तेऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम्। शर्मिष्ठां मातरं चैव तथाऽऽचख्युश्च दारकाः
त्यांनी बोट दाखवून तिला तोच श्रेष्ठ राजा दाखवला आणि शर्मिष्ठा हिच त्यांची आई आहे असंही सांगितलं.
इत्युक्त्वा सहितास्ते तु राजानमुपचक्रमुः। नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास्तदान्तिके
असं सांगून, ते सगळे मिळून राजाजवळ गेले; पण देवयानीसमोर राजाने त्यांचं स्वागत केलं नाही.
रुदन्तस्तेऽथ शर्मिष्ठामभ्ययुर्बालकास्ततः। `अविब्रुवन्ती किंचिच्च राजानं चारुलोचना
मग ती मुलं रडत रडत शर्मिष्ठाजवळ गेली, आणि सुंदर डोळ्यांची ती स्त्री काहीही न बोलता राजाजवळ आली.
नातिदूराच्च राजानं सा चातिष्ठदवाङ्मुखी। श्रुत्वा तेषां तु बालानां सव्रीड इव पार्थिवः
राजापासून फार दूर न जाता, ती तोंड वळवून उभी राहिली; आणि मुलांचं बोलणं ऐकून, राजा थोडा लाजल्यासारखा वाटला.
प्रतिवक्तुमशक्तोऽभूत्तूष्णींभूतोऽभवन्नृपः। दृष्ट्वा तु तेषां बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति
राजा काहीच बोलू शकला नाही, तो शांत राहिला. त्या मुलींचं आपल्यावरचं प्रेम पाहून तो गप्प बसला.
बुद्ध्वा तु तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठापिदमब्रवीत्। अभ्यागच्छति मां कश्चिदृषिरित्येवमब्रवीः
पण खरी गोष्ट समजून देवी शर्मिष्ठा म्हणाली, 'तू असं म्हणालीस की, माझ्याकडे कुठला तरी ऋषी येणार आहे.'
ययातिमेवं राजानं त्वं गोपायसि भामिनि। पूर्वमेव मया प्रोक्तं त्वया तु वृजिनं कृतम्
असं करून तू राजाचं रक्षण करतेस, पण मी आधीच हे सांगितलं होतं आणि तरीही तू चुकीचं वागलीस.
मदधीना सती कस्मादकार्षीर्विप्रियं मम। तमेवाऽऽसुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि मे
तू माझ्या अधीन असताना, माझ्या मनाविरुद्ध का वागलीस? तू असुरांसारखं वागणं स्वीकारलं आहेस आणि माझी भीतीही नाही वाटत.
यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि। न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते
'ऋषी येणार आहे' असं जे सांगितलं, ते खरंच आहे, हसऱ्या मुखे. न्याय आणि धर्माने वागताना मला तुझी भीती वाटत नाही.
यदा त्वया वृतो भर्ता वृत एव तदा मया। सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने
तू ज्या वेळी पती निवडला, त्याच वेळी मीही निवड केला. धर्माने, मैत्रिणीचा पती आपलाही पती होतो, हे सुंदर मुळे.
पूज्यासि मम मान्या च ज्येष्ठा च ब्राह्मणी ह्यसि। त्वत्तोपि मे पूज्यतमो राजर्षिः किं न वेत्थ तत्
तू माझ्यासाठी मान्य आणि पूज्य आहेस, मोठीही आहेस आणि ब्राह्मण स्त्री आहेस. पण राजर्षी माझ्यासाठी तुझ्याहून अधिक पूज्य आहे, हे तुला माहीत नाही का?
त्वत्पित्रा मम गुरुणा सह दत्ते उभे शुभे। ततो भर्ता च पूज्यश्च पोष्यां पोषयतीह माम्
आपल्या दोघींनाही तुझ्या वडिलांनी, माझ्या गुरूंनी, एकत्र दिलं. म्हणून पती पूज्य आणि पोसणारा आहे, आणि तो मला इथे पोसतो.
श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीदिदम्। रमस्वेह यथाकामं देव्या शर्मिष्ठया सह
तिचं बोलणं ऐकून देवयानी म्हणाली, 'शर्मिष्ठेसोबत इथे हवे तसं राहा.'
राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे कृतं त्वया। इति जज्वाल कोपेन देवयानी ततो भृशम्
राजा, मी आज इथे राहणार नाही; तू माझ्या मनाविरुद्ध वागलास. त्यामुळे देवयानी खूप रागावली.
निर्दहन्तीव सव्रीडां शर्मिष्ठां समुदीक्ष्य च। अपविध्य च सर्वाणि भूषणान्यसितेक्षणा
लाजलेल्या शर्मिष्ठेकडे पाहून, जणू तिला जाळत आहे असं वाटावं, अशा नजरेने देवयानीने आपली सगळी दागिने काढून फेकली.
सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम्। तूर्णं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा
अचानक उठून उभी राहिलेली, डोळ्यांत अश्रू असलेली ती काळी स्त्री पाहून, देवयानी लगेच कवीकडे जायला निघाली, खूप व्याकुळ झाली होती.
अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः। न्यवर्तत नचैव स्म क्रोधसंरक्तलोचना
राजा घाबरून तिच्या मागे गेला, तिला समजावत राहिला; पण ती मागे वळली नाही, तिचे डोळे रागाने लाल झाले होते.
