अनामयं पृच्छति त्वाम्बिकेयो वृद्धो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी । कच्चिद्भीमः कुशली पाण्डवाग्र्यो धनञ्जयस्तौ च माद्रीतनूजौ
अंबिकेचा मुलगा, वृद्ध आणि बुद्धिमान राजा धृतराष्ट्र तुझी कुशलता विचारतो; भीम, पांडवांमध्ये श्रेष्ठ, धनंजय आणि माद्रीचे दोन्ही पुत्र कसे आहेत, तेही विचारतो.
कच्चित्कृष्णा द्रौपदी राजपुत्री सत्यव्रता वीरपत्नी सुपुत्रा। मनस्विनी यत्र च वाञ्छसि त्व- मिष्टान्कामान्भारत स्वस्तिकामः
कृष्णा द्रौपदी, राजकन्या, सत्यप्रतिज्ञ, वीरांची पत्नी आणि उत्तम पुत्रांची माता, ती कशी आहे? भारत, जिथे तुला इच्छा आहे तिथे सर्व काही मिळो, मी तुझ्या कल्याणाची इच्छा करतो.
गावल्गणे सञ्जय स्वागतं ते प्रीतात्माऽहं त्वाऽभिनन्दामि सूत। अनामयं प्रतिमाने तवाहं सहानुजैः कुशली चास्मि विद्वन्
गावल्गणी संजय, तुझे स्वागत आहे; मी आनंदाने तुला नमस्कार करतो, सुतपुत्रा. मी आणि माझे सर्व भाऊ सुखरूप आहोत, हे तुला सांगतो, ज्ञानी.
चिरादिदं कुशलं भारतस्य श्रुत्वा राज्ञः कुरुवृद्धस्य सूत। मन्ये साक्षाद्दृष्टमहं नरेन्द्रं दृष्ट्वैव त्वां सञ्जय प्रीतियोगात्
खूप दिवसांनी भारताच्या वृद्ध राजाची कुशलता ऐकून, सुतपुत्रा, मला असं वाटतं की मी स्वतः राजाला पाहिलं, कारण तुला पाहून मला आनंद झाला.
पितामहो नः स्थविरो मनस्वी महाप्राज्ञः सर्वधर्मोपपन्नः। सकौरव्यः कुशली तात भीष्मो यथापूर्वं वृत्तिरस्त्यस्य कच्चित्
आपला आजोबा, वृद्ध आणि बुद्धिमान, सर्व धर्मांनी युक्त, तो आणि कौरवांसह भीष्म सुखरूप आहेत का, तात? त्याचं वर्तन पूर्वीसारखं आहे का?
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो वैचित्रवीर्यः कुशली महात्मा। महाराजो बाह्लिकः प्रातिपेयः कच्चिद्विद्वान्कुशली सूतपुत्र
राजा धृतराष्ट्र आणि त्याचा मुलगा, विचित्रवीर्याचा वंशज, हे दोघेही सुखरूप आहेत का? प्रतिपाचा पुत्र, मोठा राजा बाळ्हिक आणि सुतपुत्र, हे ज्ञानीही कुशल आहेत का?
स सोमदत्तः कुशली तात कच्चि- द्भूरिश्रवाः सत्यसन्धः शलश्च। द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च विप्रो महेष्वासाः कच्चिदेतेऽप्यरोगाः
तात, सोमदत्त सुखरूपात आहे ना? आणि सत्यव्रती भूरिश्रवा, शल हेसुद्धा ठणठणीत आहेत ना? द्रोण आणि त्याचा मुलगा, तसेच ब्राह्मण कृपाचार्य हे महान धनुर्धारी सगळेच निरोगी आहेत ना?
सर्वे कुरुभ्यः स्पृहयन्ति सञ्जय धनुर्धरा ये पृथिव्यां प्रधानाः । महाप्रज्ञाः सर्वशास्त्रावदाता धनुर्भृतां मुख्यतमाः पृथिव्याम्
संजया, पृथ्वीवरचे सर्व श्रेष्ठ धनुर्धारी, जे अत्यंत बुद्धिमान आणि सर्व शास्त्रात पारंगत आहेत, हे धनुर्धारी अजूनही कुरूंच्या कल्याणाची इच्छा धरतात ना?
कच्चिन्मानं तात लभन्त एते धनुर्भृतः कचिदेतेऽप्यरोगाः। येषां राष्ट्रे निवसति दर्शनीयो महेष्वासः शीलवान्द्रोणपुत्रः
तात, हे धनुर्धारी लोक अजूनही मान मिळवत आहेत ना आणि त्यांची प्रकृती ठीक आहे ना? ज्या राज्यात द्रोणाचा गुणी आणि पराक्रमी मुलगा, तो महान धनुर्धारी राहतो, त्या राज्यात सगळे सुखरूप आहेत ना?
