प्राप्तोऽस्मि पाण्डवान्गत्वा तं विजानीत कौरवाः। यथावयः कुरून्सर्वान्प्रतिनन्दन्ति पाण्डवाः
मी पांडवांकडे जाऊन परत आलो आहे, हे कौरवांनो जाणून घ्या; पांडव सर्व कौरवांना त्यांच्या वयानुसार नमस्कार करतात.
अभिवादयन्ति वृद्धांश्च वयस्यांश्च वयस्यवत्। पुनश्चाभ्यवदन्पार्थाः प्रतिपूज्य यथावयः
ते वयोवृद्धांना आदराने वंदन करतात आणि समवयस्कांना स्नेहाने नमस्कार करतात; पुन्हा पांडवांनी प्रत्येकाला त्यांच्या वयानुसार सन्मानपूर्वक अभिवादन केले.
यथाहं धृतराष्ट्रेण शिष्टः पूर्वमितो गतः। अब्रवं पाण्डवान्गत्वा नात्र किञ्चन हापितम्
माझ्या जाण्यापूर्वी धृतराष्ट्राने मला जसे सांगितले होते, तसेच मी पांडवांना सांगितले; माझ्याकडून काहीही राहिले नाही.
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये यदब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः। जनार्दनस्तात युधां प्रणेता दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा
राजांच्या मध्ये, संजय, मी तुला विचारतो: युध्दांचे नायक, दुष्टांचा नाश करणारा, उदात्त मनाचा जनार्दन, त्याने कोणते शब्द सांगितले?
आगुल्फेभ्योऽभिसंवीतः प्रयतोऽहं कृताञ्जलिः। शुद्धान्तं प्राविशं राजन्नाख्यातो नरसिंहयोः
मी हात जोडून, मन शुद्ध ठेवून, राजन, अंतःपुरात प्रवेश केला आणि त्या दोन सिंहासारख्या पुरुषांना आपली उपस्थिती कळवली.
न चाभिमन्युर्न यमौ तं देशमभिजग्मतुः । यत्र कृष्णौ च कृष्णा च सत्यभामा च भामिनी
ज्या ठिकाणी कृष्ण, कृष्णा आणि तेजस्वी सत्यभामा होत्या, तिथे अभिमन्यू किंवा दोन्ही यम बंधू उपस्थित नव्हते.
उभौ मध्वासवक्षीबौ वरचन्दनरूषितौ । स्त्रग्विणौ वरवस्त्राङ्गौ वराभरणभूषितौ
दोघेही मधमिश्रित मद्य प्यालेले, उत्तम चंदनाचा लेप लावलेले, सुंदर हार घातलेले, उत्तम वस्त्र व दागिने परिधान केलेले होते.
नैकरत्नविचित्रं च काञ्चनं च वरासनम्। नानास्तरणसंस्तीर्णं यत्रासाते नरर्षभौ
तेथे सोन्याचे, अनेक रत्नांनी सजलेले, विविध वस्त्रांनी मांडलेले सुंदर आसन होते, ज्यावर ते दोन्ही श्रेष्ठ पुरुष बसले होते.
सत्याङ्कमुपधानं तु कृत्वा शेते जनार्दनः। अर्जुनाङ्कगतौ पादौ केशवस्योपलक्षये। अर्जुनस्य च कृष्णायाः शुभायाश्चाङ्कगावुभौ
जनार्दन सत्याच्या मांडीवर डोके ठेवून झोपला होता; केशवाचे पाय अर्जुनाच्या मांडीवर होते, आणि अर्जुनाचे पाय कृष्णा व शुभ्रवर्णी सत्यभामा यांच्या मांडीवर ठेवलेले दिसले.
काञ्चनं पादपीठं तु पार्थो वै प्रादिशन्मुदा। दासीभ्यामाहृतं मह्यं स्पृष्ट्वा भूमावुपाविशम्
पार्थाने आनंदाने मला सोन्याचे पादपीठ दाखवले, ते दोन दासींनी आणले; मी ते जमिनीला स्पर्श करून त्यावर बसलो.
