प्रजाश्च यौवनप्राप्ता विनशिष्यन्त्यनो तव। अग्निप्रस्कन्दनपरस्त्वं चाप्येवं भविष्यसि
तुझी संतती, जेव्हा तारुण्यात पोहोचेल, तेव्हा तुझ्यापूर्वीच नष्ट होईल; आणि तू देखील, अग्नीची सेवा न केल्यामुळे, त्याच प्रकारे संपुष्टात येशील.
प्रत्याख्यातश्चतुर्भिश्च शप्त्वा तान्यदुपूर्वकान्। पूरोः सकाशमगमन्मत्त्वा पूरुमलङ्घनम्
त्या चार मुलांनी नाकारल्यावर, त्यांना शाप देऊन, तो पुरूच्या कडे गेला, पुरूची पात्रता पाहण्यासाठी.
पूरो त्वं मे प्रियः पुत्रस्त्वं वरीयान्भविष्यसि। जरा वली च मांतात पलितानि च पर्यगुः
पुरू, तू माझा प्रिय मुलगा आहेस; तू सर्वांत मोठा होशील. माझ्या अंगावर म्हातारपण, सुरकुत्या आणि पांढरी केसांनी वेढले आहे, बाळा.
काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तोऽस्मि यौवने। पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह। कंचित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसातव
काव्य उशनाचा शाप असल्यामुळे मला तारुण्यात समाधान मिळाले नाही. पुरू, तू माझे पाप आणि म्हातारपण स्वतःवर घे, म्हणजे मी काही काळ माझ्या इच्छेनुसार सुख उपभोगू शकेन.
पूर्णे वर्षसहस्रे तु पुनर्दास्यामि यौवनम्। स्वं चैव प्रतिपत्स्यामि पाप्मानं जरया सह
एक हजार वर्षे पूर्ण झाली की, मी तुला पुन्हा तारुण्य परत देईन आणि माझे पाप व म्हातारपण पुन्हा स्वतःकडे घेईन.
एवमुक्तः प्रत्युवाच पूरुः पितरमज्जसा। यदात्थ मां महाराज तत्करिष्यामि ते वचः
असं वडिलांनी सांगितल्यावर, पुरूने मनापासून उत्तर दिलं, 'राजन, तुम्ही जे काही सांगाल, ते मी नक्कीच करीन.'
गुरोर्वै वचनं पुण्यं स्वर्ग्यमायुष्करं नृणाम्। गुरुप्रसादात्त्रैलोक्यमन्वशासच्छतक्रतुः
गुरूंचे शब्द पवित्र असतात, ते स्वर्ग आणि दीर्घायुष्य देतात; गुरूंच्या कृपेनेच इंद्राने त्रैलोक्याचे राज्य केले.
गुरोरनुमतं प्राप्य सर्वान्कामानमाप्नुयात्। यावदिच्छसि तावच्च धारयिष्यामि ते जराम्
गुरूंच्या संमतीने सर्व इच्छा पूर्ण होतात; तुम्हाला हवी तितकी वर्षे मी तुमचं म्हातारपण सहन करीन.
प्रतिपत्स्यामि ते राजन्पाप्मानं जरया सह। गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान्
राजन, मी तुमचं पाप आणि म्हातारपण स्वतःवर घेईन; माझ्याकडून तारुण्य घ्या आणि मनासारखी सुखं उपभोगा.
जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव। यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथात्थमाम्
मी म्हातारपणाने झाकला जाईन, तुझ्या वयाचा आणि रूपाचा होईन; तुला तारुण्य देऊन, तुझ्या इच्छेनुसार वागेन.
पूरो प्रीतोऽस्मि ते वत्स प्रीतश्चेदं ददामि ते। सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति
पुरू, मी तुझ्यावर खूप खूश आहे, म्हणून तुला एक वर देतो: तुझ्या वंशजांना राज्यात सर्व सुखसमृद्धी लाभेल.
एवमुक्त्वा ययातिस्तु स्मृत्वा काव्यं महातपाः। संक्रामयामास जरां तदा पूरौ महात्मनि
असं म्हणून, मोठ्या तपश्चर्येने युक्त ययातिने काव्याचा आठवण काढून, त्या वेळी म्हातारपण पुरूवर सोपवलं.
पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः। `रूपयौवनसंपन्नः कुमारः समपद्यत।' प्रीतियुक्तो नृपश्रेष्ठश्चरा विषयान्प्रियान्
मग नहुषपुत्र ययाति, पुरूच्या तारुण्यामुळे, देखणा आणि तरुण झाला; राजांमध्ये श्रेष्ठ, तो आनंदाने प्रिय विषयांचा उपभोग घेऊ लागला.
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्। धर्माविरुद्धं राजेन्द्रो यथा भवति सोऽन्वभूत्
तो आपल्या इच्छेनुसार, उत्साहाने, योग्य वेळी आणि आनंदाने, धर्माला बाधा न आणता, योग्यप्रमाणे सुख उपभोगू लागला.