अविब्रुवन्ती किंचित्सा राजानं साश्रुलोचना। अचिरादेव संप्राप्ता काव्यस्योशनसोऽन्तिकम्
ती काहीच न बोलता, डोळ्यांत पाणी घेऊन, लवकरच कवी उशनाच्या जवळ पोहोचली.
सा तु दृष्ट्वै पितरमभिवाद्याग्रतः स्थिता। अनन्तरं यायातिस्तु पूजयामास भार्गवम्
वडिलांना पाहून तिने नमस्कार केला आणि समोर उभी राहिली. त्यानंतर ययातिने भार्गवाचं पूजन केलं.
अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम्। शर्मिष्ठयाऽतिवृत्ताऽस्मि दुहित्रा वृषपर्वणः
अधर्माने धर्माचा पराभव झाला आहे; आता अधर्मच चालू आहे. वृषपर्वाचा मुलगी शर्मिष्ठा हिने माझ्यावर मोठा अन्याय केला.
त्रयोऽस्यां जनिताः पुत्रा राज्ञाऽनेन ययातिना। दुर्भगाया मम द्वौ तु पुत्रौ तात ब्रवीमि ते
राजा ययातिकडून तिच्या पोटी तीन मुलगे झाले. पण बाबा, मी दुर्दैवी, कारण माझे फक्त दोनच मुलगे आहेत, हे मी तुला सांगते.
धर्मज्ञ इति विख्यात एष राजा भृगूद्वह। अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते
हा राजा धर्मज्ञ म्हणून प्रसिद्ध आहे, हे भृगुकुळातील. पण त्याने मर्यादा ओलांडल्या; हे कवी, मी तुला सांगते.
धर्मज्ञः सन्महाराज योऽधर्ममकृथाः प्रियम्। तस्माज्जरा त्वामचिराद्धर्षयिष्यति दुर्जया
राजा, तुझ्या मनात धर्माची जाणीव असूनही, तू इच्छेच्या मोहाने अधर्माचे कृत्य केलेस. म्हणून, लवकरच ती जिंकता न येणारी वृद्धावस्था तुला गाठणार आहे.
ऋतुं वै याचमानाया भगवन्नान्यचेतसा। दुहितुर्दानवेन्द्रस्य धर्म्यमेतत्कृतं मया
भगवंत, दानवेंद्राच्या कन्येने एकचित्ताने ऋतूची मागणी केली तेव्हा मी योग्य असेच वागलो.
ऋतुं वै याचमानाया न ददाति पुमानृतुम्। भ्रूणहेत्युच्यते ब्रह्मन् स इह ब्रह्मवादिभिः
ब्राह्मण, जर एखाद्या स्त्रीने ऋतूची मागणी केली आणि पुरुषाने ती नाकारली, तर वेदज्ञ लोक त्याला भ्रूणहंता म्हणतात.
अभिकामां स्त्रियं यश्च गम्यां रहसि याचितः। नोपैति स च धर्मेषु भ्रूणहेत्युच्यते बुधैः
आणि जर एखादी स्त्री मनापासून आणि योग्य वेळी एकांतात पुरुषाकडे मागणी करते आणि तो तिच्याकडे जात नाही, तर ज्ञानी लोक त्यालाही धर्मदृष्ट्या भ्रूणहंता म्हणतात.
यद्यद्वृणोति मां कश्चित्तत्तद्देयमिति व्रतम्। त्वया च सापि दत्ता मे नान्यं नाथमिहेच्छति
माझे व्रत असे आहे की, जो कोणी माझ्याकडे काही मागतो, ते मी देतो. आणि तूच ती मला दिलीस; ती येथे दुसऱ्या कोणालाही नाथ मानत नाही.
इत्येतानि समीक्ष्याहं कारणानि भृगूद्वह। अधर्मभयसंविग्नः शर्मिष्ठामुपजग्मिवान्। `मत्वैतन्मे धर्म इति कृतं ब्रह्मन्क्षमस्व माम्
हे भृगुकुळातील श्रेष्ठ, या सर्व कारणांचा विचार करून आणि अधर्माची भीती वाटून मी शर्मिष्ठेकडे गेलो. मला वाटले, 'हेच माझ्यासाठी धर्म आहे.' ब्राह्मण, मी केलेल्या या कृतीसाठी मला क्षमा कर.
नन्वहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते मदधीनोऽसि पार्थिव। मिथ्याचारस्य धर्मेषु चौर्यं भवति नाहुष
हे राजा, मी तुझ्या इच्छेचा विचार करूनच वागलो, कारण मी तुझ्यावर अवलंबून आहे. धर्माच्या बाबतीत खोटे वागणे हे चोरीसमान मानले जाते, हे नाहुषकुळातील राजा.
क्रुद्धेनोशनसा शप्तो ययातिर्नाहुषस्तदा। पूर्वं वयः परित्यज्य जरां सद्योऽन्वपद्यत
त्या वेळी क्रुद्ध उशनाने नाहुषपुत्र ययातीस शाप दिला; आणि त्याने आपले पूर्वीचे तारुण्य सोडून ताबडतोब वृद्धत्व स्वीकारले.