ऊर्ध्वरेखाङ्कितौ पादौ पार्थस्य शुभलक्षणौ। पादपीठादपहृतौ धारयेतां वरस्त्रियौ
पार्थाचे शुभ चिन्हांनी युक्त पाय त्या पादपीठावरून काढून, त्या दोन उत्तम स्त्रियांनी आपल्या मांडीवर घेतले.
न नूनं कल्मषं किञ्चिन्मम कर्मसु विद्यते। स्त्रीरत्नाभ्यां समेतौ यन्मिथो मामभ्यभाषताम्
माझ्या कृत्यांमध्ये काहीही पाप नाही, हेच खरे; कारण त्या दोन रत्नासारख्या स्त्रिया एकत्र येऊन मला आपुलकीने बोलल्या.
विस्मयो मे महानासीदास्त्रं मे बहुसङ्गतम्। हृष्टानि चैव रोमाणि दृष्ट्वा तौ सहितावुभौ
माझ्या मनात मोठा आश्चर्याचा भाव निर्माण झाला, कारण माझं अस्त्र तयार होतं; आणि त्या दोघांना एकत्र पाहून माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहिले.
श्यामौ बृहन्तौ तरुणौ नागाविव समुच्छ्रितौ । एकशय्यागतौ दृष्ट्वा भयं मे महदाविशत्
त्या दोघांना काळे, बलवान, तरुण, हत्तींसारखे उंच, एकाच शय्येवर येताना पाहून मला मोठं भय वाटलं.
ततोऽभ्यचिन्तयं तत्र दृष्ट्वा तौ पुरुषर्षभौ । सङ्कल्पो धर्मराजस्य नानवाप्योऽस्ति कश्चन। निदेशगाविमौ यस्य नरनारायणावुभौ
ते दोघे श्रेष्ठ पुरुष तिथे दिसल्यावर मी विचार केला — धर्मराज युधिष्ठिराची कोणतीही इच्छा अपूर्ण राहत नाही, कारण नर-नारायणसारखे हे दोघे त्याच्या आज्ञेत आहेत.
सत्कृतश्चान्नपानाभ्यामाच्छन्नो लब्धसत्क्रियः । अञ्जलिं मूर्ध्नि सन्धाय सन्देशं चाभ्यचोदयम्
माझं आदरपूर्वक अन्न-पाणी देऊन स्वागत झालं, योग्य सन्मान मिळाला; मग मी हात जोडून डोक्यावर ठेवले आणि त्यांना संदेश सांगितला.
धनुर्धरोचितेनाथ पाणिनैकं सलक्षणम्। पादमानाययत्पार्थः केशवस्य यशस्विनः
तेव्हा धनुर्धारी अर्जुनाने, आपल्या कुशल हाताने, यशस्वी केशवाच्या पायाला आदराने स्पर्श केला.
इन्द्रकेतुरिवोत्थाय दिव्याभरणभूषितः। इन्द्रवीर्योपमः कृष्णः संविष्टो माऽभ्यभाषत
इंद्राच्या ध्वजेसारखा उठून, दिव्य दागिन्यांनी सजलेला, इंद्रासारखी शक्ती असलेला कृष्ण बसला आणि माझ्याशी बोलू लागला.
स वाचं वदतां श्रेष्ठ आददे वचनक्षमाम्। दीपनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम्
तो उत्तम वक्ता, योग्य शब्द उचलून, प्रथम कोमल पण नंतर कठोर, धृतराष्ट्रपुत्रांसाठी स्पष्ट करणारे असे बोल बोलला.
बहिश्चरस्य प्राणस्य प्रियस्य प्रियकारिणः। मतिमान्मतिमास्थाय केशवः सन्दधे वचः
बाहेर वावरणाऱ्या, प्रिय असलेल्या आणि प्रिय करणाऱ्या व्यक्तीसाठी, विचारपूर्वक, बुद्धिमान केशवाने योग्य शब्द सांगितले.
