ऊर्ध्वरेखाङ्कितौ पादौ पार्थस्य शुभलक्षणौ। पादपीठादपहृतौ धारयेतां वरस्त्रियौ
पार्थाचे शुभ चिन्हांनी युक्त पाय त्या पादपीठावरून काढून, त्या दोन उत्तम स्त्रियांनी आपल्या मांडीवर घेतले.
न नूनं कल्मषं किञ्चिन्मम कर्मसु विद्यते। स्त्रीरत्नाभ्यां समेतौ यन्मिथो मामभ्यभाषताम्
माझ्या कृत्यांमध्ये काहीही पाप नाही, हेच खरे; कारण त्या दोन रत्नासारख्या स्त्रिया एकत्र येऊन मला आपुलकीने बोलल्या.
विस्मयो मे महानासीदास्त्रं मे बहुसङ्गतम्। हृष्टानि चैव रोमाणि दृष्ट्वा तौ सहितावुभौ
माझ्या मनात मोठा आश्चर्याचा भाव निर्माण झाला, कारण माझं अस्त्र तयार होतं; आणि त्या दोघांना एकत्र पाहून माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
श्यामौ बृहन्तौ तरुणौ नागाविव समुच्छ्रितौ । एकशय्यागतौ दृष्ट्वा भयं मे महदाविशत्
त्या दोघांना काळे, बलवान, तरुण, हत्तींसारखे उंच, एकाच शय्येवर येताना पाहून मला मोठं भय वाटलं.
ततोऽभ्यचिन्तयं तत्र दृष्ट्वा तौ पुरुषर्षभौ । सङ्कल्पो धर्मराजस्य नानवाप्योऽस्ति कश्चन। निदेशगाविमौ यस्य नरनारायणावुभौ
ते दोघे श्रेष्ठ पुरुष तिथे दिसल्यावर मी विचार केला — धर्मराज युधिष्ठिराची कोणतीही इच्छा अपूर्ण राहत नाही, कारण नर-नारायणसारखे हे दोघे त्याच्या आज्ञेत आहेत.
सत्कृतश्चान्नपानाभ्यामाच्छन्नो लब्धसत्क्रियः । अञ्जलिं मूर्ध्नि सन्धाय सन्देशं चाभ्यचोदयम्
माझं आदरपूर्वक अन्न-पाणी देऊन स्वागत झालं, योग्य सन्मान मिळाला; मग मी हात जोडून डोक्यावर ठेवले आणि त्यांना संदेश सांगितला.
धनुर्धरोचितेनाथ पाणिनैकं सलक्षणम्। पादमानाययत्पार्थः केशवस्य यशस्विनः
तेव्हा धनुर्धारी अर्जुनाने, आपल्या कुशल हाताने, यशस्वी केशवाच्या पायाला आदराने स्पर्श केला.
इन्द्रकेतुरिवोत्थाय दिव्याभरणभूषितः। इन्द्रवीर्योपमः कृष्णः संविष्टो माऽभ्यभाषत
इंद्राच्या ध्वजेसारखा उठून, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला, इंद्रासारखी शक्ती असलेला कृष्ण बसला आणि माझ्याशी बोलू लागला.
स वाचं वदतां श्रेष्ठ आददे वचनक्षमाम्। दीपनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम्
तो उत्तम वक्ता, योग्य शब्द उचलून, प्रथम कोमल पण नंतर कठोर, धृतराष्ट्रपुत्रांसाठी स्पष्ट करणारे असे बोल बोलला.
बहिश्चरस्य प्राणस्य प्रियस्य प्रियकारिणः। मतिमान्मतिमास्थाय केशवः सन्दधे वचः
बाहेर वावरणाऱ्या, प्रिय असलेल्या आणि प्रिय करणाऱ्या व्यक्तीसाठी, विचारपूर्वक, बुद्धिमान केशवाने योग्य शब्द सांगितले.
वचनं वचनज्ञस्य शिक्षाक्षरसमन्वितम्। मनःप्रह्लादनं श्रेष्ठं पश्चाद्धृदयतापनम्
त्या शब्दज्ञाच्या वचनात शिक्षणाची खूण होती, मनाला अत्यंत आनंद देणारी, पण नंतर हृदयाला वेदना देणारी होती.
सञ्जयैतद्वचो ब्रूयाः प्राप्य क्षत्रियसंसदम्। श्रृण्वतः कुरुवृद्धस्य आचार्यस्य च धीमतः
संजया, तू राजसभेत पोहोचलास की, हे शब्द कौरवांचे वयोवृद्ध आणि बुद्धिमान आचार्य यांच्या समोर सांग.
