मायोपधं प्रतिधानार्जवाभ्यां तपोदमाभ्यां धर्मगुप्त्या बलेन। सत्यं ब्रुवन्प्रतिपन्नो नृपो न- स्तितिक्षमाणः क्लिश्यमानोऽतिवेलम्
सत्य बोलणे, सरळपणा, तप, संयम, धर्मरक्षण आणि बळ या सर्वांनी, तो राजा खूप दुःख सहन करत असतानाही, कधीही कपट किंवा फसवणूक केली नाही.
यदा ज्येष्ठः पाण्डवः संशितात्मा क्रोधं यत्तं वर्षपूगान्सुघोरम्। अवस्त्रष्टा कुरुपूद्वृत्तचेता- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा ज्येष्ठ पांडव, दृढनिश्चयी युधिष्ठिर, अनेक वर्षे दडपून ठेवलेला भीषण राग सोडेल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा खरे युद्ध काय असते ते अनुभवेल.
कृष्णवर्त्मेव ज्वलितः समिद्धो यथा दहेत्कक्षमग्निर्निदाघे। एवं दग्धा धार्तराष्ट्रस्य सेनां युधिष्ठिरः क्रोधदीप्तोन्ववेक्ष्य
जसा उन्हाळ्यात पेटलेला अग्नी जंगल जाळतो, तसा युधिष्ठिर, रागाने पेटून, धृतराष्ट्राच्या सैन्याला युद्धात भस्म करील.
यदा द्रष्टा भीमसेनं रथस्यं गदाहस्तं क्रोधविषं वमन्तम्। अमर्षणं पाण्डवं भीमवेगं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो भीमसेनाला रथावर उभा, गदा हातात घेऊन, प्रचंड रागाचा ज्वाळा उडवत, कुणीही थांबवू न शकणारा, भीमासारखा वेगवान पाहील, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा खरे युद्ध अनुभवेल.
सेनागगं दंशितं भीमसेनं सुलक्षणं वीरहणं परेषाम्। घ्नन्तं चमूमन्तकसन्निकाशं तदा स्मर्ता वचनस्यातिमानी
जेव्हा तो भीमसेनाला, दातांनी ओळखू येणारा, शत्रूंचा संहार करणारा, पायदळ आणि रथांच्या सैन्याचा संहार करणारा, मृत्यूसारखा भीषण पाहील, तेव्हा तो गर्विष्ठ हे शब्द आठवेल.
यदा द्रष्टा भीमसेनेन नागा- न्निपातितान्गिरिकूटप्रकाशान्। किम्भैरिवासृग्वमतो भिन्नकुम्भां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो भीमसेनाने पर्वतासारखे तेजस्वी हत्ती, त्यांच्या मस्तकातून रक्त वाहत असलेले, फोडून टाकलेले पाहील, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा खरे युद्ध अनुभवेल.
महासिंहो गा इव संप्रविश्य गदापाणिर्धार्तराष्ट्रानुपेत्य। यदा भीमो भीमरूपो निहन्ता तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा भीम, भीषण रूप धारण करून, गदा हातात घेऊन, मोठ्या सिंहासारखा गायींच्या कळपात शिरून, धृतराष्ट्राच्या सैन्यात संहार करायला लागेल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा खरे युद्ध अनुभवेल.
महाभये वीतभयः कृतास्त्रः समागमे शत्रुबलावमर्दी। सकृद्रथेनाप्रतिमान्रथौघा- न्पदातिसङ्घान्गदयाभिनिघ्नन्
मोठ्या संकटातही न घाबरणारा, शस्त्रविद्येत निपुण, शत्रूंच्या सैन्याचा संहार करणारा, तो एका रथावरून असंख्य रथ आणि पायदळाच्या तुकड्यांना गदेद्वारे सहजपणे पराभूत करील.
सैन्याननेकांस्तरसा विगृह्ण- न्यदा छेत्ता धार्तराष्ट्रस्य सैन्यम्। छिन्दन्वनं परशुनेव शूर- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
तो वेगाने अनेक सैन्यांवर तुटून पडायचा, आणि मग धृतराष्ट्राच्या सैन्याचा नायनाट व्हायचा, जणू एखादा पराक्रमी वीर कुऱ्हाडीने जंगल फाडतो तसा. त्या वेळी धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
तृणप्रायं ज्वलनेनेव दग्धं ग्रामं यथा धार्तराष्ट्रान्समीक्ष्य। पक्वं सस्यं वैद्युतेनेव दग्धं परासिक्तं विपुलं स्वं बलौघम्
धृतराष्ट्रपक्ष जळून खाक झालेला गाव जसा दिसतो, किंवा वीज पडून शेतातील पिके जशी उध्वस्त होतात, तसा त्यांचा मोठा सैन्यसमूह पांगलेला आणि हरवलेला पाहून तो फार दुःखी व्हायचा.
