गान्धारराजः शकुनिः पार्वतीयो निकर्तने योऽद्वितीयोऽक्षदेवी। मानं कुर्वन्धार्तराष्ट्रस्य सूत मिथ्याबुद्धेः कुशलं तात पृच्छेः
गांधाराचा राजा शकुनी, पर्वतीय प्रदेशातील, जो शत्रूंचा नाश करण्यात आणि फासे खेळण्यात अद्वितीय आहे, धृतराष्ट्राच्या मुलाची खुशमस्करी करणारा आणि वाकड्या बुद्धीचा आहे—त्याचीही कुशलता विचार, मुला.
यः पाण्डवानेकरथेन वीरः समुत्सहत्यप्रधृप्यान्विजेतुम् । यो मुह्यतां मोहयिताऽद्वितीयो वैकर्तनः कुशलं तस्य पृच्छेः
जो एकट्याने, एका रथावर बसून, पांडवांना जिंकण्याचे धाडस करतो, आणि जो गोंधळलेल्या लोकांना गोंधळवण्यात अद्वितीय आहे—त्या वैकर्तनाची कुशलता विचार.
स एव भक्तः स गुरुः स भर्ता स वै पिता स च माता सुहृच्च। अगाधबुद्धिर्विदुरो दीर्घदर्शी स नो मन्त्री कुशलं तं स्म पृच्छेः
तोच आमचा भक्त, गुरु, स्वामी, वडील, आई आणि मित्र आहे; अथांग बुद्धी आणि दूरदृष्टी असलेला विदुर आमचा सल्लागार आहे—त्याची कुशलता विचार.
वृद्धाः स्त्रियो याश्च गुणोपपन्ना ज्ञायन्ते नः सञ्जय मातरस्ताः। ताभिः सर्वाभिः सहिताभिः समेत्य स्त्रीभिः सवृद्धाभिरभिवादं वदेथाः
ज्या वयोवृद्ध आणि सद्गुणी स्त्रिया आपल्या घरात आहेत, ज्या आपल्याला माहीत आहेत, संजया—त्यांच्यासह इतर सर्व स्त्रिया आणि वृद्धांना माझा नमस्कार सांग.
कच्चित्पुत्रा जीवपुत्राः सुसम्य- ग्वर्तन्ते वो वृत्तिमनृशंसरूपाः । इति स्मोत्का सञ्जय ब्रूहि पश्चा- दजातशत्रुः कुशली सपुत्रः
तुझे पुत्र, जे जिवंत आहेत, ते सर्व नीट आहेत का? ते सद्वर्तन आणि दयाळूपणाने वागतात का? असे विचारून, संजया, नंतर सांग की अजतशत्रू आणि त्याचे पुत्रही कुशल आहेत.
राज्ञो भार्याः सञ्जय वेत्थ तत्र तासां सर्वासां कुशलं तात पृच्छेः । सुसंगुप्ताः सुरभयोऽनवद्याः कच्चिद्गृहानावसथाप्रमत्ताः
राजाच्या सर्व पत्नी तुला माहीत आहेत, संजया; त्यांची कुशलता विचार, मुला. त्या नीट राखल्या जातात ना, सुगंधी आणि निष्कलंक आहेत का? त्या आपल्या घराची आणि वस्त्यांची नीट काळजी घेतात ना?
कच्चिद्वृत्तिं श्वशुरेषु भद्राः कल्याणीं वर्तध्वमनृशंसरूपाम्। यथा च वः स्युः पतयोऽनुकूला- स्तथा वृत्तिमात्मनः स्थापयध्वम्
तुम्ही तुमच्या सासऱ्यांशी चांगल्या आणि दयाळूपणाने वागताय ना? जसा तुमच्या पतींनी तुमच्याशी प्रेमाने वागावे, तसाच तुमचाही वागणूक चांगली असावी.
या नः स्नुषाः सञ्जय वेत्थ तत्र प्राप्ताः कुलेभ्यश्च गुणोपपन्नाः। प्रजावत्यो ब्रूहि समेत्य ताश्च युधिष्ठिरो वोऽभ्यवदत्प्रसन्नः
ज्या आपल्या सूनबाई तुला तिथे माहीत आहेत, ज्या चांगल्या घरातून आल्या आहेत आणि गुणी आहेत—त्यांना एकत्र बोलावून सांग की युधिष्ठिर त्यांना प्रेमाने नमस्कार करतो.
कन्याः स्वजेथाः सदनेषु सञ्जय अनामयं मद्वचनेन पृष्ट्वा। कल्याणा वः सन्तु पतयोऽनुकूला यूयं पतीनां भवतानुकूलाः
घरात असलेल्या कन्यांची, संजया, माझ्या वतीने तब्येत विचार. तुमचे पती तुमच्याशी प्रेमाने वागो आणि तुम्हीही पतींशी प्रेमाने वागा.
