरतर्षभ
'पण मी आणि कर्ण, युद्धयज्ञ सजवून, युधिष्ठिराला बळी ठरवून, दोघेही दीक्षित झालो आहोत, हे भरतश्रेष्ठ.'
रथो वेदी स्रुवः खङ्गो गदा स्रुक् कवचोऽजिनम् । चातुर्होत्रं च धुर्या मे शरा दर्भा हविर्यशः
माझं रथ म्हणजे वेदी आहे, स्रुवा म्हणजे तलवार आहे, गदा म्हणजे यज्ञासाठीचं चमचं आहे, कवच म्हणजे वस्त्र आहे; चार प्रकारचं यज्ञ माझ्या रथाला जोडलेलं आहे, बाण म्हणजे कुशाचं गवत आहे, आणि कीर्ती म्हणजे माझं हवन आहे.
आत्मयज्ञेन नृपते इष्ट्वा वैवस्वतं रणे। विजित्य च समेष्यावो हतामित्रौ श्रिया वृतौ
राजा, मी स्वतःचं बलिदान देऊन युद्धात वैवस्वताचं पूजन करीन; शत्रूंना मारून, आम्ही विजय मिळवून, कीर्तीने सुशोभित होऊन परत येऊ.
अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशासनश्च मे। एते वयं हनिष्यामः पाण्डवान्समरे त्रयः
बाबा, मी, कर्ण आणि माझा भाऊ दुःशासन — आम्ही तिघं मिळून युद्धात पांडवांना ठार करू.
अहं हि पाण्डवान्हत्वा प्रशास्ता पृथिवीमिमाम् । मां वा हत्वा पाण्डुपुत्रा भोक्तारः पृथिवीमिमां
जर मी पांडवांना मारलं, तर ही पृथ्वी मी राज्य करीन; किंवा पांडुपुत्रांनी मला मारलं, तर ते पृथ्वीचं सुख उपभोगतील.