स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो महादास्यो दासभार्याश्च सूत। वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो दौहित्रा वा कच्चिदप्यव्यलीकाः
सारथ्या, भारतवंशातील स्त्रिया, वृद्ध, मातांनी, मोठ्या नोकरांनी, नोकरांच्या बायका, सून, मुले, भाचे, बहिणी आणि नातवंडे — हे सगळे कुणीही संकटात नाहीत ना?
कच्चिद्राजा ब्राह्मणानां यथावत् प्रवर्तते पूर्ववत्तात वृत्तिम्। कच्चिद्दायान्मामकान्धार्तराष्ट्रो द्विजातीनां सञ्जय नोपहन्ति
तात, राजा ब्राह्मणांशी पूर्वीप्रमाणेच वागतो ना आणि त्यांची काळजी घेतो ना? संजया, धृतराष्ट्राचा मुलगा द्विजांच्या संपत्तीला कुठेही हात लावत नाही ना?
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान्वै। स्वर्गस्य कच्चिन्न तथा वर्त्मभूता- मुपेक्षते तेषु सदैव वृत्तिम्
राजा धृतराष्ट्र आणि त्याचे पुत्र ब्राह्मणांवर अन्याय झाला तरी दुर्लक्ष करतात का? ते नेहमी ब्राह्मणांशी योग्य वागणूक ठेवतात ना, जी स्वर्गाचा मार्ग आहे?
एतञ्ज्योतिश्चोत्तमं जीवलोके शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा। ते चेद्दोषं न नियच्छन्ति मन्दाः कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम्
ही जी श्रेष्ठ प्रकाशरूपी गोष्ट सृष्टीमध्ये आहे, जी सगळ्यांसाठी विधात्याने ठरवली आहे — जर मूर्ख लोक आपले दोष आवरत नाहीत, तर संपूर्ण कुरूंचा नाश होईल.
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो बुभूषते वृत्तिममात्यवर्गे। कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति मुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमत्यात्
राजा धृतराष्ट्र आणि त्याचा मुलगा आपल्या मंत्र्यांमध्ये योग्य वर्तन व्हावे अशी इच्छा धरतात ना? ते फूट पाडून जगण्याचा प्रयत्न करत नाहीत ना आणि वाईट सल्लागारांना दूर ठेवतात ना?
कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव। द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च वीरो नास्मासु पापानि वदन्ति कच्चित्
तात, कुरू लोक पांडवांविषयी वाईट बोलत नाहीत ना? द्रोण आणि त्याचा मुलगा, तसेच शूरवीर कृपाचार्य आमच्याविषयी काही वाईट बोलत नाहीत ना?
कच्चिद्राज्ये धृतराष्ट्रं सपुत्रं समेत्याहुः कुरवः सर्व एव। कच्चिद्दृष्ट्वा दस्युसङ्घान्समेता- न्स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः
सर्व कुरू एकत्र येऊन धृतराष्ट्र आणि त्याच्या मुलाला राज्याचा अधिकार मानतात ना? जेव्हा ते लुटारूंच्या टोळ्या पाहतात, तेव्हा युद्धातील श्रेष्ठ पार्थाची आठवण काढतात का?
मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्स्म तात दोधूयमानेन धनुर्धरेण। गाण्डीवनुन्नांस्तनयित्नुघोषा- नजिह्मगान्कच्चिदनुस्मरन्ति
तात, जेव्हा धनुर्धारी शत्रूंना हादरवणारे गांडीवाचे तिरकस आणि वीजेसारखे गडगडाटी आवाज ऐकले, तेव्हा त्यांची आठवण अजूनही कुणाला येते का?
न चापश्यं कंचिदहं पृथिव्यां योधं समं वाऽधिकमर्जुनेन। यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः सुवाससः समंतो हस्तवापः
माझ्या पाहण्यात पृथ्वीवर असा एकही योद्धा नाही, जो अर्जुनासारखा किंवा त्याहून श्रेष्ठ आहे, ज्याच्या हातून एकावेळी साठ टोकदार, धारदार आणि सुंदर बाण सुटू शकतात.
गदापाणिर्भीमसेनस्तरस्वी प्रवेपयञ्छत्रुसङ्घाननीके। नागः प्रभिन्न इव नङ्घलेषु चंक्रम्यते कच्चिदेनं स्मरन्ति
गदाधारी, वेगवान भीमसेन जेव्हा शत्रूंच्या फौजांमध्ये गोंधळ उडवतो, मोठ्या हत्तीने गवत फाडावे तसे वाट काढतो, तेव्हा त्याची आठवण कुणाला येते का?
