प्रशंसस्यभिनन्दंस्तान्पार्थानक्षपराजितान्। अर्जुनस्य रथे ब्रूहि कथमश्वाः कथं ध्वजाः
त्या अपराजित पार्थांचे कौतुक कर आणि आनंद मान; अर्जुनाच्या रथावर घोडे कसे आहेत, ध्वज कसा आहे, ते सांग.
भौमनः सह शक्रेण बहुचित्रं विशांपते। रूपाणि कल्पयामास त्वष्टा धाता सदा विभो
भूमन आणि शक्र यांच्या सोबत त्वष्टा आणि धाता नेहमीच अनेक अद्भुत रूपे निर्माण करीत असत.
ध्वजे हि तस्मिन्रूपाणि चक्रुस्ते देवमायया। महाधनानि दिव्यानि महान्ति च लघूनि च
त्या ध्वजावर देवमायेने त्यांनी मोठी मोठी, दिव्य आणि लहान मोठी अशी अनेक रूपे, मोठ्या संपत्तीप्रमाणे, साकारली.
भीमसेनानुरोधायक हनूमान्मारुतात्मजः। आत्मप्रतिकृतिं तस्मिन्ध्वज आरोपयिष्यति
भीमसेनाच्या प्रेमापोटी मारुती, वायुपुत्र हनुमान, स्वतःचे रूप त्या ध्वजावर ठेवणार आहे.
सर्वा दिशो योजनमात्रमन्तरं सतिर्यगूर्ध्वं च रुरोध वै ध्वजः। न संसञ्जेत्तरुभिः संवृतोऽपि तथा हि माया विहिता भौमनेन
तो ध्वज सर्व दिशांना, एक योजन अंतरापर्यंत, आडवा आणि उभा असा पसरला होता; झाडांनी झाकला तरी तो लपला जाणार नाही, कारण भूमनाने अशीच माया केली होती.
यथाऽऽकाशे शक्रधनुः प्रकाशते न चैकवर्णं न च वेद्मि किं नु तत्। तथा ध्वजो विहितो भौमनेन बह्वाकारं दृश्यते रूपमस्य
जसा आकाशात इंद्रधनुष्य चमकतं, एकाच रंगाचं नसतं आणि त्याचं स्वरूप कळत नाही, तसाच तो ध्वज भूमनाने घडवला आणि त्याला अनेक रूपं आणि आकार दिसत होते.
यथाऽग्निधूमो दिवमेति रुद्ध्वा। वर्णान्बिभ्रत्तैजसांश्चित्ररूपान्। तथा ध्वजो विहितो भौमनेन न चेद्भारो भविता नोत रोधः
जसा अग्नीचा धूर आकाशात जातो, विविध रंग आणि तेजस्वी रूपे घेऊन, तसाच तो ध्वज भूमनाने केला, तो ना जड वाटणार, ना अडथळा ठरणार.
हतंहतं दत्तवरं पुरस्तात्
ठार, ठार—पूर्वीच मिळालेला वर दिला गेला.
तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो रथे युक्ता भान्ति तद्वीर्यतुल्याः। ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा रथे वायोस्तुल्यवेग बभूवुः
राजाचे मोठे, दातासारख्या रंगाचे घोडे रथाला जोडलेले चमकत होते, ते त्याच्या पराक्रमासारखेच होते; भीमसेनाचे वाघासारखे घोडे वाऱ्यासारख्या वेगाने धावत होते.
कल्माषाङ्गास्तित्तिरिचित्रपृष्ठा भ्रात्रा दत्ताः प्रीयता फाल्गुनेन। भ्रातुर्बीरस्य स्वैस्तुरङ्गैर्विशिष्टा मुदा युक्ताः सहदेवं वहन्ति
काळसर अंग आणि चित्त्याच्या डागांसारखी पाठ असलेले हे घोडे फाल्गुनाच्या भावाने आनंदाने दिले; आपल्या भावाच्या घोड्यांपेक्षा हे अधिक उत्तम होते आणि ते सहदेवाचा रथ ओढत होते.
माद्रीपुत्रं नकुलं त्वाजमीढं महेन्द्रदत्ता हरयो वाजिमुख्याः । समा वायोर्बलवन्तस्तरस्विनो वहन्ति वीरं वृत्रशत्रुं यथेन्द्रम्
माद्रीपुत्र नकुलासाठी, महेंद्राने दिलेले, वायूप्रमाणे बलवान आणि वेगवान असे उत्तम घोडे रथाला जोडले होते; ते वीराला, वृतत्रूच्या शत्रूस, इंद्राप्रमाणे वाहून नेत होते.
तुल्याश्चैभिर्वयसा विक्रमेण महाजवाश्रित्ररूपाः सदश्वाः । सौभद्रादीन्द्रौपदेयान्कुमारान् वहन्त्यश्वा देवदत्ता बृहन्तः
वय आणि पराक्रमात समान, मोठे आणि सुंदर असे देवांनी दिलेले घोडे सुभद्रा आणि द्रौपदीच्या पुत्रांना, त्या राजकुमारांना, नेहमीच वाहत असतात.
कांस्तत्र सञ्जयापश्यः प्रीत्यर्थेन समागतान्। ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम्
तेथे कोण कोण, संजय, प्रेमापोटी एकत्र आले होते आणि जे पांडवांच्या बाजूने माझ्या मुलाच्या सैन्याशी लढणार आहेत, ते तू पाहिलेस?
मुख्यमन्धकवृष्णीनामपश्यं कृष्णमागतम्। चेकितानं च तत्रैव युयुधानं च सात्यकिम्
अंधक आणि वृष्णींच्या प्रमुखांमध्ये मी कृष्णाला आलेले पाहिले; तिथेच चेकितान, युयुधान आणि सात्यकीही होते.
