अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः । अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः
कुंतीपुत्र असहिष्णु आहे, पांडव कट्टर वैर ठेवणारा आहे; तो खेळकर नाही, वेडसर आहे, तिरक्या नजरेने पाहतो आणि मोठ्याने गर्जना करतो.
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः। मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति
तो अतिशय वेगवान, उत्साही, बलाढ्य बाहूचा आणि प्रचंड शक्तिशाली आहे; तो माझ्या मंदबुद्धी मुलांचा शेवट युद्धात करील.
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः। कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः
वृषोदर, जो मोठ्या सर्पाच्या घरातून गदा घेऊन आला, कुरुकुळातील वृषभ, युद्धात दंडधारी मृत्यूसारखा भासेल.
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् । मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
त्याच्या आठ लोखंडी, भयानक आणि सोन्याने मढवलेल्या गदा, माझ्या मनात ब्रह्मदंडासारख्या उंचावलेल्या दिसतात.
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत्। मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति
जसा एखादा बलाढ्य सिंह हरणांच्या कळपात वावरतो, तसा भीम माझ्या मुलांच्या सैन्यात वावरू लागेल.
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः । बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा
माझ्या सर्व मुलांमध्ये तो एकटाच क्रूर पराक्रमी आहे, तो फार खातो, उलट वागतो, आणि लहानपणापासूनच नेहमीच धाडसी आहे.
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः। बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः
दुर्योधन आणि इतरांनी, अगदी लहानपणीसुद्धा, युद्धात त्याच्याकडून जसा हत्ती वश होतो तसा पराभव झाला, हे आठवलं की माझं हृदय थरथरतं.
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम। स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः
त्याच्या बळामुळे माझ्या मुलांना नेहमीच त्रास झाला आहे; भीम, ज्याचं पराक्रम भयंकर आहे, तोच या फाटाफुटीचं मूळ कारण आहे.
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम्। पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे
माझ्या डोळ्यासमोर जणू रणांगणात रागाने पेटलेला भीम उभा आहे, जो माणसं, हत्ती आणि घोड्यांच्या फौजा गिळंकृत करतोय असं वाटतं.
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे। महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे
शस्त्रविद्येत द्रोण आणि अर्जुनासारखा, वेगाने वाऱ्यासारखा, रागात महादेवासारखा असलेल्या भीमाला रणात कोण मारू शकतं?
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् । .......... येऽहं यत्तेन रिपुघातिना । ..... सर्वे पुत्राः मम मनस्विना
संजय, त्या पराक्रमी आणि हट्टी भीमसेनाविषयी मला सांग, ज्याच्या शत्रूनाशक शक्तीमुळे माझे सर्व पुत्र धास्तावले आहेत.
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः। कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति
ज्याच्या बळाने पूर्वी यक्ष आणि राक्षस मारले गेले, त्याच्या वेगाला युद्धात कोण माणूस तोंड देऊ शकेल?
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय । किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः
संजय, लहानपणीसुद्धा तो कधीच माझ्या वश झाला नाही; मग आता, माझ्या दुष्ट मुलांनी त्याला त्रास दिल्यावर, तो पांडव कसा झुकणार?
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत्। तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः
तो कठोर आणि अत्यंत रागीट आहे, तुटून जाईल पण कधीच वाकणार नाही; तिरक्या नजरेने आणि कपाळावर आठ्या घेऊन, वृकोदर कसा शांत होईल?
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः। प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात्
तो पराक्रमी, बळात बेजोड, आणि उंचीने ताडासारखा आहे; भीमसेन उंचीने अर्जुनापेक्षा एक हात जास्त आहे.
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् । अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली
तो वेगात घोड्यांनाही मागे टाकतो, बळात हत्तींपेक्षा प्रबळ आहे; त्याचं बोलणं अस्पष्ट, डोळे मधासारखे गोड, आणि तो मधला, बलवान पांडव आहे.
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा। रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः
लहानपणी मी पूर्वी व्यासांच्या तोंडून पांडवांचा खरा रूप आणि पराक्रम ऐकला होता.
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान्। हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः
लोखंडी गदेद्वारे, रागाने पेटून, तो भयंकर योद्धा रणात रथ, हत्ती, माणसं आणि घोडे यांना ठार करील.