वचनं वचनज्ञस्य शिक्षाक्षरसमन्वितम्। मनःप्रह्लादनं श्रेष्ठं पश्चाद्धृदयतापनम्
त्या शब्दज्ञाच्या वचनात शिक्षणाची खूण होती, मनाला अत्यंत आनंद देणारी, पण नंतर हृदयाला वेदना देणारी होती.
सञ्जयैतद्वचो ब्रूयाः प्राप्य क्षत्रियसंसदम्। श्रृण्वतः कुरुवृद्धस्य आचार्यस्य च धीमतः
संजया, तू राजसभेत पोहोचलास की, हे शब्द कौरवांचे वयोवृद्ध आणि बुद्धिमान आचार्य यांच्या समोर सांग.
अर्थांस्त्यजत पार्थेषु सुखमाप्नुत कामजम्। प्रियं प्रियेभ्यश्चरत राजा हि त्वरते जये
पार्थपुत्रांबद्दलचे हेतू सोडून द्या, इच्छेने मिळणारे सुख मिळवा; आपल्या प्रियजनांसाठी प्रिय असं वागा, कारण राजा विजयासाठी आतुर आहे.
यजध्वं विविधैर्यज्ञैर्दक्षिणाश्च प्रयच्छत। पुत्रेर्दारैश्च मोदध्वमागतं वो महद्भयम्
विविध प्रकारचे यज्ञ करा, दान द्या; आपल्या मुलांबरोबर आणि पत्नीबरोबर आनंद घ्या, कारण मोठं भय तुमच्यावर आलं आहे.
ऋणं प्रवृद्धमिव मे हृदयान्नापसर्पति। गोविन्देति यदाक्रन्दत्कृष्णा मां दूरवासिनम्
एक मोठं कर्ज जणू माझ्या हृदयातून जात नाही — जेव्हा कृष्णा दूर असलेल्या मला 'गोविंदा!' म्हणून हाक मारली.
तेजोमयं दुराधर्पं बिभ्रता गाण्डिवं धनुः। मद्द्वितीयेन पार्थेन वैरं वः प्रत्युपस्थितम्
तेजस्वी, जिंकता न येणारे गाण्डीव धनुष्य घेऊन, माझ्यासोबत असलेल्या पार्थामुळे, तुमच्यावर वैर येऊन ठेपलं आहे.
कृष्णस्यैतद्वचः श्रुत्वा महन्मे भयमाविशत्। तव पुत्रस्य लोभं च वर्धमानं प्रपश्यतः
कृष्णाची ही वचने ऐकून माझ्या मनात मोठं भय दाटलं, कारण तुझ्या मुलाचा वाढता लोभ मी पाहत होतो.
सोमेन्द्रसदृशौ वीरौ तौ मन्दो नावबुध्यते। भीष्मद्रोणाश्रयाच्चैव कर्णस्य च विकत्थनात्
सोम आणि इंद्रासारखे हे दोन वीर, भीष्म-द्रोणावर अवलंबून आणि कर्णाच्या बढाईमुळे, मूढ मनुष्यांना ओळखता येत नाहीत.
पृच्छामि त्वां सञ्जय राजमध्ये किमब्रवीद्वाक्यमदीनसत्वः। धनञ्जयस्तात युधां प्रेणता दुरात्मनां जीवितच्छिन्महात्मा
संजया, मी तुला विचारतो — राजांच्या मध्ये, निर्भय असलेल्या, दुष्टांचा नाश करणाऱ्या, योध्यांना वाकून नमस्कार करणाऱ्या अर्जुनाने काय बोलले?
दुर्योधनो वाचमिमां श्रृणोतु यदब्रवीदर्जुनो योत्स्यमानः। युधिष्ठिरस्यानुमते महात्मा धनञ्जयः श्रृण्वतः केशवस्य
दुर्योधनाने ही वचने ऐकावी — युद्धासाठी सज्ज असलेल्या, महात्मा युधिष्ठिराच्या संमतीने आणि केशवाच्या उपस्थितीत अर्जुनाने काय सांगितले.