हतप्रवीरं विमुखं भयार्तं पराङ्मुखं प्रायशोऽनष्टयोधम्। शस्त्रार्चिषा भिमसेनेन दग्धं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्त्सत्
त्यांचे शूरवीर मारले गेले, सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर भीती, बहुतेकजण लढायच्या आधीच पळाले, भीमसेनाच्या शस्त्रांच्या ज्वाळांनी जळाले, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
उपासङ्गानाचरेद्दक्षिणेन वराङ्गानां नकुलश्चित्रयोधी। यदा रथाग्र्यो रथिनः प्रचेता तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
नकुल हा उत्तम योद्धा उजव्या बाजूने शत्रूच्या श्रेष्ठ सैनिकांवर हल्ला करायचा; जेव्हा तो रथांमध्ये सर्वात पुढे जाऊन लढायचा, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
सुखोचितो दुःखशय्यां वनेषु दीर्घं कालं नकुलो यामशेत। आशीविषः क्रुद्ध इवोद्वमन्विषं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
सुखाला सवय झालेला नकुल वनात खडतर झोपेवर खूप दिवस पडून राहिला; जसा संतापलेला सर्प विष ओकत असतो, तसा तो युद्धात तुटून पडला, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
त्यक्तात्मानः पार्थिवायोधनाय समादिष्टा धर्मराजेन सूत। रथैः शुभ्रैः सैन्यमभिद्रवन्तो दृष्ट्वा पश्चात्तप्स्यते धार्तराष्ट्रः
राजा धर्मराजाच्या आज्ञेने राजपुत्रांनी आपले प्राण बाजूला ठेवून सुंदर रथांवर बसून सैन्यावर तुटून पडायचे; हे पाहून धृतराष्ट्रपक्ष नंतर पश्चाताप करायचा.
शिशून्कृतास्त्रानशिशुप्रकाशान् यदा द्रष्टा कौरवः पञ्च शूरान्। त्यक्त्वा प्राणान्कौरवानाद्रवन्त- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
कौरवांना जेव्हा पाच वीर, शस्त्रविद्या शिकलेले पण दिसायला बालकासारखे, आपले प्राण सोडून त्यांच्यावर धावून येताना दिसायचे, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यथा शक्रो दानवनाशनार्थं सुवर्णतारं रथमुत्तमाश्वैः। दान्तैर्युक्तं सहदेवोऽधिरूढः शिरांसि राज्ञां क्षेप्स्यते मार्गणौघैः
जसा इंद्र दानवांचा नाश करण्यासाठी उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या सुवर्णरथावर बसतो, तसा सहदेवही उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून राजांच्या डोक्यावर बाणांचा मारा करणार.
महाभये संप्रवृत्ते रथस्थं विवर्तमानं समरे कृतास्त्रम्। सर्वा दिशः सपतन्तं समीक्ष्य तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
मोठा धोका निर्माण झाला की, सहदेव रथावर उभा राहून, युद्धात सर्व दिशांना फिरत, शस्त्र सज्ज होऊन, वेगाने बाण सोडताना दिसला, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
ह्रीनिषेवो निपुणः सत्यवादी महाबलः सर्वधर्मोपपन्नः। गान्धारिमार्छंस्तुमुले क्षिप्रकारी क्षेप्ता जनान्सहदेवस्तरस्वी
सहदेव लाजाळू, कुशल, सत्य बोलणारा, मोठ्या ताकदीचा आणि सर्व धर्मांनी युक्त आहे; गांधारच्या मुळाशी तो जलद कृती करतो आणि लोकांना वेगाने पाडतो.