हतप्रवीरं विमुखं भयार्तं पराङ्मुखं प्रायशोऽनष्टयोधम्। शस्त्रार्चिषा भिमसेनेन दग्धं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्त्सत्
त्यांचे शूरवीर मारले गेले, सगळ्यांच्या चेहऱ्यावर भीती, बहुतेकजण लढायच्या आधीच पळाले, भीमसेनाच्या शस्त्रांच्या ज्वाळांनी जळाले, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
उपासङ्गानाचरेद्दक्षिणेन वराङ्गानां नकुलश्चित्रयोधी। यदा रथाग्र्यो रथिनः प्रचेता तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
नकुल हा उत्तम योद्धा उजव्या बाजूने शत्रूच्या श्रेष्ठ सैनिकांवर हल्ला करायचा; जेव्हा तो रथांमध्ये सर्वात पुढे जाऊन लढायचा, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
सुखोचितो दुःखशय्यां वनेषु दीर्घं कालं नकुलो यामशेत। आशीविषः क्रुद्ध इवोद्वमन्विषं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
सुखाला सवय झालेला नकुल वनात खडतर झोपेवर खूप दिवस पडून राहिला; जसा संतापलेला सर्प विष ओकत असतो, तसा तो युद्धात तुटून पडला, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
त्यक्तात्मानः पार्थिवायोधनाय समादिष्टा धर्मराजेन सूत। रथैः शुभ्रैः सैन्यमभिद्रवन्तो दृष्ट्वा पश्चात्तप्स्यते धार्तराष्ट्रः
राजा धर्मराजाच्या आज्ञेने राजपुत्रांनी आपले प्राण बाजूला ठेवून सुंदर रथांवर बसून सैन्यावर तुटून पडायचे; हे पाहून धृतराष्ट्रपक्ष नंतर पश्चाताप करायचा.
शिशून्कृतास्त्रानशिशुप्रकाशान् यदा द्रष्टा कौरवः पञ्च शूरान्। त्यक्त्वा प्राणान्कौरवानाद्रवन्त- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
कौरवांना जेव्हा पाच वीर, शस्त्रविद्या शिकलेले पण दिसायला बालकासारखे, आपले प्राण सोडून त्यांच्यावर धावून येताना दिसायचे, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यथा शक्रो दानवनाशनार्थं सुवर्णतारं रथमुत्तमाश्वैः। दान्तैर्युक्तं सहदेवोऽधिरूढः शिरांसि राज्ञां क्षेप्स्यते मार्गणौघैः
जसा इंद्र दानवांचा नाश करण्यासाठी उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या सुवर्णरथावर बसतो, तसा सहदेवही उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून राजांच्या डोक्यावर बाणांचा मारा करणार.
महाभये संप्रवृत्ते रथस्थं विवर्तमानं समरे कृतास्त्रम्। सर्वा दिशः सपतन्तं समीक्ष्य तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
मोठा धोका निर्माण झाला की, सहदेव रथावर उभा राहून, युद्धात सर्व दिशांना फिरत, शस्त्र सज्ज होऊन, वेगाने बाण सोडताना दिसला, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
ह्रीनिषेवो निपुणः सत्यवादी महाबलः सर्वधर्मोपपन्नः। गान्धारिमार्छंस्तुमुले क्षिप्रकारी क्षेप्ता जनान्सहदेवस्तरस्वी
सहदेव लाजाळू, कुशल, सत्य बोलणारा, मोठ्या ताकदीचा आणि सर्व धर्मांनी युक्त आहे; गांधारच्या मुळाशी तो जलद कृती करतो आणि लोकांना वेगाने पाडतो.