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः। मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः
भीम नेहमीच हट्टी आणि संतप्त आहे, योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे; पूर्वी त्याने माझ्या विरोधात वागताना मी त्याचा अपमान केला होता.
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् । शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः
त्याची जाड, लोखंडाची, रुंद, सोन्याने मढवलेली गदा, जी शंभर वज्रांसारखी गडगडते, तिला माझे पुत्र कसे तोंड देतील?
अपारमप्लवागाधं समुद्रं शरवेधनम् । भीमसेनमयं दुर्गं तात मन्दास्तितीर्षवः
भीमसेनाने उभारलेलं ते दुर्ग म्हणजे बाणांनी भरलेलं, अथांग, खोल समुद्रासारखं आहे, ज्याला मूर्ख लोक पार करायचं स्वप्न पाहतात.
क्रोशतो मे न श्रृण्वन्ति बालाः पण्डितमानिनः । विषमं न हि मन्यन्ते प्रापतं मधुदर्शिनः
मी कितीही ओरडलो तरी माझे मुले, स्वतःला शहाणे समजून, ऐकत नाहीत; मधुर स्वप्नांनी अंध झालेले, त्यांना संकट दिसतच नाही.
संयुगे ये गमिष्यन्ति नररूपेण मृत्युना। नियतं चोदिता धात्रा सिंहेनेव महामृगाः
जे युद्धात जाणार आहेत, ते जणू माणसाच्या रूपातील मृत्यूला भेटणार आहेत; नियतीने प्रवृत्त झालेले, सिंहाने हाकलेल्या मोठ्या जनावरांसारखे आहेत.
शैक्यां तात चतुष्किष्कुं षडश्रिममितौजसम्। प्रहितां दुःखसंस्पर्शां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः
शिखंडीच्या चार पात्यांच्या, सहा धारांच्या, प्रचंड, वेदना देणाऱ्या भाल्याला माझी मुले कशी तोंड देतील, बाबा?
गदां भ्रामयतस्तस्य भिन्दतो हस्तिमस्तकान्। सृक्किणी लेलिहानस्य बाष्पमुत्सृजतो मुहुः
तो गदा फिरवत होता, हत्तींच्या डोक्यांवर प्रहार करत होता, ओठ चाटत होता आणि वारंवार डोळ्यातून पाणी सोडत होता.
उद्दिश्य नागान्पततः कुर्वतो भैरवान्रवान्। प्रतीपं पततो मत्तान्कुञ्जरान्प्रति गर्जतः
तो हत्तींकडे धावत होता, भीषण गर्जना करत होता, उन्मत्त हत्तींच्या विरोधात तडाखा देत होता आणि उत्तर देत मोठ्याने गर्जत होता.
विगाह्य रथमार्गेषु वरानुद्दिश्य निघ्नतः । अग्नेः प्रज्वलितस्येव अपि मुच्येत मे प्रजा
तो रथांच्या वाटांमध्ये शिरून, श्रेष्ठ वीरांना लक्ष्य करून त्यांना पडवत होता; जणू काही माझ्या लोकांना धगधगत्या आगीतून सुटका मिळणारच नाही.
वीथीं कुर्वन्महाबाहुर्द्रावयन्मम वाहिनीम् । नृत्यन्निव गदापाणिर्युगान्तं दर्शयिष्यति
तो बलवान बाहूंनी वाट काढेल, माझी सेना पांगवेल आणि गदा हातात घेऊन जणू युगाचा अंत दाखवावा तसे नाचेल.
प्रभिन्न इव मातङ्गः प्रभञ्जन्पुष्पितान्द्रुमान्। प्रवेक्ष्यति रणे सेनां पुत्राणां मे वृकोदरः
फुललेल्या झाडांना फोडणाऱ्या उन्मत्त हत्तीप्रमाणे, वृकोदर माझ्या मुलांच्या सैन्यात युद्धात घुसून सर्व काही फोडून टाकेल.
कुर्वन्रथान्विपुरुषान्विसारथिहयध्वजान् । आरुजन्पुरुषव्याघ्रो रथिनः सादिनस्तथा
तो पुरुषसिंह रथ, बलवान वीर, सारथी, घोडे आणि ध्वज फोडेल; रथी आणि अश्वारूढ यांनाही फाडून टाकेल.