अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः। न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः
राजा, मी अकरा अक्षौहिणी सैन्य गोळा केले आहे, तर शत्रूंकडे फक्त सात आहेत; मग मला पराभव कसा येईल?
बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः। परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी
बृहस्पती म्हणतात की तीनपट कमी सैन्याशीच लढावे; आणि राजा, माझे सैन्य शत्रूंपेक्षा तीनपट जास्त आहे.
गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत। गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते
हे भारत, मला शत्रूंत अनेक दोष दिसतात; पण हे जनांचा अधिपती, माझ्यात अनेक गुण आणि मोठेपण वाढताना दिसते.
एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत । न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि
हे भारत, माझ्या सैन्याची श्रेष्ठता आणि पांडवांची कमीपणा हे सर्व जाणून तू गोंधळू नकोस.
इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत। विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः
असे म्हणून, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता पुन्हा संजयाला विचारू लागला, योग्य वेळ ओळखून काय करावे हे जाणून घ्यायची त्याची इच्छा होती.
अक्षौहिणीः सप्त लब्ध्वा राजभिः सह सञ्जय। किंस्विदिच्छति कौन्तेयो युद्धप्रेप्सुर्युधिष्ठिरः
संजया, सात अक्षौहिणी सैन्य आणि राजे मिळवून, युद्धाची इच्छा असलेला कुंतीपुत्र युधिष्ठिर अजून काय इच्छितो?
अतीव मुदितो राजन्युद्धप्रेप्युर्युधिष्ठिरः। भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमावपि न बिभ्यतः
युद्धाची संधी मिळणार म्हणून युधिष्ठिराला फार आनंद झाला; भीमसेन आणि अर्जुन, दोघेही यमासारखे, अजिबात घाबरले नाहीत.
रथं तु दिव्यं कौन्तेयः सर्वा विभ्राजयन्दिशः। मन्त्रं जिज्ञासमानः सन्बीभत्सुः समयोजयत्
कौन्तेय आपल्या दिव्य रथावर सर्व दिशांना उजळवित होता; तो मंत्र शिकण्यासाठी म्हणू लागला आणि निर्भयपणे स्वतःला सज्ज केला.
तमपश्याम सन्नद्धं मेघं विद्युद्युतं यथा। समन्तात्समभिध्या हृष्यमाणोऽभ्यभाषत। पूर्वरूपमिदं पश्य वयं जेष्याम सञ्जय
आम्ही त्याला पूर्ण शस्त्रबद्ध पाहिले, जणू काही विजेने चमकणारा मेघ; तो सर्व बाजूंनी जवळ येऊन आनंदाने म्हणाला, 'हे संजय, हे पहिले चिन्ह बघ, आपण नक्की जिंकू.'
बीभत्सुर्मां यथोवाच तथाऽवैम्यहमप्युत
भीमसेनाने मला जसे सांगितले, तसेच मीही सांगतो.
प्रशंसस्यभिनन्दंस्तान्पार्थानक्षपराजितान्। अर्जुनस्य रथे ब्रूहि कथमश्वाः कथं ध्वजाः
त्या अपराजित पार्थांचे कौतुक कर आणि आनंद मान; अर्जुनाच्या रथावर घोडे कसे आहेत, ध्वज कसा आहे, ते सांग.
भौमनः सह शक्रेण बहुचित्रं विशांपते। रूपाणि कल्पयामास त्वष्टा धाता सदा विभो
भूमन आणि शक्र यांच्या सोबत त्वष्टा आणि धाता नेहमीच अनेक अद्भुत रूपे निर्माण करीत असत.
ध्वजे हि तस्मिन्रूपाणि चक्रुस्ते देवमायया। महाधनानि दिव्यानि महान्ति च लघूनि च
त्या ध्वजावर देवमायेने त्यांनी मोठी मोठी, दिव्य आणि लहान मोठी अशी अनेक रूपे, मोठ्या संपत्तीप्रमाणे, साकारली.
भीमसेनानुरोधायक हनूमान्मारुतात्मजः। आत्मप्रतिकृतिं तस्मिन्ध्वज आरोपयिष्यति
भीमसेनाच्या प्रेमापोटी मारुती, वायुपुत्र हनुमान, स्वतःचे रूप त्या ध्वजावर ठेवणार आहे.
सर्वा दिशो योजनमात्रमन्तरं सतिर्यगूर्ध्वं च रुरोध वै ध्वजः। न संसञ्जेत्तरुभिः संवृतोऽपि तथा हि माया विहिता भौमनेन
तो ध्वज सर्व दिशांना, एक योजन अंतरापर्यंत, आडवा आणि उभा असा पसरला होता; झाडांनी झाकला तरी तो लपला जाणार नाही, कारण भूमनाने अशीच माया केली होती.
यथाऽऽकाशे शक्रधनुः प्रकाशते न चैकवर्णं न च वेद्मि किं नु तत्। तथा ध्वजो विहितो भौमनेन बह्वाकारं दृश्यते रूपमस्य
जसा आकाशात इंद्रधनुष्य चमकतं, एकाच रंगाचं नसतं आणि त्याचं स्वरूप कळत नाही, तसाच तो ध्वज भूमनाने घडवला आणि त्याला अनेक रूपं आणि आकार दिसत होते.