यदा द्रष्टा द्रौपदेयान्महेषून् शूरान्कृतास्त्रान्रथयुद्धकोविदान्। आशीविषान्घोरविषानिवायत- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो द्रौपदीचे पुत्र, मोठे धनुर्धारी, शूर, रथयुद्धात निपुण आणि विषारी सर्पासारखे भयंकर, युद्धात उतरलेले पाहतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदाभिमन्युः परवीरघाती शरैः परान्मेघ इवाभिवर्षन्। विगाहिता कृष्णसमः कृतास्त्र- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा अभिमन्यू, शत्रूंचा संहार करणारा, मेघ जसा पाऊस पाडतो तसा बाणांचा वर्षाव करतो, कृष्णासारखा शस्त्र सज्ज होऊन रणांगणात उतरतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदा द्रष्टा बालमबालवीर्यं द्विषच्चमूं मृत्युमिवोत्पतन्तम्। सौभद्रमिन्द्रप्रतिमं कृतास्त्रं तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो मुलगा, ज्याची ताकद बालकासारखी नाही, मृत्यूसारखा शत्रूंच्या सैन्यावर तुटून पडतो, सौभद्र, इंद्रासारखा, शस्त्र सज्ज होऊन, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
प्रभद्रकाः शीघ्रतरा युवानो विशारदाः सिंहसमानवीर्याः। यदा क्षेप्तारो धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
प्रभद्रक हे तरुण, वेगवान, कुशल आणि सिंहासारख्या ताकदीचे; जेव्हा ते धृतराष्ट्रपक्ष आणि त्यांच्या सैन्यावर तुटून पडतात, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
वृद्धौ विराटद्रुपदौ महारथौ पथक्कमूभ्यामभिवर्तमानौ। यदा द्रष्टारौ धार्तराष्ट्रान्ससैन्यां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
वृद्ध वीर विराट आणि द्रुपद, हे दोघेही मोठे रथी, रणभूमीत एकत्र पुढे सरसावतात आणि धृतराष्ट्रपक्ष व त्यांच्या सैन्याला सामोरे जातात, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदा कृतास्त्रो द्रुपदः प्रचिन्वन् शिरांसि यूनां समरे रथस्थः। क्रूद्धः शरैश्छेत्स्यति चापमुक्तै- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा द्रुपद शस्त्र सज्ज होऊन, रथावर उभा राहून, युद्धात तरुणांची डोकी शोधून, क्रोधाने धनुष्याच्या बाणांनी ती छाटतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
यदा विराटः परवीरघाती रथान्तरे शत्रुचमूं प्रवेष्टा। मात्स्यैः सार्धमनृशंसरूपै- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा विराट, शत्रूंचा संहार करणारा, रथावरून शत्रूंच्या सैन्यात प्रवेश करतो, आणि मत्स्य जातीच्या निष्ठूर योद्ध्यांसोबत असतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
ज्येष्ठं मात्स्यमनृसंसार्यरूपं विराटपुत्रं रथिनं पुरस्तात्। यदा द्रष्टा दंशतिं पाण्डवार्थे तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो ज्येष्ठ मत्स्य, विराटाचा पुत्र, निष्ठूर आणि रथावर बसलेला, पुढे जाऊन पांडवांच्या हितासाठी शत्रूंना चावा घेतो, तेव्हा धृतराष्ट्रपक्षाला युद्धात फार हाल व्हायचे.
रणे हते कौरवाणां प्रवीरे शिखण्डिना शन्तनोर्वै तनूजे। न जातु नः शत्रवो धारयेयु- रशंशयं सत्यमेतद्ब्रवीति
शिखंडीने युद्धात शांतनूंच्या पुत्राचा, म्हणजे भीष्माचा, वध केला की, कौरवांपैकी श्रेष्ठ वीर पडला असेल. तेव्हा आपल्या शत्रूंना अजिबात टिकता येणार नाही—हे तो जे म्हणतो, ते अगदी खरं आहे.
यदा शिखण्डी रथिनः प्रचिन्वन् भीष्मं रथेनाभियाता वरूथी। दिव्यैर्हयैरवमृद्गन् रथौघां- स्तदा युद्धं धार्तराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
शिखंडी जेव्हा रथावरून दिव्य घोड्यांनी ओढल्या गेलेल्या आपल्या रथासह, रथांच्या फौजा चिरडत, भीष्माकडे चालून जाईल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा त्या युद्धात फार त्रास भोगेल.
यदा द्रष्टा सृञ्जयानामनीके धृष्टद्नुम्नं प्रमुखे रोचमानम्। अस्त्रं यस्मै गुह्यमुवाच धीमा- न्द्रोणस्तदा तप्स्यति धार्तराष्ट्रः
जेव्हा सृंजयांच्या सैन्यात धृष्टद्युम्न, ज्याला ज्ञानी द्रोणाने गुप्त अस्त्र शिकवले आहे, तो समोर उजळून उभा राहील, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा यातना भोगेल.
यदा स सेनापतिरप्रमेयः परामृद्गन्निषुभिर्धार्तराष्ट्रान्। द्रोणं रणे शत्रुसहोभियाता तदा युद्धं धार्ताराष्ट्रोऽन्वतप्स्यत्
जेव्हा तो अपरिमित सेनापती, बाणांनी धृतराष्ट्रपुत्रांना चिरडत, आपल्या मित्रांसह युद्धात द्रोणावर चालून जाईल, तेव्हा धृतराष्ट्राचा मुलगा त्या लढाईत फार हाल सोसेल.