पाञ्चालस्य सुता जज्ञे दैवाच्च स पुनः पुमान् । स्त्रीपुंसीः पुरुषव्याघ्र यः स वेद गुणागुणान्
ती पाञ्चाळांची कन्या, दैवयोगाने पुन्हा पुरुष म्हणून जन्मली; तोच पुरुषसिंह, जो गुणदोष जाणतो.
.. कलिङ्गान्समापेदे पाञ्चाल्यो युद्धदुर्मदः । शिखण्डिना वः कुरवः कृतास्त्रेणाभ्ययुञ्जत
ज्याने कलिंगांना जिंकले, पाञ्चाळांचा रणधुरंधर—त्या शिखंडीने, शस्त्रविद्येत निपुण, कुरूंच्या विरोधात आव्हान दिले आहे.
यं यक्षः पुरुषं चक्रे भीष्मस्य निधनेच्छया। महेष्वासेन रौद्रेण पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
ज्याला यक्षाने भिष्माच्या मृत्यूच्या इच्छेने पुरुष केले, त्या भयंकर धनुर्धारीसह पांडवांनी तुमच्यावर चाल केली आहे.
महेष्वासा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकयाः। आमुक्तवचाः शूरास्तैश्च वस्तेऽभ्ययुञ्जत
पाच केकय राजपुत्र, महान धनुर्धारी, शूर आणि वक्तृत्ववान—त्यांच्यासह पांडवांनी तुमच्यावर चाल केली आहे.
यो दीर्घबाहुः क्षिप्रास्त्रो धृतिमान्सत्यविक्रमः । तेन वो वृष्णिवीरेण युयुधानेन सङ्गरः
जो दीर्घबाहू, शस्त्रचालनात चपळ, धीरवान आणि खऱ्या अर्थाने शूर आहे—त्या वृष्णिवीर युयुधानाशी तुमची लढाई होईल.
य आसीच्छरणं काले पाण्डवानां महात्मनाम् । रणे तेन विराटेन भविता वः समागमः
जो पांडवांचे संकटकाळात आश्रयस्थान होता—त्या वीराटाशी रणांगणात तुमची भेट होईल.
यः स काशिपती राजा वाराणस्यां महारथः । स तेषामभवद्योद्धा तेन वस्तेऽभ्ययुञ्जत
जो काशीचा राजा, वाराणसीचा महान रथी आहे—तो त्यांच्या बाजूने लढायला आला असून, त्याच्यासह पांडवांनी तुमच्यावर चाल केली आहे.
शिशुभिर्दुर्जयैः सङ्ख्ये द्रौपदेयैर्महात्मभिः । आशीविषसमस्पर्शैः पाण्डवा अभ्ययञ्जत
द्रौपदीचे पुत्र, रणात अजिंक्य आणि महात्मे, ज्यांचा स्पर्शही सर्पविषासारखा आहे—त्यांच्यासह पांडवांनी तुमच्यावर चाल केली आहे.
यः कृष्णासदृशो वीर्ये युधिष्ठिरसमो दमे। तेनाभिमन्युना सङ्ख्ये पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
जो वीरतेत कृष्णासारखा आणि संयमात युधिष्ठिरासारखा आहे, त्या अभिमन्यूच्या सोबत पांडवांनी युद्धात पुढे कूच केली.
यश्चैवाप्रतिमो वीर्ये धृष्टकेतुर्महायशाः । दुःसहः समरे क्रुद्धः शैशुपालिर्महारथः
जो बळात बेजोड आहे, तो धृष्टकेतु, ज्याची कीर्ती मोठी आहे, आणि जो युद्धात रागावला की अतिशय भयंकर होतो, तसेच तो शिशुपाल नावाचा महान रथी.
तेन वश्चेदिराजेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत । अक्षौहिण्या परिवृतः पाण्डवान्योभिसंश्रितः
त्या चेदिराजाच्या सोबत, पांडवांनी मोठ्या सैन्याने वेढून, त्याच्यावर विश्वास ठेवून, युद्धात कूच केली.
यः संश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः। तेन वो वासुदेवेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत
जसा देवतांसाठी इंद्र आधार आहे, तसाच पांडवांसाठी वासुदेव आधार आहे; त्या वासुदेवाच्या सोबत पांडवांनी युद्धात कूच केली.
यथा चेदिपतेर्भ्राता शरभो भरतर्षभ। करकर्षेण सहितस्ताभ्यां वस्तेऽभ्ययुञ्जत
जसा चेदिराजाचा भाऊ शरभ, हे भरतश्रेष्ठ, करकर्षासोबत त्या दोघांमध्ये सामील होऊन पुढे गेला.
तारासन्धिः सहदेवो जयत्सेनश्च तावुभौ । युद्धे प्रतिरथे वीरौ पाण्डवार्थे व्यवस्थितौ
तारासंधी आणि सहदेव, तसेच जयत्सेन—हे दोघेही युद्धात समोरासमोर उभे राहणारे वीर, पांडवांच्या कार्यासाठी ठामपणे उभे राहिले.
द्रुपदश्च महातेजा बलेन महता वृतः। त्यक्तात्मा पाण्डवार्थाय सोत्स्यमानो व्यवस्थितः
महान तेजाचा द्रुपद, मोठ्या सैन्याने वेढलेला, स्वतःचे प्राण सोडून पांडवांच्या कार्यासाठी सज्ज उभा राहिला.