यथाऽग्निधूमो दिवमेति रुद्ध्वा। वर्णान्बिभ्रत्तैजसांश्चित्ररूपान्। तथा ध्वजो विहितो भौमनेन न चेद्भारो भविता नोत रोधः
जसा अग्नीचा धूर आकाशात जातो, विविध रंग आणि तेजस्वी रूपे घेऊन, तसाच तो ध्वज भूमनाने केला, तो ना जड वाटणार, ना अडथळा ठरणार.
हतंहतं दत्तवरं पुरस्तात्
ठार, ठार—पूर्वीच मिळालेला वर दिला गेला.
तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो रथे युक्ता भान्ति तद्वीर्यतुल्याः। ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा रथे वायोस्तुल्यवेग बभूवुः
राजाचे मोठे, दातासारख्या रंगाचे घोडे रथाला जोडलेले चमकत होते, ते त्याच्या पराक्रमासारखेच होते; भीमसेनाचे वाघासारखे घोडे वाऱ्यासारख्या वेगाने धावत होते.
कल्माषाङ्गास्तित्तिरिचित्रपृष्ठा भ्रात्रा दत्ताः प्रीयता फाल्गुनेन। भ्रातुर्बीरस्य स्वैस्तुरङ्गैर्विशिष्टा मुदा युक्ताः सहदेवं वहन्ति
काळसर अंग आणि चित्त्याच्या डागांसारखी पाठ असलेले हे घोडे फाल्गुनाच्या भावाने आनंदाने दिले; आपल्या भावाच्या घोड्यांपेक्षा हे अधिक उत्तम होते आणि ते सहदेवाचा रथ ओढत होते.
माद्रीपुत्रं नकुलं त्वाजमीढं महेन्द्रदत्ता हरयो वाजिमुख्याः । समा वायोर्बलवन्तस्तरस्विनो वहन्ति वीरं वृत्रशत्रुं यथेन्द्रम्
माद्रीपुत्र नकुलासाठी, महेंद्राने दिलेले, वायूप्रमाणे बलवान आणि वेगवान असे उत्तम घोडे रथाला जोडले होते; ते वीराला, वृतत्रूच्या शत्रूस, इंद्राप्रमाणे वाहून नेत होते.
तुल्याश्चैभिर्वयसा विक्रमेण महाजवाश्रित्ररूपाः सदश्वाः । सौभद्रादीन्द्रौपदेयान्कुमारान् वहन्त्यश्वा देवदत्ता बृहन्तः
वय आणि पराक्रमात समान, मोठे आणि सुंदर असे देवांनी दिलेले घोडे सुभद्रा आणि द्रौपदीच्या पुत्रांना, त्या राजकुमारांना, नेहमीच वाहत असतात.
कांस्तत्र सञ्जयापश्यः प्रीत्यर्थेन समागतान्। ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम्
तेथे कोण कोण, संजय, प्रेमापोटी एकत्र आले होते आणि जे पांडवांच्या बाजूने माझ्या मुलाच्या सैन्याशी लढणार आहेत, ते तू पाहिलेस?
मुख्यमन्धकवृष्णीनामपश्यं कृष्णमागतम्। चेकितानं च तत्रैव युयुधानं च सात्यकिम्
अंधक आणि वृष्णींच्या प्रमुखांमध्ये मी कृष्णाला आलेले पाहिले; तिथेच चेकितान, युयुधान आणि सात्यकीही होते.
पृथगक्षौहिणीभ्यां तु पाण्डवानभिसंश्रितौ । महारथौ समाख्यातावुभौ पुरुषमानिनौ
पृथक पृथक अक्षौहिणी सैन्यांसह दोन महान रथी, आपापल्या शौर्यावर गर्व करणारे, पांडवांच्या बाजूने सामील झाले.
अक्षौहिण्याऽथ पाञ्चाल्यो दशभिस्तनयैर्वृतः। सत्यजित्प्रमुखैर्वीरैर्धृष्टद्युम्नपुरोगमैः
नंतर पांचाळराज आपल्या दहा शूर पुत्रांसह, सत्यजित व धृष्टद्युम्न यांच्या नेतृत्वाखाली, एका अक्षौहिणी सैन्यासह उभा राहिला.
द्रुपदो वर्धयन्मानं शिखण्डिपरिपालितः। उपायात्सर्वसैन्यानां प्रतिच्छाद्य तदा वपुः
शिखंडीच्या संरक्षणाखाली द्रुपदाचं मान वाढलं आणि तो सर्व सैन्यांमध्ये आपली ओळख लपवत पुढे गेला.
विराटः सह पुत्राभ्यां शङ्खेनैवोत्तरेण च। सूर्यदत्तादिभिर्वीरैर्मदिराक्षपुरोगमैः
विराट राजा आपल्या दोन पुत्र शंख आणि उत्तरा यांच्यासह, सूर्यदत्त, मदिराक्ष यांसारख्या वीरांना घेऊन, सैन्यात पुढे आला.
सहितः पृथिवीपालो भ्रातृभिस्तनयैस्तथा । अक्षौहिण्यैव सैन्यानां वृतः पार्थं समाश्रितः
तो राजा आपल्या भावंडांसह आणि मुलांसह, एका अक्षौहिणी सैन्याने वेढलेला, पार्थाच्या बाजूने सामील झाला.
जारासन्धिर्मागधश्च धृष्टकेतुश्च चेदिराट्। पृथक्पृथगनुप्राप्तौ पृथगक्षौहिणीवृतौ
जरासंध, मागधराज आणि चेदिराज धृष्टकेतू, हे दोघेही स्वतंत्रपणे, आपापल्या अक्षौहिणी सैन्यासह आले.