देवानतर्पयद्यज्ञैः श्राद्धैस्तद्वित्पितॄनपि। दीनाननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान्
त्याने देवांना यज्ञांनी, पितरांना श्राद्धांनी, गरिबांना दानांनी आणि श्रेष्ठ ब्राह्मणांना इच्छित वस्तू देऊन तृप्त केले.
अतिथीनन्नपानैश्च विशश्च परिपालनैः। आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्सन्निग्रहेण च
त्याने पाहुण्यांना अन्न-पाणी देऊन सन्मान केला, प्रजेला संरक्षण दिलं, दीन-दुबळ्यांवर दया दाखवली आणि दुष्टांचा बंदोबस्त केला.
धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावदनुरञ्जयन्। ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः
ययातीनं सर्व प्रजांना योग्यतेन, धर्माने वागवून त्यांची मने जिंकली. तो प्रत्यक्ष इंद्रासारखा राज्य करीत होता.
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः। अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्
तो राजा सिंहासारखा धाडसी, तरुण आणि आपल्या राज्याचा पूर्ण अधिकारी होता. त्याने धर्माच्या मर्यादेत राहून, कोणाच्याही विरोधाशिवाय, उत्तम सुख उपभोगले.
स संप्राप्य शुभान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः। कालं वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिपः
राजाने सर्व शुभ इच्छा मिळवल्या, त्यामुळे तो तृप्तही झाला आणि थकला देखील. मग त्या मनुष्याधिपतीने हजार वर्षांचा ठरलेला काळ आठवला.
परिसंख्याय कालज्ञः कलाः काष्ठाश्च वीर्यवान्। यौवनं प्राप्य राजर्षिः सहस्रपरिवत्सरान्
काळाची मोजणी जाणणारा, सामर्थ्यवान तो राजर्षी, आपल्या तारुण्यात हजारो वर्षांचे क्षण आणि प्रहर मोजत होता.
विश्वाच्या सहितो रेमे व्यभ्राजन्नन्दने वने। अलकायां स कालं तु मेरुशृङ्गे तथोत्तरे
तो विश्वाचीसह नंदनवनात आनंदाने रमला, अलका नगरीत आणि मेरूच्या उत्तरेकडील शिखरावरही त्याने वेळ घालवला.
यदा स पश्यते कालं धर्मात्मा तं महीपतिः। पूर्णं मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह
तो धर्मात्मा राजा जेव्हा पाहतो की त्याचा काळ पूर्ण झाला आहे, तेव्हा तो पूर्ण समजून आपल्या पुत्र पुरुला म्हणाला.
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालमरिन्दम। सेविता विषयाः पुत्र यौवनेन मया तव
हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, मी माझ्या इच्छेनुसार, उत्साहाने आणि योग्य वेळी, तारुण्यात तुझे सुख उपभोगले.
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति। हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
इच्छा कधीच उपभोगाने शमत नाही; जशी अग्नीला तूप घातल्यावर तो अधिक वाढतो, तशीच इच्छा देखील वाढतच जाते.
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः। एकस्यापि न पर्याप्तं तस्मान्नृष्णां परित्यजेत्
या पृथ्वीवर जितके तांदूळ, ज्वारी, सोनं, जनावरे आणि स्त्रिया आहेत, ते सर्व एकट्या माणसासाठीही पुरेसे नाहीत; म्हणूनच माणसाने लोभ सोडावा.
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः। योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तांतृष्णां त्यजतः सुखम्
ती तृष्णा, जी मूर्खांना सोडवत नाही, जी शरीर जरी म्हातारे झाले तरी जुनी होत नाही, तीच मृत्यूसमान रोग आहे—ती सोडणाऱ्याला खरे सुख मिळते.
पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयासक्तचेतसः। तथाप्यनुदिनं तृष्णा ममैतेष्वभिजायते
माझं मन हजार वर्षे विषयांच्या आसक्तीत होतं, तरीही रोज माझी तृष्णा या गोष्टींसाठी वाढतच गेली.
तस्मादेनामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्याधाय मानसम्। निर्द्वन्द्वो निर्ममो भूत्वा चरिष्यामि मृगैः सह
म्हणून मी ही आसक्ति सोडून, माझं मन ब्रह्मात लावीन, द्वैत आणि ममत्व सोडून, हरणांसोबत राहीन.
पूरो प्रीतोऽस्मि भद्रं ते गृहाणेदं स्वयौवनम्। राज्यं चेदं गृहाण त्वं `यावदिच्छसि यौवनम्। तावद्दीर्घायुषा भुङ्ख' त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः
पूरु, मी तुझ्यावर खूष आहे—तुला शुभ होवो! माझं तारुण्य आणि हे राज्य घे, तू हवं तितकं तारुण्य उपभोग आणि दीर्घायुष्यासह राज्य कर, कारण तूच माझा प्रिय पुत्र आहेस.
प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा। यौवनं प्रतिपेदे च पूरुः स्वं पुनरात्मवान्
नाहुषपुत्र राजा ययातीनं त्या वेळी वार्धक्य स्वीकारलं आणि संयमी पूरुने आपलं तारुण्य पुन्हा घेतलं.