शरव्रातैस्तु भीष्मेण शतशो निचितोऽवशः। द्रोणद्रौणिकृपैश्चैव गन्ता पार्थो यमक्षयम्
भीष्माच्या असंख्य बाणांच्या वर्षावाखाली, आणि द्रोण, द्रोणपुत्र, कृप यांच्या हल्ल्याने पार्थ यमाच्या घरी जाईल.
पितामहोऽपि गाङ्गेयः शान्तनोरधि भारत। ब्रह्मर्पिसदृशो जज्ञे देवैरपि सुदुःसहः
गंगेचा पुत्र, शांतनूचा नातू, तो भीष्म—तो ब्रह्मास्त्रासारखा तेजस्वी जन्मला आणि देवांनाही युद्धात जिंकता न येणारा आहे.
न हन्ता विद्यते चापि राजन्भीष्मस्य कश्चन। पित्रा ह्युक्तः प्रसन्नेन नाकामस्त्वं मरिष्यसि
राजा, भीष्माला मारणारा कोणीच नाही; कारण त्याच्या वडिलांनी प्रसन्न होऊन सांगितलं होतं—'तू स्वतःच्या इच्छेविना मरणार नाहीस.'
ब्रह्मर्षेश्च भरद्वाजाद्द्रोणो द्रोण्यामजायत। द्रोणाज्जज्ञे महाराज द्रौणिश्च परमाश्त्रवित्
महामुनी भरद्वाज यांच्या पोटी द्रोण जन्मला, आणि द्रोणापासून परम अस्त्रविद्या असलेला द्रोणपुत्र, हे महाराज, जन्मला.
कृपश्चाचार्यमुख्योयं महर्षेर्गौतमादपि । शरस्तम्बोद्भवः श्रीमानवध्य इति मे मतिः
कृपाचार्य, हे श्रेष्ठ गुरु, हेही महर्षी गौतम यांच्या वंशातले; बाणांच्या ढिगाऱ्यातून जन्मलेले, तेजस्वी आणि माझ्या मते अजिंक्य आहेत.
अयोनिजास्त्रयो ह्येते पिता माता च मातुलः । अश्वत्थाम्नो महारात स च शूरः स्थितो मम
हे तिघे—वडील, आई आणि मामा—स्त्रीच्या गर्भातून जन्मलेले नाहीत; आणि अश्वत्थामा, हे महाराज, तो शूर माझ्या बाजूने उभा आहे.
सर्व एते महाराज देवकल्पा महारथाः। शक्रस्यापि व्यथां कुर्युः संयुगे भरतर्षभ
हे सगळे, हे महाराज, देवांसारखे सामर्थ्यवान आणि मोठे रथी आहेत; युद्धात इंद्रालाही हे त्रास देतील, हे भरतश्रेष्ठ.
नैतेषामर्जुनः शक्त एकैकं प्रतिवीक्षितुम्। सहितास्तु नरव्याघ्रा हनिष्यन्ति धनञ्जयम्
अर्जुनाला यांपैकी एकालाही एकट्यानं तोंड देता येणार नाही; आणि हे सर्व मिळून, हे नरसिंह, धनंजयाला नक्कीच मारतील.
भीष्माद्रोणकृपाणां च तुल्यः कर्णो मतो मम। अनुज्ञातश्च रामेण मत्समोऽसीति भारत
माझ्या मते कर्ण भीष्म, द्रोण आणि कृप यांच्याइतका सामर्थ्यवान आहे; आणि रामाने परवानगी दिल्यामुळे तो स्वतःला माझ्याइतका समजतो, हे भारत.
कुण्डले रुचिरे चास्तां कर्णस्य सहजे शुभे । ते शच्यर्थं महेन्द्रेण याचितः स परन्तपः
कर्णाची जन्मतःच लाभलेली सुंदर आणि शुभ कुंडले तसेच राहू देत. त्या कुंडलांची मागणी महेंद्राने शचीसाठी त्या शत्रूंना घाबरवणाऱ्या कर्णाकडे केली होती.
अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया। तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद्धनञ्जयः
हे महाराज, कर्णाकडे जी अमोघ आणि अत्यंत भयंकर शक्ती आहे, ती वापरली गेल्यावर धनंजय कसा वाचेल?
विजयो मे ध्रुवं राजन्फलं पाणाविवाहितम्। अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः
राजा, माझा विजय निश्चित आहे, जसा माझ्या अखंड प्रयत्नाचा फळ निश्चित आहे; आणि शत्रूंचा संपूर्ण पराभवही स्पष्ट दिसतो.
अह्ना ह्येकेन भीष्मोयं प्रयुतं हन्ति भारत। तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि
हे भारत, हा भीष्म एका दिवसात दहा हजार लोकांचा संहार करू शकतो; आणि द्रोण, द्रोणपुत्र आणि कृप हे महान धनुर्धारीही त्याच्या तोडीचे आहेत.