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान् समागतानजयद्दन्तकूरे। वामेनास्यन्दक्षिणेनैव यो वै महाबलं कच्चिदेनं स्मरन्ति
माद्रीपुत्र सहदेवाने एकदा एकत्र जमलेल्या कलिंगांना युद्धात दोन्ही हातांनी पराभूत केले होते, तो बलाढ्य वीर — त्याची आठवण कुणाला येते का?
पुरा जेतुं नकुलः प्रेषितोऽयं शिबींस्त्रिगर्तान्सञ्जय पश्यतस्ते। दिशं प्रतीचीं वशमानयन्मे माद्रीसुतं कच्चिदेनं स्मरन्ति
पूर्वी नकुलाला शिबी आणि त्रिगर्तांना जिंकण्यासाठी पाठवले होते, संजया, आणि त्याने पश्चिम दिशाही माझ्या अधीन आणली — त्या माद्रीपुत्राची आठवण कुणाला येते का?
पराभवो द्वैतवने य आसी- द्दुर्मन्विते घोपयात्रागतानाम् । यत्र मन्दाञ्छत्रुवशं प्रयाता- नमोचयद्भीमसेनो जयश्च
द्वैतवनात जी हार झाली, जेव्हा गुरे नेण्यात आली आणि निराश लोक शत्रूंच्या ताब्यात गेले, तेव्हा भीमसेनाने त्यांना सोडवून विजय मिळवून दिला — हे कुणाला आठवते का?
अहं पश्चादर्जुनमभ्यरक्षं माद्रीपुत्रौ भीमसेनोऽप्यरक्षत्। गाण्डीवधन्वा शत्रुसङ्घानुदस्य स्वस्त्यागमत्कच्चिदेनं स्मरन्ति
मी मागून अर्जुनाचे रक्षण केले, भीमसेनाने माद्रीपुत्रांचे रक्षण केले; गांडीवधारी अर्जुनाने शत्रूंच्या फौजा पांगवून सुखरूप परतला — हे कुणाला आठवते का?
न कर्मणा साधुनैकेन नूनं सुखं शक्यं वै भवतीह सञ्जय । सर्वात्मना परिजेतुं वयं चे- न्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम्
संजया, एका चांगल्या कर्मानेच इथे सुख मिळत नाही. आपण जर धृतराष्ट्राचा मुलगा सर्व प्रकारे जिंकू शकत नाही, तर—
यथाऽऽत्थ मे पाण्डव तत्तथैव कुरून्कुरुश्रेष्ठ जनं च पृच्छसि। अनामयास्तात मनस्विनस्ते कुरुश्रेष्ठान्पृच्छसि पार्थ यांस्त्वम्
कुरूश्रेष्ठा, तू जसा विचारलंस, तसंच मी तुला कुरू आणि त्यांच्या लोकांबद्दल सांगतो. पार्था, ज्यांची तू स्वतः चौकशी करतोस, त्या मनस्वी लोकांची कुशलता विचारतोस.
सन्त्येव वृद्धाः साधवो धार्तराष्ट्रे सन्त्येव पापाः पाण्डव तस्य विद्धि। दद्याद्रिपुभ्योऽपि हि धार्तराष्ट्रः कुतो दायांल्लोपयेद्ब्राह्मणानाम्
पांडवा, धृतराष्ट्राच्या कुटुंबात खरेच काही वृद्ध आणि सज्जन आहेत, आणि काही वाईटही आहेत, हे जाणून ठेव. धृतराष्ट्राचा मुलगा शत्रूंनाही काही देईल, मग तो ब्राह्मणांना काही देण्यास कसा मागे राहील?
यद्युष्मासु वर्ततेऽसावधर्म्य- मद्रुग्धेषु द्रुग्धवत्तन्न साधु। मित्रध्रुक् स्याद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रो युष्मान्द्विपन्साधुवृत्तानसाधुः
जर तो तुझ्यासारख्या निरपराधांवर अन्याय करतो, तर ते योग्य नाही. धृतराष्ट्राचा मुलगा मित्रद्रोही ठरेल, कारण तो सद्वर्तन असलेल्या तुमच्याशी वैर करतो.
स चापि जानाति भृशं च तप्यते शोचत्यन्तः स्थविरोऽजातशत्रो। शृणोति हि ब्राह्मणानां समेत्य मित्रद्रोहः पातकेभ्यो यरीयान्
तो हे जाणतो आणि मनातून फारच दुःखी होतो; वृद्ध अजातशत्रू आतून शोक करतो. ब्राह्मण एकत्र आले की, मित्रद्रोह हा इतर पापांपेक्षा मोठा आहे, हे तो ऐकतो.