यदा द्रष्टा द्रौपदेयान्महेषून् शूरान्कृतास्त्रान्रथयुद्धकोविदान्। आशीविषान्घोरविषानिवायत- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो द्रौपदीचे पुत्र, मोठे धनुर्धारी, शूर, रथयुद्धात निपुण आणि विषारी सर्पासारखे भयंकर, युद्धात उतरलेले पाहतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदाभिमन्युः परवीरघाती शरैः परान्मेघ इवाभिवर्षन्। विगाहिता कृष्णसमः कृतास्त्र- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा अभिमन्यू, शत्रूंचा संहार करणारा, मेघ जसा पाऊस पाडतो तसा बाणांचा वर्षाव करतो, कृष्णासारखा शस्त्र सज्ज होऊन रणांगणात उतरतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदा द्रष्टा बालमबालवीर्यं द्विषच्चमूं मृत्युमिवोत्पतन्तम्। सौभद्रमिन्द्रप्रतिमं कृतास्त्रं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो मुलगा, ज्याची ताकद बालकासारखी नाही, मृत्यूसारखा शत्रूंच्या सैन्यावर तुटून पडतो, सौभद्र, इंद्रासारखा, शस्त्र सज्ज होऊन, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
प्रभद्रकाः शीघ्रतरा युवानो विशारदाः सिंहसमानवीर्याः। यदा क्षेप्तारो धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
प्रभद्रक हे तरुण, वेगवान, कुशल आणि सिंहासारख्या ताकदीचे; जेव्हा ते धृतराष्ट्रपक्ष आणि त्यांच्या सैन्यावर तुटून पडतात, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
वृद्धौ विराटद्रुपदौ महारथौ पथक्कमूभ्यामभिवर्तमानौ। यदा द्रष्टारौ धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
वृद्ध वीर विराट आणि द्रुपद, हे दोघेही मोठे रथी, रणभूमीत एकत्र पुढे सरसावतात आणि धृतराष्ट्रपक्ष व त्यांच्या सैन्याला सामोरे जातात, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदा कृतास्त्रो द्रुपदः प्रचिन्वन् शिरांसि यूनां समरे रथस्थः। क्रूद्धः शरैश्छेत्स्यति चापमुक्तै- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा द्रुपद शस्त्र सज्ज होऊन, रथावर उभा राहून, युद्धात तरुणांची डोकी शोधून, क्रोधाने धनुष्याच्या बाणांनी ती छाटतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदा विराटः परवीरघाती रथान्तरे शत्रुचमूं प्रवेष्टा। मात्स्यैः सार्धमनृशंसरूपै- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा विराट, शत्रूंचा संहार करणारा, रथावरून शत्रूंच्या सैन्यात प्रवेश करतो, आणि मत्स्य जातीच्या निष्ठूर योद्ध्यांसोबत असतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
ज्येष्ठं मात्स्यमनृसंसार्यरूपं विराटपुत्रं रथिनं पुरस्तात्। यदा द्रष्टा दंशतिं पाण्डवार्थे तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो ज्येष्ठ मत्स्य, विराटाचा पुत्र, निष्ठूर आणि रथावर बसलेला, पुढे जाऊन पांडवांच्या हितासाठी शत्रूंना चावा घेतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
रणे हते कौरवाणां प्रवीरे शिखण्डिना शन्तनोर्वै तनूजे। न जातु नः शत्रवो धारयेयु- रशंशयं सत्यमेतद्ब्रवीति
शिखंडीने युद्धात शांतनूंच्या पुत्राचा, म्हणजे भीष्माचा, वध केला की, कौरवांपैकी श्रेष्ठ वीर पडला असेल. तेव्हा आपल्या शत्रूंना अजिबात टिकता येणार नाही—हे तो जे म्हणतो, ते अगदी खरं आहे.
यदा शिखण्डी रथिनः प्रचिन्वन् भीष्मं रथेनाभियाता वरूथी। दिव्यैर्हयैरवमृद्गन् रथौघां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
शिखंडी जेव्हा रथावरून दिव्य घोड्यांनी ओढल्या गेलेल्या आपल्या रथासह, रथांच्या फौजा चिरडत, भीष्माकडे चालून जाईल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा त्या युद्धात फार त्रास भोगेल.
यदा द्रष्टा सृञ्जयानामनीके धृष्टद्नुम्नं प्रमुखे रोचमानम्। अस्त्रं यस्मै गुह्यमुवाच धीमा- न्द्रोणस्तदा तप्स्यति धार्तराष्ट्रः
जेव्हा सृंजयांच्या सैन्यात धृष्टद्युम्न, ज्याला ज्ञानी द्रोणाने गुप्त अस्त्र शिकवले आहे, तो समोर उजळून उभा राहील, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा यातना भोगेल.
यदा स सेनापतिरप्रमेयः परामृद्गन्निषुभिर्धार्तराष्ट्रान्। द्रोणं रणे शत्रुसहोभियाता तदा युद्धं धार्ताराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो अपरिमित सेनापती, बाणांनी धृतराष्ट्रपुत्रांना चिरडत, आपल्या मित्रांसह युद्धात द्रोणावर चालून जाईल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा त्या लढाईत फार हाल सोसेल.
ह्रीमान्मनीपी बलवान्मनस्वी स लक्ष्मीवान्सोमकानां प्रबर्हः । न जातु तं शत्रवोऽन्ये सहेर- न्योपां स स्यादग्रणीर्वृष्णिसिंहः
तो लाजाळू, कुलीन, बलवान, ठाम मनाचा, सौभाग्यशाली आणि सोमकांमध्ये श्रेष्ठ आहे; त्याला इतर कोणताही शत्रू तोंड देऊ शकत नाही—वृष्णींचा सिंहच त्यांचा पुढारी असावा.