पृथगक्षौहिणीभ्यां तु पाण्डवानभिसंश्रितौ । महारथौ समाख्यातावुभौ पुरुषमानिनौ
पृथक पृथक अक्षौहिणी सैन्यांसह दोन महान रथी, आपापल्या शौर्यावर गर्व करणारे, पांडवांच्या बाजूने सामील झाले.
अक्षौहिण्याऽथ पाञ्चाल्यो दशभिस्तनयैर्वृतः। सत्यजित्प्रमुखैर्वीरैर्धृष्टद्युम्नपुरोगमैः
नंतर पांचाळराज आपल्या दहा शूर पुत्रांसह, सत्यजित व धृष्टद्युम्न यांच्या नेतृत्वाखाली, एका अक्षौहिणी सैन्यासह उभा राहिला.
द्रुपदो वर्धयन्मानं शिखण्डिपरिपालितः। उपायात्सर्वसैन्यानां प्रतिच्छाद्य तदा वपुः
शिखंडीच्या संरक्षणाखाली द्रुपदाचं मान वाढलं आणि तो सर्व सैन्यांमध्ये आपली ओळख लपवत पुढे गेला.
विराटः सह पुत्राभ्यां शङ्खेनैवोत्तरेण च। सूर्यदत्तादिभिर्वीरैर्मदिराक्षपुरोगमैः
विराट राजा आपल्या दोन पुत्र शंख आणि उत्तरा यांच्यासह, सूर्यदत्त, मदिराक्ष यांसारख्या वीरांना घेऊन, सैन्यात पुढे आला.
सहितः पृथिवीपालो भ्रातृभिस्तनयैस्तथा । अक्षौहिण्यैव सैन्यानां वृतः पार्थं समाश्रितः
तो राजा आपल्या भावंडांसह आणि मुलांसह, एका अक्षौहिणी सैन्याने वेढलेला, पार्थाच्या बाजूने सामील झाला.
जारासन्धिर्मागधश्च धृष्टकेतुश्च चेदिराट्। पृथक्पृथगनुप्राप्तौ पृथगक्षौहिणीवृतौ
जरासंध, मागधराज आणि चेदिराज धृष्टकेतू, हे दोघेही स्वतंत्रपणे, आपापल्या अक्षौहिणी सैन्यासह आले.
केकया भ्रातरः पञ्च सर्वे लोहितकध्वजाः । अक्षौहिणीपरिवृताः पाण्डवानभिसंश्रिताः
पाचही केकयराजे, सर्वजण लाल ध्वज घेऊन, अक्षौहिणी सैन्यांसह पांडवांच्या बाजूने सामील झाले.
एतानेतावतस्तत्र तानपश्यं समागतान्। ये पाण्डवार्थे योत्स्यन्ति धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम्
हे सर्व जे पांडवांच्या हितासाठी किंवा धृतराष्ट्राच्या सैन्याविरुद्ध लढणार होते, ते मी तिथे एकत्र जमलेले पाहिले.
यो वेद `मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम्। स तत्र सेनाप्रमुखे धृषटद्युम्नो महारथः
जो मानव, दैवी, गंधर्व आणि असुर अशा सर्व प्रकारच्या व्यूहांची माहिती असलेला आहे, तो महान रथी धृष्टद्युम्न सैन्याच्या पुढे होता.
भीष्मः शान्तनवो राजन्भागः क्लृप्तः शिखण्डिनः तं विराटोऽनुसंयाता सार्धं मत्स्यैः प्रहारिभिः
राजा, शांतनूचा पुत्र भीष्म शिखंडीच्या विभागात नेमला होता; विराट आणि त्याचे मच्छ्य योद्धे त्याच्या मागे गेले.
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य भागो मद्राधिपो बली। तौ तु तत्राब्रुवन्केचिद्विषमौ नो मताविति
पांडुपुत्रातला ज्येष्ठ, त्याच्या विभागात बलाढ्य मद्रराज नेमला गेला; पण काहींनी तिथे 'आपली मते वेगळी आहेत' असं म्हटलं.
दुर्योधनः सहसुतः सार्धं भ्रातृशतेन च। प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भीमसेनस्य भागतः
दुर्योधन, आपल्या मुलांसह आणि शंभर भावांसह, तसेच पूर्व व दक्षिणेकडील योद्धे, हे सर्व भीमसेनाच्या विभागात नेमले गेले.
अर्जुनस्य तु भागेन कर्णे वैकर्तनो मतः। अश्वत्थामा विकर्णश्च सैन्धवश्च जयद्रथः
अर्जुनाच्या विभागात कर्ण, विकर्णपुत्र, तसेच अश्वत्थामा, विकर्ण, सिंधुराज आणि जयद्रथ हे होते.
अशक्याश्चैव ये केचित्पृथिव्यां शूरमानिनः । सर्वांस्तानर्जुनः पार्थः कल्पयामास भागतः
जगात जे कोणी स्वतःला अजेय समजतात, त्या सर्वांना पृथेचा पुत्र अर्जुनाने आपल्या विभागात नेमले.
महेष्वांसा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकयाः । केकयानेव भागेन कृत्वा योत्स्यन्ति संयुगे
महान धनुर्धारी, राजपुत्र असलेले केकयाचे पाचही भाऊ, केकयांच्या विभागात नेमले गेले आणि ते युद्धात लढणार होते.
तेषामेव कृतो भागो मालवाः साल्वकास्तथा। त्रिगर्तानां च वै मुख्यौ यौ तौ संशप्तकाविति
त्याच विभागात मालव आणि साल्व यांना, तसेच त्रिगर्तांचे दोन प्रमुख, जे संकल्पपूर्वक लढणारे म्हणून ओळखले जातात, त्यांनाही नेमले.