स्मरन्ति तुभ्यं नरदेव सङ्गमे युद्धे च जिष्णोश्च युधां प्रणेतुः। समुद्धुष्टे दुन्दुभिशङ्खशब्दे गदापाणिं भीमसेनं स्मरन्ति
राजा, सभा असो किंवा युद्ध, लोक तुला आणि युद्धात पुढे असलेल्या अर्जुनाला आठवतात. नगारे आणि शंख वाजू लागले की, गदा हातात घेतलेल्या भीमसेनाची आठवण येते.
माद्रीसुतौ चापि तथाऽऽजिमध्ये सर्वा दिशः संपतन्तौ स्मरन्ति। सेनां वर्षन्तौ शग्वैपरजमं महारथौ समरे दुष्प्रकम्पौ
माद्रीचे दोन्ही पुत्रही युद्धाच्या मध्यभागी सर्व दिशांना धावतात, असे लोक आठवतात. शत्रू सैन्यावर पर्जन्यासारखा वर्षाव करणारे हे महाशूर, युद्धात हलू न शकणारे म्हणून ओळखले जातात.
समीकुर्याः प्रज्ञयाऽजातशत्रो
अजातशत्रू, तू विवेकाने वाग.
न कामार्थं सन्त्यजेयुर्हि धर्मं पाण्डोः सुताः सर्व एवेन्द्रकल्पाः । त्वमेवैतत्प्रज्ञयाऽजातशत्रो समीकुर्या येन शर्माप्नुयुस्ते
पांडूचे सर्व पुत्र, इंद्रासारखे, कधीच कामासाठी किंवा स्वार्थासाठी धर्म सोडणार नाहीत. अजातशत्रू, तूच विवेकाने वाग, म्हणजे सर्वांना सुख मिळेल.
धार्तराष्ट्राः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च ये चाप्यन्ते सन्निविष्टा नरेन्द्राः । यन्मां ब्रवीद्धृतराष्ट्रो निशाया- मजातशत्रो वचनं पिता ते
धृतराष्ट्राचे, पांडूचे, सृंजयांचे आणि इथे जमलेल्या सर्व राजांचे—अजातशत्रू, रात्री धृतराष्ट्र जे काही मला सांगतो, तेच तुझ्या वडिलांचे शब्द आहेत.
सहामात्यः सहपुत्रश्च राजन् समेत्य तां वाचमिमां निबोध
राजा, आपल्या मंत्र्यांसह आणि पुत्रांसह तो एकत्र बसला आणि ही वचने सांगितली; ती ऐक.
समागताः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च जनार्दनो युयुधानो विराटः। यत्ते वाक्यं धृतराष्ट्रानुशिष्टं गावल्गणे ब्रूहि तत्सूतपुत्र
पांडव, सृंजय, जनार्दन, युयुधान आणि विराट हे सर्व एकत्र आले आहेत. गावल्गणे, धृतराष्ट्राने तुला जे सांगितले आहे, ते, रथीपुत्रा, तू सांग.
अजातशत्रुं च वृकोदरं च धनञ्जयं माद्रवतीसुतौ च। आमन्त्रये वासुदेवं च शौरिं युयुधानं चेकितानं विराटम्
अजातशत्रू, वृकोदर, धनंजय, माद्रीचे पुत्र, वासुदेव, युयुधान, चेकितान आणि विराट—मी सर्वांना नमस्कार करतो.
पञ्चालानामधिपं चैव वृद्धं धृष्टद्युम्नं पार्षतं याज्ञसेनिम् । सर्वे वाचं शृणुतेमां मदीयां वक्ष्यामि यां भूतिमिच्छन्कुरूणाम्
पांचालांचा वृद्ध राजा, धृष्टद्युम्न, पृथाशा पुत्र, याज्ञसेनी—तुम्ही सर्व माझे शब्द ऐका, जे मी कुरूंच्या कल्याणासाठी सांगणार आहे.
शमं राजा धृतराष्ट्रोऽभिनन्द- न्नयोजयत्त्वरमाणो रथं मे। सभ्रातृपुत्रस्वजनस्य राज्ञ- स्तद्रोचतां पाण्डवानां शमोऽस्तु
राजा धृतराष्ट्राने शांततेचे स्वागत करत, घाईने माझा रथ पाठवला. आपल्या भावंडांसह, पुत्रांसह आणि नातेवाईकांसह, त्या राजाला पांडवांसाठी शांती हवी आहे—ती त्यांना आवडो.
सर्वैर्धर्मैः समुपेतास्तु पार्थाः संस्थानेन मार्दनेवार्जवेन। जाताः कुले ह्यनृशंसा वदान्या हीनिषेवाः कर्मणां निश्चयज्ञाः
पार्थ हे सर्व धर्मांनी युक्त आहेत—स्थैर्य, सौम्यता, प्रामाणिकपणा. उच्च कुळात जन्मलेले, हे दयाळू आणि उदार आहेत, नीच कर्म टाळतात आणि आपल्या कृत्यात ठाम असतात.