देवदेवेन शङ्गम्य विष्णुना प्रभविष्णुना। ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः
सर्व देवांनी, थोडे घाबरलेले असले तरी, वाक्पटू असलेल्या, देवांचा देव, सामर्थ्यशाली विष्णूला, संकटाची शंका येताच, संबोधले.
ब्रह्मवध्याभिभूतो वै शक्रः सुरगणेश्वरः । गतिश्च नस्त्वं देवेश पूर्वजो जगतः प्रभुः
"शक्र, देवांचा अधिपती, ब्रह्महत्येच्या दोषाने ग्रासला गेला आहे. हे देवाधिदेव, तूच जगाचा आदिपती आणि आमचा आधार आहेस."
रक्षार्थं सर्वभूतानां विष्णुत्वमुपजग्मिवान्। त्वद्वीर्यनिहते वृत्रे वासवो ब्रह्महत्यया
"सर्व सृष्टीच्या रक्षणासाठी तू विष्णूचे रूप घेतलेस. तुझ्या सामर्थ्याने वृत्राचा नाश झाल्यावर, वासवावर ब्रह्महत्येचा दोष आला."
वृतः सुरगणश्रेष्ठ मोक्षं तस्य विनिर्दिश। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां विष्णुरब्रवीत्
"हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, त्याने तुझ्या आश्रयाला येऊन मुक्ती मागितली आहे. त्याला मुक्तीचा मार्ग दाखव." देवांचे हे शब्द ऐकून, विष्णूने उत्तर दिले.
मामेव यजतां शक्रः पावयिष्यामि वज्रिणम्। पुण्येन हयमेधेन मामिष्ट्वा पाकशासनः
"शक्राने माझी पूजा करावी; मी वज्रधारी शक्राला शुद्ध करीन. पुण्य अश्वमेध यज्ञ करून आणि माझी उपासना करून, पकाशासन शुद्ध होईल."
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः। स्वकर्मभिश्च नहुषो नाशं यास्यति दुर्मतिः
"तो पुन्हा देवांचा अधिपती बनेल आणि कुठल्याही भीतीपासून मुक्त राहील. आणि दुष्ट मनाचा नहुष, स्वतःच्या कर्मामुळे नष्ट होईल."
किंचित्कालमिदं देवा मर्षयध्वमतन्द्रिताः। श्रुत्वा विष्णोः शुभां सत्यां वाणीं ताममृतोपमाम्
"थोड्या काळासाठी, हे देवांनो, तुम्ही हे सहन करा आणि आळशीपणा करू नका." विष्णूचे ते शुभ्र आणि सत्य वचन, अमृतासारखे, त्यांनी ऐकले.
ततः सर्वे सुरगणाः सोपाध्यायाः सहर्षिभिः । यत्र शक्रो भयोद्विग्नस्तं देशमुपचक्रमुः
मग सर्व देवगण, आपापल्या गुरु आणि ऋषींसह, जिथे भीतीने व्याकुळ झालेला शक्र होता, त्या ठिकाणी गेले.
तत्राश्वमेधः सुमहान्महेन्द्रस्य महात्मनः । ववृते पावनार्थं वै ब्रह्महत्यापहो नृप
तेथे, महात्मा महेंद्राच्या शुद्धीसाठी, राजन, ब्रह्महत्येचा दोष दूर करण्यासाठी, भव्य अश्वमेध यज्ञ केला गेला.
विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च। पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैव युधिष्ठिर
ब्रह्महत्येचा दोष झाडे, नद्या, पर्वत, पृथ्वी आणि स्त्रिया यांच्यात विभागला गेला, हे युधिष्ठिरा.
संविभज्य च भूतेषु विसृज्य च सुरेश्वरः। विज्वरो धूतपाप्मा च वासवोऽभवदात्मवान्
सर्व प्राण्यांमध्ये तो दोष वाटून आणि सोडून, देवांचा अधिपती वासव, तापमुक्त, पापमुक्त आणि स्थिरचित्त झाला.
अकम्प्यं नहुषं स्थानाद्दृष्ट्वा बलनिषूदनः। तेजोघ्नं सर्वभूतानां वरदानाच्च दुःसहम्
नहुष आपल्या स्थानावर अढळ राहिला, सर्व प्राण्यांचे तेज हरणारा आणि मिळालेल्या वरामुळे सहन न होणारा, हे पाहून शत्रूंचा संहार करणारा—
ततः शचीपतिर्देवः पुनरेव व्यनश्यत। अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाङ्क्षी चचार ह
तेव्हा शचीचे पती देव पुन्हा अदृश्य झाले; सर्व जीवांना न दिसता, योग्य वेळेची वाट पाहत ते तिथेच फिरत राहिले.
प्रनष्टे तु ततः शक्रे शची शोकसमन्विता । हा शक्रेति तदा देवी विललाप सुदुःखिता
शक्र अदृश्य झाल्यावर शचीला फार दुःख झाले. ती मोठ्या वेदनेने, 'हाय शक्रा!' असे म्हणत रडू लागली.
यदि दत्तं यदि हुतं गुरवस्तोषिता यदि। एकभर्तृत्वमेवास्तु सत्यं यद्यस्ति वा मयि
मी काही दिले असेल, काही होम केले असेल, वडीलधाऱ्यांना मी आनंदी केले असेल, आणि माझ्यात खरंच सत्य असेल, तर मला फक्त एकच पती असू दे.