अलङ्कृता वस्त्रवत्यः सुगन्धा अबीभत्साः सुखिता भोगवत्यः। लघु यासां दर्शनं वाक्व लघ्वी वेशस्त्रियः कुशलं तात पृच्छेः
ज्या स्त्रिया सुशोभित, सुंदर वस्त्र घालणाऱ्या, सुगंधी, निष्कलंक, सुखी आणि ऐश्वर्यसंपन्न आहेत, ज्यांचे वागणे आणि बोलणे हलके आहे—त्या अंतःपुरातील स्त्रियांची कुशलता विचार, मुला.
दास्यः स्युर्या ये च दासाः कुरूणां तदाश्रया बहवः कुब्जखञ्जाः। आख्याय मां कुशलिनं स्म तेभ्यो- ऽप्यनामयं परिपृच्छेर्जघन्यम्
कुरूंच्या दासी, दास, तसेच त्यांच्यावर अवलंबून असलेले अनेक कुबड्या आणि लंगडे—त्यांनाही सांग की मी सुखरूप आहे आणि अगदी सर्वात तळागाळातील लोकांचीही तब्येत विचार.
कच्चिद्वृत्तिं वर्तते वै पुराणीं कच्चिद्भोगान्दार्तराष्ट्रो ददाति। अङ्गहीनान्कृपणान्वामनान्वा यानानृशंस्याद्धार्तराष्ट्रो बिभर्ति
जुनी चाल अजूनही चालू आहे ना? धृतराष्ट्र सर्वांना सुखसोयी देतो का? अपंग, दुर्दैवी, बुटके—धृतराष्ट्र त्यांची दयाळूपणाने काळजी घेतो का?
अन्धाश्च सर्वे बधिरास्तथैव हस्ताजीवा बहवो येऽत्र सन्ति। आख्याय मां कुशलिनं स्म तेभ्यो- ऽप्यनामयं परिपृच्छेर्जघन्यम्
इथे जे सर्व आंधळे आणि बहिरे आहेत, तसेच हातावर पोट असणारे जे अनेक लोक आहेत, त्यांनाही सांग की मी सुखरूप आहे, आणि त्यांच्यातील सर्वात शेवटच्या माणसाचीही तब्येत विचार.
मा भैष्ट दुःखेन कुजीवितेन नूनं कृतं परलोकेषु पापम्। निगृह्य शत्रून्सुहृदोऽनुगृह्य वासोभिरन्नेन च वो भरिष्ये
कष्ट किंवा कठीण आयुष्यामुळे घाबरू नका; नक्कीच मागच्या जन्मी काही पाप घडले असावे. मी शत्रूंना आवर घालीन, मित्रांवर उपकार करीन, आणि तुम्हा सर्वांना कपडे व अन्न पुरवीन.
त्वयोच्यमानां श्रृणुयुक्तथा कुरु
मी सांगितल्याप्रमाणे त्यांच्याशी बोल आणि त्यानुसार वाग.
सन्त्येव मे ब्राह्मणेभ्यः कृतानि भावीन्यथो नो बत वर्तयन्ति । तान्पश्यामि युक्तरूपांस्तथैव तामेव सिद्धिं श्रावयेथा नृपं तम्
मी ब्राह्मणांसाठी विधी केले आहेत, त्याचे फळ अजून मिळाले नाही, पण ते योग्य वेळी मिळेल. जे योग्य आहेत ते मी पाहतो, आणि ही गोष्ट त्या राजाला सांग.
ये चानाथा दुर्बलाः सर्वकाल- मात्मन्येव प्रयतन्तेऽथ मूढाः। तांश्चापि त्वं कृपणान्सर्वथैव ह्यस्मद्वाक्यात्कुशलं तात पृच्छेः
जे अनाथ, दुर्बल, नेहमी स्वतःसाठी धडपडणारे, आणि जे गोंधळलेले आहेत, अशा सर्व दीन लोकांची माझ्या सांगण्याप्रमाणे विचारपूस कर, प्रिय.
ये चाप्यन्ये संश्रिता धार्तराष्ट्रा- न्नानादिग्भ्योऽभ्यागताः सूतपुत्र । दृष्ट्वा तांश्चैवार्हतश्चापि सर्वा- न्संपृच्छेथाः कुशलं चाव्ययं च
जे इतर लोक धृतराष्ट्रपुत्रांकडे आश्रयाला आले आहेत, वेगवेगळ्या दिशांनी आलेले आहेत, सुतपुत्रा, त्यांना आणि जे योग्य आहेत त्यांनाही भेटून, त्यांची आणि त्यांच्या स्थैर्याची विचारपूस कर.
