यो नैतेभ्यः प्रच्यवेद्द्वादशभ्यः सर्वामपीमां पृथिवीं स शिष्यात्। त्रिभिर्द्वाभ्यामेकतो वार्थितो यो नास्य स्वमस्तीति च वेदितव्यम्
जो माणूस या बारा गोष्टींपासून कधीही ढळत नाही, त्याला सगळं जग जरी मिळालं किंवा तीन, दोन, एक जणांनी जरी आग्रह केला, किंवा 'तुझं काहीच नाही' असं सांगितलं, तरी तो स्थिर राहतो — असा माणूस खरा दृढ आहे, हे जाणावं.
दमस्त्यागोऽथाप्रमाद इत्येतेष्वमृतं स्थितम्। एतानि ब्रह्ममुख्यानां ब्राह्मणानां मनीषिणाम्
स्वतःवर ताबा, त्याग आणि जागरूकता — या गोष्टींत अमरत्व आहे; या गुणांनीच श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि ज्ञानी माणसं ओळखली जातात.
सद्वाऽसद्वा परीवादे ब्राह्मणस्य न शस्यते। नरकप्रतिष्ठास्ते स्युर्य एवं कुरुते जनाः
खरी असो वा खोटी, ब्राह्मणाची निंदा कधीच योग्य मानली जात नाही; असं करणारे लोक नरकातच आपलं ठिकाण करतात.
मदोऽष्टादशदोषः स स्यात्पुरा योऽप्रकीर्तितः । लोकद्वेष्यं प्रतिकूल्यमभ्यसूया मृषावचः
मद्यपानाला अठरा दोष आहेत असं सांगितलं जातं: आधी न सांगितलेलं, लोकांना अप्रिय होणं, विरोध निर्माण होणं, हेवा आणि खोटं बोलणं — हे सगळं त्यात येतं.
कामक्रोधौ पारतन्त्र्यं परिवादोऽथ पैशुनम्। अर्थहानिर्विवादश्च मात्सर्यं प्राणिपीडनम्
इच्छा, राग, दुसऱ्यावर अवलंबून राहणं, निंदा, दुसऱ्याचं वाईट पाहणं, संपत्तीची हानी, भांडण, हेवा आणि जीवांना त्रास देणं —
ईर्ष्या मोदोऽतिवादश्च संज्ञानाशोऽभ्यसूयिता। तस्मात्प्राज्ञो न माद्येत सदा ह्येतद्विगर्हितम्
ईर्ष्या, गर्व, खूप बोलणं, शुद्धी हरपणं आणि दोष काढणं — म्हणून शहाण्या माणसाने कधीच मद्यपान करू नये, कारण हे सगळं निंदनीय आहे.
नभ्यर्थितश्चार्हति शुद्धभावः
जरी कुणी मागणी केली तरी ज्याचा मनःभाव शुद्ध आहे, तोच खरा योग्य ठरतो.
त्यक्तद्रव्यः संवसेन्नेह कामा- द्भिङ्क्ते कर्मस्वाशिषं बाधते च
ज्याने आपली संपत्ती सोडली आहे, त्याने येथे इच्छांपासून मुक्त राहावं; तो आपल्या कर्माचं फळ खातो आणि संकटांवर मात करतो.
द्रव्यवान्गुणवानेवं त्यागी भवति सात्विकः। पञ्चभूतानि पञ्चभ्यो निवर्तयति तादृशः
ज्याच्याकडे संपत्ती आणि गुण आहेत, तरीही जो त्यागी आहे, तोच खरा सात्त्विक असतो; असा माणूस पाचही तत्त्वांना पाच इंद्रियांपासून मागे घेतो.
एतत्समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम्। सत्वात्प्रच्यवमानानां सङ्कल्पेन समाहितम्
संपत्ती भरपूर असली तरी, जेव्हा ती संकल्पाने एकाग्र केली जाते, तेव्हा ती केवळ तपासारखी शुद्ध होते, विशेषतः जे सद्गुणांपासून दूर जात आहेत त्यांच्यासाठी.
यतो यज्ञः प्रवर्धन्ते मत्यस्यैवावरोधनात्। मनसान्यस्य भवति वाच्यन्यस्याथ कर्मणा
यामुळे यज्ञ वाढतो, कारण माणूस स्वतःला आवरतो; तो दुसऱ्याच्या मनाने वागतो, दुसऱ्याच्या शब्दांनी बोलतो किंवा दुसऱ्याच्या कृतीने काम करतो.
सङ्कल्पसिद्धं पुरुषमसङ्कल्पोऽधितिष्ठति। ब्राह्मणस्य विशेषेण किञ्चान्यदपि मे श्रृणु
ज्याचा संकल्प पूर्ण झाला आहे, त्याच्यावर संकल्परहित माणूस राज्य करतो; विशेषतः ब्राह्मणासाठी — आणखी एक गोष्ट ऐक.
अध्यापयेन्महदेतद्यशस्यं वाचो विकराः कवयो वदन्ति। अस्मिन्योगे सर्वमिदं प्रतिष्ठितं ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति
त्याने हे महान आणि कीर्तीचं शिक्षण इतरांना द्यावं; कवींनी वाणीचे बदल असेच सांगितले आहेत. या योगात सर्व काही स्थिर आहे; ज्यांना हे कळतं, ते अमर होतात.