पुण्यां चेमामहं दिव्यां प्रवृत्तामुत्तरायणे। देवीं रात्रिं नमस्यामि सिध्यतां मे मनोरथः
ही उत्तरेकडील मार्गावर आलेली पवित्र आणि दिव्य रात्र मी वंदन करते; माझी इच्छा पूर्ण होऊ दे.
प्रयता च निशां देवीमुपातिष्ठत तत्र सा। पतिव्रतात्वात्सत्येन सोपश्रुतिमथाकरोत्
ती शुद्ध मनाने त्या रात्रीच्या देवीची पूजा करू लागली; आपल्या पतीव्रतेपणामुळे आणि सत्यामुळे तिने उपश्रुतीला हाक दिली.
यत्रास्ते देवराजोऽसौ तं देशं दर्शयस्व मे। इत्याहोपश्रुतिं देवीं सत्यं सत्येन दृश्यताम्
'जिथे देवांचा राजा आहे, तो देश मला दाखव,' असे तिने उपश्रुती देवीला सांगितले. 'सत्यानेच सत्य दिसू दे.'
अथैनां रूपिणी साध्वीमुपातिष्ठदुपश्रुतिः। तां वयोरूपसंपन्नां दृष्ट्वा देवीमुपस्थिताम्
मग उपश्रुती रूप धारण करून त्या सतीजवळ आली; तिच्या समोर तरुणपणाने आणि सौंदर्याने नटलेली देवी उभी आहे हे पाहून—
इन्द्राणी संप्रहृष्टात्मा संपूज्यैनामथाब्रवीत्। इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं का त्वं ब्रूहि वरानने
इंद्राणीचे मन आनंदित झाले. तिने तिला नमस्कार करून विचारले, 'मला जाणून घ्यायचे आहे, तू कोण आहेस? हे सुंदर मुखवाली, सांग ना.'
उपश्रुतिरहं देवि तवान्तिकमुपागता। दर्शनं चैव संप्राप्ता तव सत्येन भामिनि
'मी उपश्रुती आहे, हे देवी. तुझ्या सत्यामुळे मी तुझ्या समोर आले आणि तुझे दर्शन मिळवले, हे सुभगे.'
पतिव्रता च युक्ता च यमेन नियमेन च। दर्शयिष्यामि ते शक्रं देवं वृत्रनिषूदनम्
'तू पतीव्रता आहेस, नियमाने वागतेस; मी तुला शक्र, म्हणजेच वृत्राचा वध करणारा देव, दाखवीन.'
क्षिप्रमन्वेहि भद्रं ते द्रक्ष्यसे सुरसत्तमम्। ततस्तां प्रस्थितां देवीमिन्द्राणी सा समन्वगात्
'लवकर ये, तुझ्या कल्याणासाठी—तुला श्रेष्ठ देवाचे दर्शन होईल.' मग ती निघाली तेव्हा इंद्राणी तिच्या मागे गेली.
देवारण्यान्यतिक्रम्य पर्वतांश्च बहूंस्ततः । हिमवन्तमतिक्रम्य उत्तरं पार्श्वमागमत्
त्या दोघींनी दिव्य अरण्ये आणि अनेक पर्वत ओलांडले; हिमालय पार करून त्या उत्तरेकडील बाजूला पोहोचल्या.
समुद्रं च समासाद्य बहुयोजनविस्तृतम्। आससाद महाद्वीपं नानाद्रुमलतावृतम्
मग त्या दोघी विस्तीर्ण, अनेक योजन रुंदीच्या समुद्राजवळ आल्या आणि तिथे विविध झाडे आणि वेलींनी वेढलेला एक मोठा द्वीप गाठला.
तत्रापश्यत्सरो दिव्यं नानाशकुनिभिर्वृतम्। शतयोजनविस्तीर्णं तावदेवायतं शुभम्
तिथे त्यांनी एक दिव्य सरोवर पाहिले, जिथे अनेक प्रकारचे पक्षी होते, ते एकशे योजन रुंद आणि तितकेच लांब, शुभ्र आणि सुंदर होते.
तत्र दिव्यानि पद्मानि पञ्चवर्णानि भारत । षट्पदैरुपगीतानि प्रफुल्लानि सहस्रशः
त्या ठिकाणी, हे भारत, पाच रंगांची दिव्य कमळे हजारोंनी फुलली होती आणि त्यावर मधमाशा गुणगुणत होत्या.
सरसस्तस्य मध्ये तु पद्मिनी महती शुभा । गौरेणोन्नतनालेन पद्मेन महता वृता
त्या सरोवराच्या मध्यभागी एक मोठी, सुंदर पाणकुंड होती, जिच्यात उंच, पांढऱ्या देठाचे मोठे कमळ फुलले होते.
पद्मस्य भित्त्वा नालं च विवेश सहिता तया। बिसतन्तुप्रविष्टं च तत्रापश्यच्छतक्रतुम्
त्या दोघींनी त्या कमळाचा देठ फोडून आत प्रवेश केला आणि कमळाच्या तंतूंमध्ये प्रवेश करून तिथे शतक्रतुचे दर्शन घेतले.
तं दृष्ट्वा च सुसूक्ष्मेण रूपेणावस्थितं प्रभुम् । सूक्ष्मरूपधरा देवी बभूवोपश्रुतिश्च सा
तेथे त्या प्रभूला अत्यंत सूक्ष्म रूपात बसलेले पाहून, देवी आणि उपश्रुती यांनीही आपले रूप सूक्ष्म केले.