पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते। सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति
पुरू, मी तुझ्यावर खूप खूश आहे, म्हणून तुला एक वर देतो: तुझ्या वंशजांना राज्यात सर्व सुखसमृद्धी लाभेल.
एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः। संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि
असं म्हणून, मोठ्या तपश्चर्येने युक्त ययातिने काव्याचा आठवण काढून, त्या वेळी म्हातारपण पुरूवर सोपवलं.
पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः। `रूपयौवनसंपन्नः कुमारः समपद्यत।' प्रीतियुक्तो नृपश्रेष्ठश्चरा विषयान्प्रियान्
मग नहुषपुत्र ययाति, पुरूच्या तारुण्यामुळे, देखणा आणि तरुण झाला; राजांमध्ये श्रेष्ठ, तो आनंदाने प्रिय विषयांचा उपभोग घेऊ लागला.
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्। धर्माविरुद्धं राजेन्द्रो यथा भवति सोऽन्वभूत्
तो आपल्या इच्छेनुसार, उत्साहाने, योग्य वेळी आणि आनंदाने, धर्माला बाधा न आणता, योग्यप्रमाणे सुख उपभोगू लागला.
देवानतर्पयद्यज्ञैः श्राद्धैस्तद्वित्पितॄनपि। दीनाननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान्
त्याने देवांना यज्ञांनी, पितरांना श्राद्धांनी, गरिबांना दानांनी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांना इच्छित वस्तू देऊन तृप्त केले.
अतिथीनन्नपानैश्च विशश्च परिपालनैः। आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्सन्निग्रहेण च
त्याने पाहुण्यांना अन्न-पाणी देऊन सन्मान केला, प्रजेला संरक्षण दिलं, दीन-दुबळ्यांवर दया दाखवली आणि दुष्टांचा बंदोबस्त केला.
धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावदनुरञ्जयन्। ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः
ययातीनं सर्व प्रजांना योग्यतेन, धर्माने वागवून त्यांची मने जिंकली. तो प्रत्यक्ष इंद्रासारखा राज्य करीत होता.
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः। अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्
तो राजा सिंहासारखा धाडसी, तरुण आणि आपल्या राज्याचा पूर्ण अधिकारी होता. त्याने धर्माच्या मर्यादेत राहून, कोणाच्याही विरोधाशिवाय, उत्तम सुख उपभोगले.
स संप्राप्य शुभान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः। कालं वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिपः
राजाने सर्व शुभ इच्छा मिळवल्या, त्यामुळे तो तृप्तही झाला आणि थकला देखील. मग त्या मनुष्याधिपतीने हजार वर्षांचा ठरलेला काळ आठवला.
परिसंख्याय कालज्ञः कलाः काष्ठाश्च वीर्यवान्। यौवनं प्राप्य राजर्षिः सहस्रपरिवत्सरान्
काळाची मोजणी जाणणारा, सामर्थ्यवान तो राजर्षी, आपल्या तारुण्यात हजारो वर्षांचे क्षण आणि प्रहर मोजत होता.
विश्वाच्या सहितो रेमे व्यभ्राजन्नन्दने वने। अलकायां स कालं तु मेरुशृङ्गे तथोत्तरे
तो विश्वाचीसह नंदनवनात आनंदाने रमला, अलका नगरीत आणि मेरूच्या उत्तरेकडील शिखरावरही त्याने वेळ घालवला.
यदा स पश्यते कालं धर्मात्मा तं महीपतिः। पूर्णं मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह
तो धर्मात्मा राजा जेव्हा पाहतो की त्याचा काळ पूर्ण झाला आहे, तेव्हा तो पूर्ण समजून आपल्या पुत्र पुरुला म्हणाला.
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालमरिन्दम। सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव
हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, मी माझ्या इच्छेनुसार, उत्साहाने आणि योग्य वेळी, तारुण्यात तुझे सुख उपभोगले.
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति। हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
इच्छा कधीच उपभोगाने शमत नाही; जशी अग्नीला तूप घातल्यावर तो अधिक वाढतो, तशीच इच्छा देखील वाढतच जाते.
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः। एकस्यापि न पर्याप्तं तस्मान्नृष्णां परित्यजेत्
या पृथ्वीवर जितके तांदूळ, ज्वारी, सोनं, जनावरे आणि स्त्रिया आहेत, ते सर्व एकट्या माणसासाठीही पुरेसे नाहीत; म्हणूनच माणसाने लोभ सोडावा.
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः। योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तांतृष्णां त्यजतः सुखम्
ती तृष्णा, जी मूर्खांना सोडवत नाही, जी शरीर जरी म्हातारे झाले तरी जुनी होत नाही, तीच मृत्यूसमान रोग आहे—ती सोडणाऱ्याला खरे सुख मिळते.
पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयासक्तचेतसः। तथाप्यनुदिनं तृष्णा ममैतेष्वभिजायते
माझं मन हजार वर्षे विषयांच्या आसक्तीत होतं, तरीही रोज माझी तृष्णा या गोष्टींसाठी वाढतच गेली.
तस्मादेनामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्याधाय मानसम्। निर्द्वन्द्वो निर्ममो भूत्वा चरिष्यामि मृगैः सह
म्हणून मी ही आसक्ति सोडून, माझं मन ब्रह्मात लावीन, द्वैत आणि ममत्व सोडून, हरणांसोबत राहीन.
पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम्। राज्यं चेदं गृहाण त्वं `यावदिच्छसि यौवनम्। तावद्दीर्घायुषा भुङ्ख' त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः
पूरु, मी तुझ्यावर खूष आहे—तुला शुभ होवो! माझं तारुण्य आणि हे राज्य घे, तू हवं तितकं तारुण्य उपभोग आणि दीर्घायुष्यासह राज्य कर, कारण तूच माझा प्रिय पुत्र आहेस.
प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा। यौवनं प्रतिपेदे च पूरुः स्वं पुनरात्मवान्
नाहुषपुत्र राजा ययातीनं त्या वेळी वार्धक्य स्वीकारलं आणि संयमी पूरुने आपलं तारुण्य पुन्हा घेतलं.
अभिषेक्तुकामं नृपतिं पूरुं पुत्रं कनीयसम्। ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्
जेव्हा ते लहान पुत्र पूरुला राजा म्हणून अभिषेक करायला निघाले, तेव्हा ब्राह्मण आणि इतर वर्णांनी हे शब्द सांगितले.
कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो। ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरोः प्रयच्छसि
राजा, शुक्राचा नातू आणि देवयानीचा ज्येष्ठ पुत्र यदु याला वगळून तू राज्य पूरुला का देतोस?
यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनु तुर्वसुः। शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस्ततोऽनुः पूरुरेव च
तुझा ज्येष्ठ पुत्र यदु सर्वात आधी जन्मला, त्यानंतर तुर्वसु; शर्मिष्ठेपासून दुसरा पुत्र द्रुह्यु, मग अनु आणि शेवटी पूरु.
कथं ज्येष्ठानतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति। एतत्संबोधयामस्त्वां धर्मं त्वं प्रतिपालय
ज्येष्ठांना वगळून लहान मुलाला राज्य कसं मिळेल? आम्ही तुला हे विचारतो—धर्माचं पालन कर.
ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः। ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथंचन
ब्राह्मणांसह सर्व जातीचे लोक, माझे शब्द ऐका — राजकारभार कधीही, कोणत्याही परिस्थितीत, मोठ्या मुलाला द्यायचा नाही.
मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः। प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतां मतः
माझ्या मोठ्या मुलाने, म्हणजे यदुने, माझे सांगणे पाळले नाही; जो मुलगा वडिलांच्या इच्छेविरुद्ध वागतो, तो सज्जनांच्या मते खरा मुलगा मानला जात नाही.
मातापित्रोर्वचनकृद्धितः पथ्यश्च यः सुतः। स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्तते पितृमातृषु
जो मुलगा आईवडिलांचे बोलणे ऐकतो, त्यांचा आदर करतो आणि त्यांच्या हितासाठी वागतो, तोच खरा मुलगा समजावा आणि तोच आईवडिलांशी योग्य वागणूक देतो.
पुदिति नरकस्याख्या दुःखं च नरकं विदुः। पुतस्त्राणात्ततः पुत्त्रमिहेच्छन्ति परत्र च
'पुति' हे नरकाचे नाव आहे; नरक म्हणजे दुःख. म्हणून नरकापासून वाचण्यासाठी लोकांना या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात मुलगा हवा असतो.
आत्मनः सदृशः पुत्रः पितृदेवर्षिपूजने। यो बहूनां गुणकरः स पुत्रो ज्येष्ठ उच्यते
जो मुलगा स्वतःसारखा असतो, वडील, देव आणि ऋषी यांचा सन्मान करतो, आणि अनेक गुणांनी युक्त असतो, तोच मोठा मुलगा म्हणावा.
मूकोऽन्धो बधिरः श्वित्री स्वधर्मं नानुतिष्ठति। चोरः किल्बिषिकः पुत्रो ज्येष्ठो न ज्येष्ठ उच्यते
जो मुलगा मुका, आंधळा, बहिरा, कुष्ठरोगी आहे, आपला धर्म पाळत नाही, चोर किंवा पापी आहे — जरी तो मोठा असला तरी त्याला मोठा मुलगा म्हणता येत नाही.