वैश्यापुत्रः कुशली तात कच्चित् महाप्राज्ञो राजपुत्रो युयुत्सुः । कर्णो मानी कुशली तात कच्चित् सुयोधनो यस्य मन्दो विधेयः
तात, वैश्यपुत्र आणि बुद्धिमान राजपुत्र युयुत्सु सुखरूपात आहे ना? आणि अभिमानी, सामर्थ्यशाली कर्णही ठणठणीत आहे ना, ज्याला मंदबुद्धी सुयोधन नेहमी ऐकतो?
स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो महादास्यो दासभार्याश्च सूत। वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो दौहित्रा वा कच्चिदप्यव्यलीकाः
सारथ्या, भारतवंशातील स्त्रिया, वृद्ध, मातांनी, मोठ्या नोकरांनी, नोकरांच्या बायका, सून, मुले, भाचे, बहिणी आणि नातवंडे — हे सगळे कुणीही संकटात नाहीत ना?
कच्चिद्राजा ब्राह्मणानां यथावत् प्रवर्तते पूर्ववत्तात वृत्तिम्। कच्चिद्दायान्मामकान्धार्तराष्ट्रो द्विजातीनां सञ्जय नोपहन्ति
तात, राजा ब्राह्मणांशी पूर्वीप्रमाणेच वागतो ना आणि त्यांची काळजी घेतो ना? संजया, धृतराष्ट्राचा मुलगा द्विजांच्या संपत्तीला कुठेही हात लावत नाही ना?
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान्वै। स्वर्गस्य कच्चिन्न तथा वर्त्मभूता- मुपेक्षते तेषु सदैव वृत्तिम्
राजा धृतराष्ट्र आणि त्याचे पुत्र ब्राह्मणांवर अन्याय झाला तरी दुर्लक्ष करतात का? ते नेहमी ब्राह्मणांशी योग्य वागणूक ठेवतात ना, जी स्वर्गाचा मार्ग आहे?
एतञ्ज्योतिश्चोत्तमं जीवलोके शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा। ते चेद्दोषं न नियच्छन्ति मन्दाः कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम्
ही जी श्रेष्ठ प्रकाशरूपी गोष्ट सृष्टीमध्ये आहे, जी सगळ्यांसाठी विधात्याने ठरवली आहे — जर मूर्ख लोक आपले दोष आवरत नाहीत, तर संपूर्ण कुरूंचा नाश होईल.
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो बुभूषते वृत्तिममात्यवर्गे। कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति मुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमत्यात्
राजा धृतराष्ट्र आणि त्याचा मुलगा आपल्या मंत्र्यांमध्ये योग्य वर्तन व्हावे अशी इच्छा धरतात ना? ते फूट पाडून जगण्याचा प्रयत्न करत नाहीत ना आणि वाईट सल्लागारांना दूर ठेवतात ना?
कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव। द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च वीरो नास्मासु पापानि वदन्ति कच्चित्
तात, कुरू लोक पांडवांविषयी वाईट बोलत नाहीत ना? द्रोण आणि त्याचा मुलगा, तसेच शूरवीर कृपाचार्य आमच्याविषयी काही वाईट बोलत नाहीत ना?
कच्चिद्राज्ये धृतराष्ट्रं सपुत्रं समेत्याहुः कुरवः सर्व एव। कच्चिद्दृष्ट्वा दस्युसङ्घान्समेता- न्स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः
सर्व कुरू एकत्र येऊन धृतराष्ट्र आणि त्याच्या मुलाला राज्याचा अधिकार मानतात ना? जेव्हा ते लुटारूंच्या टोळ्या पाहतात, तेव्हा युद्धातील श्रेष्ठ पार्थाची आठवण काढतात का?
मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्स्म तात दोधूयमानेन धनुर्धरेण। गाण्डीवनुन्नांस्तनयित्नुघोषा- नजिह्मगान्कच्चिदनुस्मरन्ति
तात, जेव्हा धनुर्धारी शत्रूंना हादरवणारे गांडीवाचे तिरकस आणि वीजेसारखे गडगडाटी आवाज ऐकले, तेव्हा त्यांची आठवण अजूनही कुणाला येते का?
न चापश्यं कंचिदहं पृथिव्यां योधं समं वाऽधिकमर्जुनेन। यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः सुवाससः समंतो हस्तवापः
माझ्या पाहण्यात पृथ्वीवर असा एकही योद्धा नाही, जो अर्जुनासारखा किंवा त्याहून श्रेष्ठ आहे, ज्याच्या हातून एकावेळी साठ टोकदार, धारदार आणि सुंदर बाण सुटू शकतात.
गदापाणिर्भीमसेनस्तरस्वी प्रवेपयञ्छत्रुसङ्घाननीके। नागः प्रभिन्न इव नङ्घलेषु चंक्रम्यते कच्चिदेनं स्मरन्ति
गदाधारी, वेगवान भीमसेन जेव्हा शत्रूंच्या फौजांमध्ये गोंधळ उडवतो, मोठ्या हत्तीने गवत फाडावे तसे वाट काढतो, तेव्हा त्याची आठवण कुणाला येते का?
