अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया। तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद्धनञ्जयः
हे महाराज, कर्णाकडे जी अमोघ आणि अत्यंत भयंकर शक्ती आहे, ती वापरली गेल्यावर धनंजय कसा वाचेल?
विजयो मे ध्रुवं राजन्फलं पाणाविवाहितम्। अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः
राजा, माझा विजय निश्चित आहे, जसा माझ्या अखंड प्रयत्नाचा फळ निश्चित आहे; आणि शत्रूंचा संपूर्ण पराभवही स्पष्ट दिसतो.
अह्ना ह्येकेन भीष्मोयं प्रयुतं हन्ति भारत। तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि
हे भारत, हा भीष्म एका दिवसात दहा हजार लोकांचा संहार करू शकतो; आणि द्रोण, द्रोणपुत्र आणि कृप हे महान धनुर्धारीही त्याच्या तोडीचे आहेत.
संशप्तकानां वृन्दानि क्षत्रियाणां परन्तप। अर्जुनं वयमस्मान्वा निहन्यात्कपिकेतनः
हे शत्रूंना हरवणाऱ्या, अर्जुन आम्हाला मारो किंवा आम्ही त्याला मारू, संकल्प केलेल्या संशप्तक आणि क्षत्रियांची फौज तरीही नष्ट होईल.
तांश्चालमिति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे धृताः। पार्थिवाः स भवांस्तेभ्यो ह्यकस्माद्व्यथते कथम्
सव्यसाचीच्या वधासाठी निर्धार केलेले राजे त्या वीरांना अचल समजतात; मग त्यांच्यात असताना तुला अचानक भीती का वाटते?
भीमसेने च निहते कोऽन्यो युध्येत भारत। परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परन्तप
हे भारत, भीमसेन मारला गेला तर शत्रूंपैकी आणखी कोण लढेल? हे शत्रूंना घाबरवणाऱ्या, तुला माहीत असेल तर मला सांग.
पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः । परेषां सप्त ये राजन्योधाः सारं बलं मतम्
तुझे पाचही भाऊ, धृष्टद्युम्न आणि सात्यकी—हे सातजण शत्रूंपैकी मुख्य योद्धे मानले जातात.
अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः । द्रौणिर्विकर्तनः कर्णः सोमदत्तोथ बाह्लिकः
आमच्यात भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणपुत्र, विकर्तनपुत्र कर्ण, सोमदत्त आणि बाह्लिक हे विशेष मानले जातात.
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यौ च जयद्रथः। दुःशासनो दुर्मखश्च दुःसहश्च विशांपते
प्राग्ज्योतिषाचा राजा, शल्य, दोन अवंती, जयद्रथ, दुःशासन, दुर्मुख आणि दुःसह, हे लोकही आहेत, हे जनांचा अधिपती.
श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः। शलो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः
श्रुतायुष, चित्रसेन, पुरुमित्र, विविंशती, शल, भूरिश्रवा आणि तुझा स्वतःचा पुत्र विकर्ण हेही आहेत.
अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः। न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः
राजा, मी अकरा अक्षौहिणी सैन्य गोळा केले आहे, तर शत्रूंकडे फक्त सात आहेत; मग मला पराभव कसा येईल?
बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः। परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी
बृहस्पती म्हणतात की तीनपट कमी सैन्याशीच लढावे; आणि राजा, माझे सैन्य शत्रूंपेक्षा तीनपट जास्त आहे.
गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत। गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते
हे भारत, मला शत्रूंत अनेक दोष दिसतात; पण हे जनांचा अधिपती, माझ्यात अनेक गुण आणि मोठेपण वाढताना दिसते.
एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत । न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि
हे भारत, माझ्या सैन्याची श्रेष्ठता आणि पांडवांची कमीपणा हे सर्व जाणून तू गोंधळू नकोस.
इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत। विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः
असे म्हणून, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता पुन्हा संजयाला विचारू लागला, योग्य वेळ ओळखून काय करावे हे जाणून घ्यायची त्याची इच्छा होती.
अक्षौहिणीः सप्त लब्ध्वा राजभिः सह सञ्जय। किंस्विदिच्छति कौन्तेयो युद्धप्रेप्सुर्युधिष्ठिरः
संजया, सात अक्षौहिणी सैन्य आणि राजे मिळवून, युद्धाची इच्छा असलेला कुंतीपुत्र युधिष्ठिर अजून काय इच्छितो?
अतीव मुदितो राजन्युद्धप्रेप्युर्युधिष्ठिरः। भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमावपि न बिभ्यतः
युद्धाची संधी मिळणार म्हणून युधिष्ठिराला फार आनंद झाला; भीमसेन आणि अर्जुन, दोघेही यमासारखे, अजिबात घाबरले नाहीत.