एते चान्ये च बहवः प्राच्योदीच्या महीक्षितः। शतशो यानुपाश्रिता धर्मराजो व्यवस्थितः
हे आणि असे अनेक पूर्व व उत्तर दिशेतील राजे, शेकडो जण, धर्मराजाच्या सोबत उभे आहेत.
सर्व एते महोत्साहा ये त्वया परिकीर्तिताः। एकतस्त्वेव ते सर्वे समेता भीम एकतः
तू ज्या सर्व उत्साही वीरांची नावे घेतलीस, ते सगळे एकीकडे उभे राहिले आणि भीम एकटा दुसरीकडे उभा राहिला, तरीही—
भीमसेनाद्धि मे भूयो भयं सञ्जायते महत्। क्रुद्धादमर्षणात्तात व्याघ्रादिव महारुरोः
माझ्या मनाला सर्वात मोठी भीती भीमसेनामुळेच वाटते, वडील, कारण त्याचा राग आणि असहिष्णुता वाघाच्या मोठ्या डरकाळीसारखी आहे.
जागर्मि रात्रयः सर्वा दीर्घमुष्णं च निःश्वसन्। भीतो वृकोदरात्तात सिंहात्पशुरिवापरः
मी रात्रभर जागा असतो, दीर्घ नि:श्वास टाकतो, वडील, वृषोदराची भीती वाटून, जशी एखाद्या प्राण्याला सिंहाची भीती वाटते.
न हि तस्य महाबाहोः शक्रप्रतिमतेजसः। सैन्येऽस्मिन्प्रतिपश्यामि य एनं विषहेद्युधि
या सैन्यात, त्या बलाढ्य बाहूच्या आणि इंद्रासारख्या तेजस्वी वीराला युद्धात थांबवू शकेल असा मला कोणीच दिसत नाही.
अमर्षणश्च कौन्तेयो दृढवैरश्च पाण्डवः । अनर्महासी सोन्मादस्तिर्यक्प्रेक्षी महास्वनः
कुंतीपुत्र असहिष्णु आहे, पांडव कट्टर वैर ठेवणारा आहे; तो खेळकर नाही, वेडसर आहे, तिरक्या नजरेने पाहतो आणि मोठ्याने गर्जना करतो.
महावेगो महोत्साहो महाबाहुर्महाबलः। मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति
तो अतिशय वेगवान, उत्साही, बलाढ्य बाहूचा आणि प्रचंड शक्तिशाली आहे; तो माझ्या मंदबुद्धी मुलांचा शेवट युद्धात करील.
उरुग्राहगृहीतानां गदां बिभ्रद्वृकोदरः। कुरूणामृषभो युद्धे दण्डपाणिरिवान्तकः
वृषोदर, जो मोठ्या सर्पाच्या घरातून गदा घेऊन आला, कुरुकुळातील वृषभ, युद्धात दंडधारी मृत्यूसारखा भासेल.
अष्टाश्रिमायसीं घोरां गदां काञ्चनभूषणाम् । मनसाहं प्रपश्यामि ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
त्याच्या आठ लोखंडी, भयानक आणि सोन्याने मढवलेल्या गदा, माझ्या मनात ब्रह्मदंडासारख्या उंचावलेल्या दिसतात.
यथा मृगाणां यूथेषु सिंहो जातबलश्चरेत्। मामकेषु तथा भीमो बलेषु विचरिष्यति
जसा एखादा बलाढ्य सिंह हरणांच्या कळपात वावरतो, तसा भीम माझ्या मुलांच्या सैन्यात वावरू लागेल.
सर्वेषां मम पुत्राणां स एकः क्रूरविक्रमः । बह्वाशी विप्रतीपश्च बाल्येपि रभसः सदा
माझ्या सर्व मुलांमध्ये तो एकटाच क्रूर पराक्रमी आहे, तो फार खातो, उलट वागतो, आणि लहानपणापासूनच नेहमीच धाडसी आहे.
उद्वेपते मे हृदयं ये मे दुर्योधनादयः। बाल्येऽपि तेन युद्ध्यन्तो वारणेनेव मर्दिताः
दुर्योधन आणि इतरांनी, अगदी लहानपणीसुद्धा, युद्धात त्याच्याकडून जसा हत्ती वश होतो तसा पराभव झाला, हे आठवलं की माझं हृदय थरथरतं.
तस्य वीर्येण संक्लिष्टा नित्यमेव सुता मम। स एव हेतुर्भेदस्य भीमो भीमपराक्रमः
त्याच्या बळामुळे माझ्या मुलांना नेहमीच त्रास झाला आहे; भीम, ज्याचं पराक्रम भयंकर आहे, तोच या फाटाफुटीचं मूळ कारण आहे.
ग्रसमानमनीकानि नरवारणवाजिनाम्। पश्यामीवाग्रतो भीमं क्रोधमूर्छितमाहवे
माझ्या डोळ्यासमोर जणू रणांगणात रागाने पेटलेला भीम उभा आहे, जो माणसं, हत्ती आणि घोड्यांच्या फौजा गिळंकृत करतोय असं वाटतं.
अस्त्रे द्रोणार्जुनसमं वायुवेगसमं जवे। महेश्वरसमं क्रोधे को हन्याद्भीममाहवे
शस्त्रविद्येत द्रोण आणि अर्जुनासारखा, वेगाने वाऱ्यासारखा, रागात महादेवासारखा असलेल्या भीमाला रणात कोण मारू शकतं?