संशप्तकानां वृन्दानि क्षत्रियाणां परन्तप। अर्जुनं वयमस्मान्वा निहन्यात्कपिकेतनः
हे शत्रूंना हरवणाऱ्या, अर्जुन आम्हाला मारो किंवा आम्ही त्याला मारू, संकल्प केलेल्या संशप्तक आणि क्षत्रियांची फौज तरीही नष्ट होईल.
तांश्चालमिति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे धृताः। पार्थिवाः स भवांस्तेभ्यो ह्यकस्माद्व्यथते कथम्
सव्यसाचीच्या वधासाठी निर्धार केलेले राजे त्या वीरांना अचल समजतात; मग त्यांच्यात असताना तुला अचानक भीती का वाटते?
भीमसेने च निहते कोऽन्यो युध्येत भारत। परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परन्तप
हे भारत, भीमसेन मारला गेला तर शत्रूंपैकी आणखी कोण लढेल? हे शत्रूंना घाबरवणाऱ्या, तुला माहीत असेल तर मला सांग.
पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः । परेषां सप्त ये राजन्योधाः सारं बलं मतम्
तुझे पाचही भाऊ, धृष्टद्युम्न आणि सात्यकी—हे सातजण शत्रूंपैकी मुख्य योद्धे मानले जातात.
अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः । द्रौणिर्विकर्तनः कर्णः सोमदत्तोथ बाह्लिकः
आमच्यात भीष्म, द्रोण, कृप, द्रोणपुत्र, विकर्तनपुत्र कर्ण, सोमदत्त आणि बाह्लिक हे विशेष मानले जातात.
प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यौ च जयद्रथः। दुःशासनो दुर्मखश्च दुःसहश्च विशांपते
प्राग्ज्योतिषाचा राजा, शल्य, दोन अवंती, जयद्रथ, दुःशासन, दुर्मुख आणि दुःसह, हे लोकही आहेत, हे जनांचा अधिपती.
श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः। शलो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः
श्रुतायुष, चित्रसेन, पुरुमित्र, विविंशती, शल, भूरिश्रवा आणि तुझा स्वतःचा पुत्र विकर्ण हेही आहेत.
अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः। न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः
राजा, मी अकरा अक्षौहिणी सैन्य गोळा केले आहे, तर शत्रूंकडे फक्त सात आहेत; मग मला पराभव कसा येईल?
बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः। परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी
बृहस्पती म्हणतात की तीनपट कमी सैन्याशीच लढावे; आणि राजा, माझे सैन्य शत्रूंपेक्षा तीनपट जास्त आहे.
गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत। गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते
हे भारत, मला शत्रूंत अनेक दोष दिसतात; पण हे जनांचा अधिपती, माझ्यात अनेक गुण आणि मोठेपण वाढताना दिसते.
एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत । न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि
हे भारत, माझ्या सैन्याची श्रेष्ठता आणि पांडवांची कमीपणा हे सर्व जाणून तू गोंधळू नकोस.
इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत। विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः
असे म्हणून, शत्रूंच्या नगरांचा विजेता पुन्हा संजयाला विचारू लागला, योग्य वेळ ओळखून काय करावे हे जाणून घ्यायची त्याची इच्छा होती.
अक्षौहिणीः सप्त लब्ध्वा राजभिः सह सञ्जय। किंस्विदिच्छति कौन्तेयो युद्धप्रेप्सुर्युधिष्ठिरः
संजया, सात अक्षौहिणी सैन्य आणि राजे मिळवून, युद्धाची इच्छा असलेला कुंतीपुत्र युधिष्ठिर अजून काय इच्छितो?
अतीव मुदितो राजन्युद्धप्रेप्युर्युधिष्ठिरः। भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमावपि न बिभ्यतः
युद्धाची संधी मिळणार म्हणून युधिष्ठिराला फार आनंद झाला; भीमसेन आणि अर्जुन, दोघेही यमासारखे, अजिबात घाबरले नाहीत.
रथं तु दिव्यं कौन्तेयः सर्वा विभ्राजयन्दिशः। मन्त्रं जिज्ञासमानः सन्बीभत्सुः समयोजयत्
कौन्तेय आपल्या दिव्य रथावर सर्व दिशांना उजळवित होता; तो मंत्र शिकण्यासाठी म्हणू लागला आणि निर्भयपणे स्वतःला सज्ज केला.
तमपश्याम सन्नद्धं मेघं विद्युद्युतं यथा। समन्तात्समभिध्या हृष्यमाणोऽभ्यभाषत। पूर्वरूपमिदं पश्य वयं जेष्याम सञ्जय
आम्ही त्याला पूर्ण शस्त्रबद्ध पाहिले, जणू काही विजेने चमकणारा मेघ; तो सर्व बाजूंनी जवळ येऊन आनंदाने म्हणाला, 'हे संजय, हे पहिले चिन्ह बघ, आपण नक्की जिंकू.'
बीभत्सुर्मां यथोवाच तथाऽवैम्यहमप्युत
भीमसेनाने मला जसे सांगितले, तसेच मीही सांगतो.