तेन वश्चेदिराजेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत । अक्षौहिण्या परिवृतः पाण्डवान्योभिसंश्रितः
त्या चेदिराजाच्या सोबत, पांडवांनी मोठ्या सैन्याने वेढून, त्याच्यावर विश्वास ठेवून, युद्धात कूच केली.
यः संश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः। तेन वो वासुदेवेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
जसा देवतांसाठी इंद्र आधार आहे, तसाच पांडवांसाठी वासुदेव आधार आहे; त्या वासुदेवाच्या सोबत पांडवांनी युद्धात कूच केली.
यथा चेदिपतेर्भ्राता शरभो भरतर्षभ। करकर्षेण सहितस्ताभ्यां वस्तेऽभ्ययुञ्जत
जसा चेदिराजाचा भाऊ शरभ, हे भरतश्रेष्ठ, करकर्षासोबत त्या दोघांमध्ये सामील होऊन पुढे गेला.
तारासन्धिः सहदेवो जयत्सेनश्च तावुभौ । युद्धे प्रतिरथे वीरौ पाण्डवार्थे व्यवस्थितौ
तारासंधी आणि सहदेव, तसेच जयत्सेन—हे दोघेही युद्धात समोरासमोर उभे राहणारे वीर, पांडवांच्या कार्यासाठी ठामपणे उभे राहिले.
द्रुपदश्च महातेजा बलेन महता वृतः। त्यक्तात्मा पाण्डवार्थाय सोत्स्यमानो व्यवस्थितः
महान तेजाचा द्रुपद, मोठ्या सैन्याने वेढलेला, स्वतःचे प्राण सोडून पांडवांच्या कार्यासाठी सज्ज उभा राहिला.
एते चान्ये च बहवः प्राच्योदीच्या महीक्षितः। शतशो यानुपाश्रिता धर्मराजो व्यवस्थितः
हे आणि असे अनेक पूर्व व उत्तर दिशेतील राजे, शेकडो जण, धर्मराजाच्या सोबत उभे आहेत.
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः। एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः
तू ज्या सर्व उत्साही वीरांची नावे घेतलीस, ते सगळे एकीकडे उभे राहिले आणि भीम एकटा दुसरीकडे उभा राहिला, तरीही—
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत्। क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः
माझ्या मनाला सर्वात मोठी भीती भीमसेनामुळेच वाटते, वडील, कारण त्याचा राग आणि असहिष्णुता वाघाच्या मोठ्या डरकाळीसारखी आहे.
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन्। भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः
मी रात्रभर जागा असतो, दीर्घ नि:श्वास टाकतो, वडील, वृषोदराची भीती वाटून, जशी एखाद्या प्राण्याला सिंहाची भीती वाटते.
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः। सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि
या सैन्यात, त्या बलाढ्य बाहूच्या आणि इंद्रासारख्या तेजस्वी वीराला युद्धात थांबवू शकेल असा मला कोणीच दिसत नाही.
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः । अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः
कुंतीपुत्र असहिष्णु आहे, पांडव कट्टर वैर ठेवणारा आहे; तो खेळकर नाही, वेडसर आहे, तिरक्या नजरेने पाहतो आणि मोठ्याने गर्जना करतो.
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः। मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति
तो अतिशय वेगवान, उत्साही, बलाढ्य बाहूचा आणि प्रचंड शक्तिशाली आहे; तो माझ्या मंदबुद्धी मुलांचा शेवट युद्धात करील.
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः। कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः
वृषोदर, जो मोठ्या सर्पाच्या घरातून गदा घेऊन आला, कुरुकुळातील वृषभ, युद्धात दंडधारी मृत्यूसारखा भासेल.
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् । मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
त्याच्या आठ लोखंडी, भयानक आणि सोन्याने मढवलेल्या गदा, माझ्या मनात ब्रह्मदंडासारख्या उंचावलेल्या दिसतात.
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत्। मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति
जसा एखादा बलाढ्य सिंह हरणांच्या कळपात वावरतो, तसा भीम माझ्या मुलांच्या सैन्यात वावरू लागेल.
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः । बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा
माझ्या सर्व मुलांमध्ये तो एकटाच क्रूर पराक्रमी आहे, तो फार खातो, उलट वागतो, आणि लहानपणापासूनच नेहमीच धाडसी आहे.
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः। बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः
दुर्योधन आणि इतरांनी, अगदी लहानपणीसुद्धा, युद्धात त्याच्याकडून जसा हत्ती वश होतो तसा पराभव झाला, हे आठवलं की माझं हृदय थरथरतं.