इदं च ब्रूया मा वृणीष्वेति लोके युद्धेऽद्वितीयं सचिवं रथस्थम्। शिनेर्नप्तारं प्रवृणीम सात्यकिं महाबलं वीतभयं कृतास्त्रम्
हेही सांग, 'युद्धात किंवा जगात तुला समकक्ष किंवा रथावर बसवायला दुसरा कोणी नको; आपण शिनीकुमार सात्यकीलाच निवडतो—तो महाबली, निडर आणि अस्त्रविद्येत पारंगत आहे.'
महोरस्को दीर्घबाहुः प्रमाथी युद्धेऽद्वितीयः परमास्त्रवेदी। शिनेर्नप्ता तालमात्रायधोऽयं महारथो वीतभयः कृतास्त्रः
तो रुंद छातीचा, लांब हाताचा, प्रचंड शक्तिशाली, युद्धात दुसऱ्या कुणाशीही तुलना न होणारा, अस्त्रविद्येत सर्वोच्च जाणकार, शिनीकुमार, ताडासारखा उंच, महाबली, निडर आणि अस्त्रकुशल आहे.
यदा शिनीनामधिपो मयोक्तः शरैः परान्मेघ इव प्रवर्षन्। प्रच्छादयिष्यत्यरिहा योधमुख्यां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जसा मी सांगितलं, शिनींचा स्वामी, शत्रूंतील श्रेष्ठ योद्ध्यांवर मेघासारखा बाणांचा वर्षाव करेल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा त्या युद्धात फार त्रास भोगेल.
यदा धृतिं कुरुते योत्स्यमानः स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा । सिंहस्येव गन्धमाघ्राय गावः संचेष्टन्ते शत्रवोऽस्माद्रणाग्रे
जेव्हा तो लांब हाताचा, दृढ धनुष्याचा, महान आत्मा, युद्ध करण्याचा निर्धार करतो, तेव्हा जसा सिंहाचा वास घेताच गायी घाबरतात, तशी शत्रू मंडळी युद्धाच्या अग्रभागी त्याच्यापुढे थरथरतील.
स दीर्घबाहुर्दृढधन्वा महात्मा भिन्द्याद्गिरीन्संहरेत्सर्वलोकान्। अस्त्रे कृती निपुणः क्षिप्रहस्तो दिवि स्थितः सूर्य इवाभिभाति
तो लांब हाताचा, मजबूत धनुष्याचा, महान आत्मा पर्वत फोडू शकतो, साऱ्या लोकांना नष्ट करू शकतो; अस्त्रविद्येत कुशल, जलद हाताचा, तो आकाशात सूर्यासारखा तेजस्वी दिसतो.
चित्रः सूक्ष्मः सुकृतो यादवस्य अस्त्रे योगो वृष्णिसिंहस्य भूयान्। यथाविधं योगमाहुः प्रशस्तं सर्वैर्गुणैः सात्यकिस्तैरुपेतः
यादवाचा अस्त्रकौशल्य विलक्षण, सूक्ष्म आणि उत्तम आहे; वृष्णींचा सिंह मोठा पारंगत आहे. जशी ज्ञानी लोक अस्त्रविद्येतील श्रेष्ठ योग सांगतात, तसे सात्यकी सर्व गुणांनी युक्त आहे.
हिरण्मयं श्वेतहयैश्चतुर्भि- र्यदा युक्तं स्यन्दनं माधवस्य। द्रष्टा युद्धे सात्यकेर्धार्तराष्ट्र- स्तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः
माधवाचा सुवर्णमय रथ, चार पांढऱ्या घोड्यांनी जोडलेला, युद्धात सात्यकीसोबत दिसला की, तो मूर्ख, दुर्बुद्धी आणि तयारी नसलेला धृतराष्ट्रपुत्र फार हाल सोसेल.
यदा रथं हेममणिप्रकाशं श्वेताश्वयुक्तं वानरकेतुमुग्रम्। दृष्ट्वा ममाप्यास्थितं केशवेन तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्दः
जेव्हा सोन्या-मोत्यांनी झळाळणारा, पांढऱ्या घोड्यांनी जोडलेला, वानरध्वज असलेला तेजस्वी रथ, केशव त्यावर उभा असताना, दिसेल, तेव्हा तो मूर्ख, दुर्बुद्धी आणि तयारी नसलेला फार त्रास भोगेल.
यदा मौर्व्यास्तलनिष्पेपमुग्रं महाशब्दं वज्रनिष्पेपतुल्यम्। विद्यूयमानस्य महारणे मया स गाण्डिवस्य श्रोष्यति मन्दबुद्धिः
महायुद्धात मी गाण्डीव धनुष्य ओढल्यावर, त्याच्या प्रत्यंचेचा भीषण आवाज, वज्रासारखा गडगडाट, जेव्हा ऐकू येईल, तेव्हा तो मंदबुद्धी ऐकेल.