एवं सर्वानागताभ्यागतांश्च राज्ञो दूतान्सर्वदिग्भ्योभ्युपेतान् । पृष्ट्वा सर्वान्कुशलं तांश्च सूत पश्चादहं कुशली तेषु वाच्यः
अशा रीतीने, जे आले आहेत आणि जे उपस्थित आहेत, राजाचे सर्व दूत जे सर्व दिशांनी आले आहेत, त्यांची विचारपूस करून, मग, सुत, त्यांना सांग की मी त्यांच्यात सुखरूप आहे.
न हीदृशाः सन्त्यपरे पृथिव्यां ये योधका धार्तराष्ट्रेण लब्धाः। धर्मस्तु नित्यो मम धर्म एव महाबलः शत्रुनिबर्हणाय
पृथ्वीवर धृतराष्ट्रपुत्रांना मिळालेले असे योद्धे दुसरे कुठेही नाहीत; पण माझ्यासाठी धर्म कायम आहे, आणि तोच धर्म, मोठ्या बळाने, शत्रूंचा नाश करील.
इदं पुनर्वचनं धार्तराष्ट्रं सुयोधनं सञ्जय श्रावयेथाः । यस्ते शरीरे हृदयं दुनोति कामः कुरूनसपत्नोऽनुशिष्याम्
संजया, आता हे वचन धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनाला सांग: कुरुंच्या शत्रूंविषयी तुझ्या मनात जी इच्छा आहे, तिचा मी तुला योग्य मार्ग दाखवीन.
न विद्यते युक्तिरेतस्य काचि- न्नैवं विधास्यामि यथा प्रियं ते। ददस्व वा शक्रपुरीं ममैव युध्वस्व वा भारतमुख्यवीर
यात योग्य असा कोणताही मार्ग नाही; मी तुझ्या मनासारखे वागणार नाही. मला इंद्रपुरी दे, किंवा, भारतातील श्रेष्ठ वीर, युद्धासाठी तयार हो.
उत सन्तमसन्तं वा बालं वृद्धं च सञ्जय। उताबलं बलीयांसं धाता प्रकुरुते वशे
माणूस चांगला असो वा वाईट, लहान असो वा मोठा, दुर्बल असो वा बलवान, सर्वांना विधाता आपल्या अधीन करतो.
उत बालाय पाण्डित्यं पण्डितायोत बालताम्। ददाति सर्वमीशानः पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरन्
तो परमेश्वर बालकाला शहाणपण देतो, आणि शहाण्याला बालिशपणा देतो; सर्व काही तोच देतो, जसा सुरुवातीला पवित्र शब्द उच्चारतो.
बलं जिज्ञासमानस्य आचक्षीथा यथातथम्। अथ मन्त्र मन्त्रयित्वा याथातथ्येन हृष्टवत्
जर तुला कोणाचे बळ जाणून घ्यायचे असेल, तर ते जसे आहे तसे स्पष्टपणे सांग; मग सल्ला करून, खरी परिस्थिती समजून आनंदाने वाग.
गावल्गणे कुरून्गत्वा धृतराष्ट्रं महाबलम् । अभिवाद्योपसंगृह्य ततः पृच्छेरनामयम्
गावलगणे, तू कुरूंच्या बलाढ्य धृतराष्ट्राकडे जाऊन, त्यांना नम्रपणे वंदन कर आणि त्यांची तब्येत विचार.
ब्रूयाश्चैनं त्वमासीनं कुरुभिः परिवारितम् । तवैव राजन्वीर्येण सुखं जीवन्ति पाण्डवाः
तो कुरूंच्या वेढ्यात बसला असताना त्याला सांग: 'राजा, तुझ्या पराक्रमामुळे पांडव सुखाने जगतात.'
तव प्रसादाद्बालास्ते प्राप्ता राज्यमरिन्दम। राज्ये तान्स्थापयित्वाऽग्रे नोपेक्षस्व विनश्यतः
राजा, तुझ्या कृपेने हे मुले राज्याला पोहोचली आहेत; त्यांना राज्यात स्थिर करून, ते नष्ट होत असताना त्यांची उपेक्षा करू नकोस.
सर्वमप्येतदेकस्य नालं सञ्जय कस्यचित् । तात संहत्य जीवामो द्विषतां मा वशं गमः
हे सर्व एका माणसासाठी पुरेसे नाही, संजय, कुणासाठीच नाही; आपल्याला एकत्र राहून जगावे लागेल, शत्रूंच्या अधीन जाऊ नये.
तथा भीष्मं शान्तनवं भारतानां पितामहम्। शिरसाऽभिवदेथास्त्वं मम नाम प्रकीर्तयन्
त्याचप्रमाणे, शांतनुपुत्र भीष्म, भारतांचा आजोबा, त्यांना माझे नाव सांगत, डोक्याने वाकून वंदन कर.