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम। स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः
त्याच्या बळामुळे माझ्या मुलांना नेहमीच त्रास झाला आहे; भीम, ज्याचं पराक्रम भयंकर आहे, तोच या फाटाफुटीचं मूळ कारण आहे.
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम्। पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे
माझ्या डोळ्यासमोर जणू रणांगणात रागाने पेटलेला भीम उभा आहे, जो माणसं, हत्ती आणि घोड्यांच्या फौजा गिळंकृत करतोय असं वाटतं.
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे। महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे
शस्त्रविद्येत द्रोण आणि अर्जुनासारखा, वेगाने वाऱ्यासारखा, रागात महादेवासारखा असलेल्या भीमाला रणात कोण मारू शकतं?
सञ्जयाचक्ष्व मे शूरं भीमसेनममर्षणम् । .......... येऽहं यत्तेन रिपुघातिना । ..... सर्वे पुत्राः मम मनस्विना
संजय, त्या पराक्रमी आणि हट्टी भीमसेनाविषयी मला सांग, ज्याच्या शत्रूनाशक शक्तीमुळे माझे सर्व पुत्र धास्तावले आहेत.
येन भीमबला यक्षा राक्षसाश्च पुरा हताः। कथं तस्य रणे वेगं मानुषः प्रसहिष्यति
ज्याच्या बळाने पूर्वी यक्ष आणि राक्षस मारले गेले, त्याच्या वेगाला युद्धात कोण माणूस तोंड देऊ शकेल?
न स जातु वशे तस्थौ मम बाल्येऽपि सञ्जय । किं पुनर्मम दुष्पुत्रैः क्लिष्टः संप्रति पाण्डवः
संजय, लहानपणीसुद्धा तो कधीच माझ्या वश झाला नाही; मग आता, माझ्या दुष्ट मुलांनी त्याला त्रास दिल्यावर, तो पांडव कसा झुकणार?
निष्ठुरो रोषणोऽत्यर्थं भज्येतापि न संनमेत्। तिर्यक्प्रेक्षीं संहतभ्रूः कथं शाम्येद्वृकोदरः
तो कठोर आणि अत्यंत रागीट आहे, तुटून जाईल पण कधीच वाकणार नाही; तिरक्या नजरेने आणि कपाळावर आठ्या घेऊन, वृकोदर कसा शांत होईल?
शूरस्तथाऽप्रतिबलो गौरस्ताल इवोन्नतः। प्रमाणतो भीमसेनः प्रादेशेनाधिकोऽर्जुनात्
तो पराक्रमी, बळात बेजोड, आणि उंचीने ताडासारखा आहे; भीमसेन उंचीने अर्जुनापेक्षा एक हात जास्त आहे.
जवेन वाजिनोऽत्येति बलेनान्त्येति कुञ्जरान् । अव्यक्तजल्पी मध्वक्षो मध्यमः पाण्डवो बली
तो वेगात घोड्यांनाही मागे टाकतो, बळात हत्तींपेक्षा प्रबळ आहे; त्याचं बोलणं अस्पष्ट, डोळे मधासारखे गोड, आणि तो मधला, बलवान पांडव आहे.
इति बाल्ये श्रुतः पूर्वं मया व्यासमुखात्पुरा। रूपतो वीर्यतश्चैव याथातथ्येन पाण्डवः
लहानपणी मी पूर्वी व्यासांच्या तोंडून पांडवांचा खरा रूप आणि पराक्रम ऐकला होता.
आयसेन स दण्डेन रथन्नागान्नरान्हयान्। हनिष्यति रणे क्रुद्धो रौद्रः क्रूरपराक्रमः
लोखंडी गदेद्वारे, रागाने पेटून, तो भयंकर योद्धा रणात रथ, हत्ती, माणसं आणि घोडे यांना ठार करील.
अमर्षी नित्यसंरब्धो भीमः प्रहरतां वरः। मया तात प्रतीपानि कुर्वन्पूर्वं विमानितः
भीम नेहमीच हट्टी आणि संतप्त आहे, योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे; पूर्वी त्याने माझ्या विरोधात वागताना मी त्याचा अपमान केला होता.
निष्कर्णामायसीं स्थूलां सुपार्श्वां काञ्चनीं गदाम् । शतघ्नीं शतनिर्हादां कथं शक्ष्यन्ति मे सुताः
त्याची जाड, लोखंडाची, रुंद, सोन्याने मढवलेली गदा, जी शंभर वज्रांसारखी गडगडते, तिला माझे पुत्र कसे तोंड देतील?