अर्थांस्त्यजत पार्थेषु सुखमाप्नुत कामजम्। प्रियं प्रियेभ्यश्चरत राजा हि त्वरते जये
पार्थपुत्रांबद्दलचे हेतू सोडून द्या, इच्छेने मिळणारे सुख मिळवा; आपल्या प्रियजनांसाठी प्रिय असं वागा, कारण राजा विजयासाठी आतुर आहे.
यजध्वं विविधैर्यज्ञैर्दक्षिणाश्च प्रयच्छत। पुत्रेर्दारैश्च मोदध्वमागतं वो महद्भयम्
विविध प्रकारचे यज्ञ करा, दान द्या; आपल्या मुलांबरोबर आणि पत्नीबरोबर आनंद घ्या, कारण मोठं भय तुमच्यावर आलं आहे.
ऋणं प्रवृद्धमिव मे हृदयान्नापसर्पति। गोविन्देति यदाक्रन्दत्कृष्णा मां दूरवासिनम्
एक मोठं कर्ज जणू माझ्या हृदयातून जात नाही — जेव्हा कृष्णा दूर असलेल्या मला 'गोविंदा!' म्हणून हाक मारली.
तेजोमयं दुराधर्पं बिभ्रता गाण्डिवं धनुः। मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः प्रत्युपस्थितम्
तेजस्वी, जिंकता न येणारे गाण्डीव धनुष्य घेऊन, माझ्यासोबत असलेल्या पार्थामुळे, तुमच्यावर वैर येऊन ठेपलं आहे.
कृष्णस्यैतद्वचः श्रुत्वा महन्मे भयमाविशत्। तव पुत्रस्य लोभं च वर्धमानं प्रपश्यतः
कृष्णाची ही वचने ऐकून माझ्या मनात मोठं भय दाटलं, कारण तुझ्या मुलाचा वाढता लोभ मी पाहत होतो.
सोमेन्द्रसदृशौ वीरौ तौ मन्दो नावबुध्यते। भीष्मद्रोणाश्रयाच्चैव कर्णस्य च विकत्थनात्
सोम आणि इंद्रासारखे हे दोन वीर, भीष्म-द्रोणावर अवलंबून आणि कर्णाच्या बढाईमुळे, मूढ मनुष्यांना ओळखता येत नाहीत.
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये किमब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः। धनञ्जयस्तात युधां प्रेणता दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा
संजया, मी तुला विचारतो — राजांच्या मध्ये, निर्भय असलेल्या, दुष्टांचा नाश करणाऱ्या, योध्यांना वाकून नमस्कार करणाऱ्या अर्जुनाने काय बोलले?
दुर्योधनो वाचमिमां श्रृणोतु यदब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानः। युधिष्ठिरस्यानुमते महात्मा धनञ्जयः श्रृण्वतः केशवस्य
दुर्योधनाने ही वचने ऐकावी — युद्धासाठी सज्ज असलेल्या, महात्मा युधिष्ठिराच्या संमतीने आणि केशवाच्या उपस्थितीत अर्जुनाने काय सांगितले.
अवित्रस्तो बाहुवीर्यं विजान- न्नुपह्वरे वासुदेवस्य धीरः। अवोचन्मां योत्स्यमानः किरीटी मध्ये ब्रूया धार्तराष्ट्रं कुरूणाम्
वासुदेवाची अपार ताकद माहित असूनही, अजिबात न घाबरता, किरीटी अर्जुनाने मला एकांतात ठामपणे सांगितले, "मी जेव्हा युद्धासाठी सज्ज होईन, तेव्हा माझे हे शब्द कौरव आणि धृतराष्ट्राच्या मुलांच्या समोर सर्वांसमोर सांग."
संश्रृण्वतस्तस्य दुर्भाषिणो वै दुरात्मनः सूतपुत्रस्य सूत। यो योद्धुमाशंसति मां सदैव मन्दप्रज्ञः कालपक्वोऽतिमूढः
त्या वाईट वागणाऱ्या, दुष्ट सूतपुत्राच्या ऐकण्यात, जो नेहमीच अडाणीपणाने आणि गर्वाने माझ्याशी लढण्याची इच्छा दाखवतो, जरी त्याचा बुद्धी मंद आहे आणि त्याचा विनाशाचा काळ जवळ आला आहे—
ये वै राजानः पाण्डवायोधनाय समानीताः श्रृण्वतां चापि तेषाम् । यथा समग्रं वचनं मयोक्तं सहामात्यं श्रावयेथा नृपं तत
पांडवांविरुद्ध युद्धासाठी जमवलेले जे राजे आहेत, आणि त्यांच्या सर्व मंत्र्यांच्या उपस्थितीत, मी जसे सांगितले तसेच तू त्या राजाला स्पष्टपणे सांग.