रथं तु दिव्यं कौन्तेयः सर्वा विभ्राजयन्दिशः। मन्त्रं जिज्ञासमानः सन्बीभत्सुः समयोजयत्
कौन्तेय आपल्या दिव्य रथावर सर्व दिशांना उजळवित होता; तो मंत्र शिकण्यासाठी म्हणू लागला आणि निर्भयपणे स्वतःला सज्ज केला.
तमपश्याम सन्नद्धं मेघं विद्युद्युतं यथा। समन्तात्समभिध्या हृष्यमाणोऽभ्यभाषत। पूर्वरूपमिदं पश्य वयं जेष्याम सञ्जय
आम्ही त्याला पूर्ण शस्त्रबद्ध पाहिले, जणू काही विजेने चमकणारा मेघ; तो सर्व बाजूंनी जवळ येऊन आनंदाने म्हणाला, 'हे संजय, हे पहिले चिन्ह बघ, आपण नक्की जिंकू.'
बीभत्सुर्मां यथोवाच तथाऽवैम्यहमप्युत
भीमसेनाने मला जसे सांगितले, तसेच मीही सांगतो.
प्रशंसस्यभिनन्दंस्तान्पार्थानक्षपराजितान्। अर्जुनस्य रथे ब्रूहि कथमश्वाः कथं ध्वजाः
त्या अपराजित पार्थांचे कौतुक कर आणि आनंद मान; अर्जुनाच्या रथावर घोडे कसे आहेत, ध्वज कसा आहे, ते सांग.
भौमनः सह शक्रेण बहुचित्रं विशांपते। रूपाणि कल्पयामास त्वष्टा धाता सदा विभो
भूमन आणि शक्र यांच्या सोबत त्वष्टा आणि धाता नेहमीच अनेक अद्भुत रूपे निर्माण करीत असत.
ध्वजे हि तस्मिन्रूपाणि चक्रुस्ते देवमायया। महाधनानि दिव्यानि महान्ति च लघूनि च
त्या ध्वजावर देवमायेने त्यांनी मोठी मोठी, दिव्य आणि लहान मोठी अशी अनेक रूपे, मोठ्या संपत्तीप्रमाणे, साकारली.
भीमसेनानुरोधायक हनूमान्मारुतात्मजः। आत्मप्रतिकृतिं तस्मिन्ध्वज आरोपयिष्यति
भीमसेनाच्या प्रेमापोटी मारुती, वायुपुत्र हनुमान, स्वतःचे रूप त्या ध्वजावर ठेवणार आहे.
सर्वा दिशो योजनमात्रमन्तरं सतिर्यगूर्ध्वं च रुरोध वै ध्वजः। न संसञ्जेत्तरुभिः संवृतोऽपि तथा हि माया विहिता भौमनेन
तो ध्वज सर्व दिशांना, एक योजन अंतरापर्यंत, आडवा आणि उभा असा पसरला होता; झाडांनी झाकला तरी तो लपला जाणार नाही, कारण भूमनाने अशीच माया केली होती.
यथाऽऽकाशे शक्रधनुः प्रकाशते न चैकवर्णं न च वेद्मि किं नु तत्। तथा ध्वजो विहितो भौमनेन बह्वाकारं दृश्यते रूपमस्य
जसा आकाशात इंद्रधनुष्य चमकतं, एकाच रंगाचं नसतं आणि त्याचं स्वरूप कळत नाही, तसाच तो ध्वज भूमनाने घडवला आणि त्याला अनेक रूपं आणि आकार दिसत होते.
यथाऽग्निधूमो दिवमेति रुद्ध्वा। वर्णान्बिभ्रत्तैजसांश्चित्ररूपान्। तथा ध्वजो विहितो भौमनेन न चेद्भारो भविता नोत रोधः
जसा अग्नीचा धूर आकाशात जातो, विविध रंग आणि तेजस्वी रूपे घेऊन, तसाच तो ध्वज भूमनाने केला, तो ना जड वाटणार, ना अडथळा ठरणार.
हतंहतं दत्तवरं पुरस्तात्
ठार, ठार—पूर्वीच मिळालेला वर दिला गेला.
तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो रथे युक्ता भान्ति तद्वीर्यतुल्याः। ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा रथे वायोस्तुल्यवेग बभूवुः
राजाचे मोठे, दातासारख्या रंगाचे घोडे रथाला जोडलेले चमकत होते, ते त्याच्या पराक्रमासारखेच होते; भीमसेनाचे वाघासारखे घोडे वाऱ्यासारख्या वेगाने धावत होते.
कल्माषाङ्गास्तित्तिरिचित्रपृष्ठा भ्रात्रा दत्ताः प्रीयता फाल्गुनेन। भ्रातुर्बीरस्य स्वैस्तुरङ्गैर्विशिष्टा मुदा युक्ताः सहदेवं वहन्ति
काळसर अंग आणि चित्त्याच्या डागांसारखी पाठ असलेले हे घोडे फाल्गुनाच्या भावाने आनंदाने दिले; आपल्या भावाच्या घोड्यांपेक्षा हे अधिक उत्तम होते आणि ते सहदेवाचा रथ ओढत होते.