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गान् समागतानजयद्दन्तकूरे। वामेनास्यन्दक्षिणेनैव यो वै महाबलं कच्चिदेनं स्मरन्ति
माद्रीपुत्र सहदेवाने एकदा एकत्र जमलेल्या कलिंगांना युद्धात दोन्ही हातांनी पराभूत केले होते, तो बलाढ्य वीर — त्याची आठवण कुणाला येते का?
पुरा जेतुं नकुलः प्रेषितोऽयं शिबींस्त्रिगर्तान्सञ्जय पश्यतस्ते। दिशं प्रतीचीं वशमानयन्मे माद्रीसुतं कच्चिदेनं स्मरन्ति
पूर्वी नकुलाला शिबी आणि त्रिगर्तांना जिंकण्यासाठी पाठवले होते, संजया, आणि त्याने पश्चिम दिशाही माझ्या अधीन आणली — त्या माद्रीपुत्राची आठवण कुणाला येते का?
पराभवो द्वैतवने य आसी- द्दुर्मन्विते घोपयात्रागतानाम् । यत्र मन्दाञ्छत्रुवशं प्रयाता- नमोचयद्भीमसेनो जयश्च
द्वैतवनात जी हार झाली, जेव्हा गुरे नेण्यात आली आणि निराश लोक शत्रूंच्या ताब्यात गेले, तेव्हा भीमसेनाने त्यांना सोडवून विजय मिळवून दिला — हे कुणाला आठवते का?
अहं पश्चादर्जुनमभ्यरक्षं माद्रीपुत्रौ भीमसेनोऽप्यरक्षत्। गाण्डीवधन्वा शत्रुसङ्घानुदस्य स्वस्त्यागमत्कच्चिदेनं स्मरन्ति
मी मागून अर्जुनाचे रक्षण केले, भीमसेनाने माद्रीपुत्रांचे रक्षण केले; गांडीवधारी अर्जुनाने शत्रूंच्या फौजा पांगवून सुखरूप परतला — हे कुणाला आठवते का?
न कर्मणा साधुनैकेन नूनं सुखं शक्यं वै भवतीह सञ्जय । सर्वात्मना परिजेतुं वयं चे- न्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम्
संजया, एका चांगल्या कर्मानेच इथे सुख मिळत नाही. आपण जर धृतराष्ट्राचा मुलगा सर्व प्रकारे जिंकू शकत नाही, तर—
यथाऽऽत्थ मे पाण्डव तत्तथैव कुरून्कुरुश्रेष्ठ जनं च पृच्छसि। अनामयास्तात मनस्विनस्ते कुरुश्रेष्ठान्पृच्छसि पार्थ यांस्त्वम्
कुरूश्रेष्ठा, तू जसा विचारलंस, तसंच मी तुला कुरू आणि त्यांच्या लोकांबद्दल सांगतो. पार्था, ज्यांची तू स्वतः चौकशी करतोस, त्या मनस्वी लोकांची कुशलता विचारतोस.
सन्त्येव वृद्धाः साधवो धार्तराष्ट्रे सन्त्येव पापाः पाण्डव तस्य विद्धि। दद्याद्रिपुभ्योऽपि हि धार्तराष्ट्रः कुतो दायांल्लोपयेद्ब्राह्मणानाम्
पांडवा, धृतराष्ट्राच्या कुटुंबात खरेच काही वृद्ध आणि सज्जन आहेत, आणि काही वाईटही आहेत, हे जाणून ठेव. धृतराष्ट्राचा मुलगा शत्रूंनाही काही देईल, मग तो ब्राह्मणांना काही देण्यास कसा मागे राहील?
यद्युष्मासु वर्ततेऽसावधर्म्य- मद्रुग्धेषु द्रुग्धवत्तन्न साधु। मित्रध्रुक् स्याद्धृतराष्ट्रस्य पुत्रो युष्मान्द्विपन्साधुवृत्तानसाधुः
जर तो तुझ्यासारख्या निरपराधांवर अन्याय करतो, तर ते योग्य नाही. धृतराष्ट्राचा मुलगा मित्रद्रोही ठरेल, कारण तो सद्वर्तन असलेल्या तुमच्याशी वैर करतो.
स चापि जानाति भृशं च तप्यते शोचत्यन्तः स्थविरोऽजातशत्रो। शृणोति हि ब्राह्मणानां समेत्य मित्रद्रोहः पातकेभ्यो यरीयान्
तो हे जाणतो आणि मनातून फारच दुःखी होतो; वृद्ध अजातशत्रू आतून शोक करतो. ब्राह्मण एकत्र आले की, मित्रद्रोह हा इतर पापांपेक्षा मोठा आहे, हे तो ऐकतो.
स्मरन्ति तुभ्यं नरदेव सङ्गमे युद्धे च जिष्णोश्च युधां प्रणेतुः। समुद्धुष्टे दुन्दुभिशङ्खशब्दे गदापाणिं भीमसेनं स्मरन्ति
राजा, सभा असो किंवा युद्ध, लोक तुला आणि युद्धात पुढे असलेल्या अर्जुनाला आठवतात. नगारे आणि शंख वाजू लागले की, गदा हातात घेतलेल्या भीमसेनाची आठवण येते.