यथा नूनं देवराजस्य देवाः शुश्रूषन्ते वज्रहस्तस्य सर्वे। तथाऽश्रृण्वन्पाण्डवाः सृञ्जयाश्च किरीटिना वाचमुक्तां समर्थाम्
जसे सर्व देवता वज्रधारी देवराज इंद्राचे ऐकतात, तसेच पांडव आणि श्रींजयांनी किरीटी अर्जुनाने उच्चारलेले सामर्थ्यशाली शब्द लक्षपूर्वक ऐकले.
इत्यब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानो गाण्डीवधन्वा लोहितपद्मनेत्रः। न चेद्राज्यं मुञ्चति धार्तराष्ट्रो यधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः
गांडीवधारी, कमळासारख्या लाल डोळ्यांचा अर्जुन युद्धासाठी सज्ज होत असताना म्हणाला, "जर धृतराष्ट्राचा मुलगा युधिष्ठिर या निष्पाप राजाला राज्य परत देत नाही—"
अस्ति नूनं कर्म कृतं पुरस्ता- दनिर्विष्टं पापकं धार्तराष्ट्रैः। येषां युद्धं भीमसेनार्जुनाभ्यां तथाश्विभ्यां वासुदेवेन चैव
नक्कीच, धृतराष्ट्राच्या मुलांनी पूर्वी काही वाईट कर्म केले असावे, जे अजूनही शिल्लक आहे, म्हणूनच त्यांना भीमसेन, अर्जुन, अश्विनी आणि वासुदेव यांच्याशी युद्ध करावे लागत आहे.
शैनयेन ध्रुवमात्तायुधेन धृष्टद्युम्नेनाथ शिखण्डिना च। युधिष्ठिरेणेन्द्रकल्पेन चैव योऽपध्यानान्निर्दहेद्गां दिवं च
शैनेय, नेहमीच शस्त्रधारी, धृष्टद्युम्न, शिखंडी आणि इंद्रासारखा युधिष्ठिर— ज्याच्या संकल्पाने पृथ्वी आणि आकाश जळू शकते— यांच्या सोबत युद्ध करणे धृतराष्ट्राच्या मुलांसाठी निश्चितच विनाशकारी ठरेल.
तैश्चेद्योद्धुं मन्यते धार्तराष्ट्रो निर्वृत्तोऽर्थः सकलः पाण्डवानाम्। मा तत्कार्षीः पाण्डवस्यार्थहेतो- रुपैहि युद्धं यदि मन्यसे त्वम्
जर धृतराष्ट्राचा मुलगा या सर्वांसोबत लढण्याचा विचार करत असेल, तर पांडवांचे सर्व उद्दिष्ट आधीच पूर्ण झाले आहे. पांडवांच्या हिताविरुद्ध काही करू नकोस; तुला खरोखरच युद्ध हवे असेल तरच युद्धात उतर.
यां तां वने दुःखशय्यामवात्सी- त्प्रव्राजितः पाण्डवो धर्मचारी। आप्नोतु तां दुःखतरामनर्था- मन्त्यां शय्यां धार्तराष्ट्रः पराशुः
पांडवांनी वनवासात जे दुःखाचे शय्येवर झोपले, त्याहूनही अधिक दुःखाची आणि संकटाची शय्या धृतराष्ट्राचा मुलगा, म्हणजे कुऱ्हाड, त्याला मिळो.
ह्रिया ज्ञानेन तपसा दमेन शौर्येणाथो धर्मगुप्त्या धनेन। अन्यायवृत्तिः कुरु पाण्डवे या- नध्यातिष्ठद्धार्तराष्ट्रो दुरात्मा
लज्जा, ज्ञान, तप, संयम, शौर्य, धर्माचे रक्षण आणि संपत्ती या सर्वांनीही, अन्यायाने वागणाऱ्या त्या दुष्ट धृतराष्ट्राच्या मुलाला पांडवांवर विजय मिळवता आला नाही.