न कर्मणा सुकृतेनैव राजन् सत्यं जयेज्जुहुयाद्वा यजेद्वा। नैतेन वालोऽमृत्युमभ्येति राजन् रतिं चासौ न लभत्यन्तकाले
हे राजन, केवळ पुण्यकर्मांनी, सत्याने, यज्ञाने किंवा पूजेनं, मुलगा मृत्यूवर मात करू शकत नाही, आणि शेवटी त्याला आनंदही मिळत नाही.
तृष्णीमेक उपासीत चेष्टेत मनसापि न। तथा संस्तुतिनिन्दाभ्यां प्रीतिरोषौ विवर्जयेत्
त्याने फक्त तृष्णेचा त्याग करावा, मनानेही काही हवे असं वाटू नये; तसेच, स्तुती आणि निंदा, आनंद आणि राग — हे सगळं टाळावं.
अत्रैव तिष्ठन्क्षत्रिय ब्रह्माविशति पश्यति। वेदेषु चानुपूर्व्येण एतद्विद्वन्ब्रवीमि ते
इथेच राहून, क्षत्रिय, ब्रह्म प्राप्त होतं आणि दिसतं; वेदांमध्येही हे क्रमाने सांगितलं आहे — हे विद्वना, मी तुला सांगतो.
यत्तच्छुक्रं महञ्ज्योतिर्दीप्यमानं महद्यशः। तद्वै देवा उपासते तस्मात्सूर्यो विराजते। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
जे शुद्ध, तेजस्वी, महान प्रकाश आहे, मोठ्या कीर्तीचं आहे — तेच देव पूजतात; त्यातूनच सूर्य उजळतो. योगी ते भगवंत, सनातन स्वरूप पाहतात.
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
योगी त्या भगवंत, सनातन स्वरूपाचं दर्शन घेतात.
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
चक्रे रथस्य तिष्ठन्तोऽध्रुवस्याव्ययकर्मणः। केतुमन्तं वहन्त्यश्वास्तं दिव्यमजरं दिवि। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
क्षणभंगुर रथाच्या चाकावर उभा राहून, ज्याचे कर्म कधीही संपत नाही, अशा दिव्य, अमर, पताका असलेल्या भगवंताला घोडे आकाशात नेतात; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
द्वादशपूगां सरितं पिबन्तो देवरक्षिताम्। मध्वीक्षन्तश्च ते तस्याः संचरन्तीह घोराम् । योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
देवतांनी राखलेल्या बारा प्रवाहांच्या नदीचे पाणी पितात, तिच्या मधासारख्या गोडव्याकडे पाहतात आणि त्या भयंकर प्रवाहात भटकतात; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
तदर्धमासं पिबति संचितं भ्रमरो मधु। ईशानः सर्वभूतेषु हविर्भूतमकल्पयत्। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
मधमाशी अर्धा महिना साठवलेले मध पिते; सर्व जीवांमध्ये असलेला प्रभू स्वतःला हवनरूपात स्थापन करतो; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
हिरण्यपर्णमश्वत्थमभिपद्य ह्यपक्षकाः। ते तत्र पक्षिणो भूत्वा प्रपतन्ति यथादिशम्। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
सोनेरी पानांच्या अश्वत्थ वृक्षाजवळ जाऊन, पंख नसलेले पक्षी तिथे पक्षी होतात आणि ठरवलेल्या दिशेने झेप घेतात; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
पूर्णात्पूर्णान्युद्धरन्ति पूर्णात्पूर्णानि चक्रिरे। हरन्ति पूर्णात्पूर्णानि पूर्णमेवावशिष्यते। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
पूर्णातून पूर्ण काढतात, पूर्णातून पूर्ण निर्माण करतात; पूर्णातून पूर्ण घेतले तरी पूर्णच उरते; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
तस्माद्वै वायुरायातस्तस्मिंश्च प्रयतः सदा। तस्मादग्निश्च सोमश्च तस्मिंश्च प्राण आततः
त्याच्यापासून वारा निर्माण होतो आणि तो त्याच्यातच नेहमी स्थिर असतो; त्याच्यापासून अग्नी आणि सोमही उत्पन्न होतात, आणि प्राण त्याच्यात विस्तारतो.
सर्वमेव ततो विद्यात्तत्तद्वक्तुं न शक्नुमः। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
सर्व काही त्याच्यापासून जाणावे, पण ते सांगता येत नाही; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
अपानं गिरपि प्राणः प्राणं गिरति चन्द्रमाः। आदित्यो गिरते चन्द्रमादित्यं गिरते परः । योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
अपान प्राणाचा उच्चार करतो, प्राण चंद्राचा उच्चार करतो; सूर्य चंद्राचा उच्चार करतो आणि परमात्मा सूर्याचा उच्चार करतो; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
एकं पादं नोत्क्षिपति सलिलाद्धंस उच्चरन्। तं चेत्सन्ततमूर्ध्वाय न मृत्युर्नामृतं भवेत्। योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
हंस पाण्यातून वर उडताना एक पाय उचलत नाही; तो जर नेहमीच वर राहिला, तर मृत्यूही नसेल आणि अमरत्वही नसेल; योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति भगवन्तं सनातनम्
योगी त्या सनातन, पवित्र भगवंताचे दर्शन करतात.