दृष्ट्वा तां नहुषश्चापि वयोरूपसमन्विताम् । समहृष्यत दुष्टात्मा कामोपहतचेतनः
ती तरुण आणि सुंदर आहे हे पाहून, वासनाग्रस्त आणि दुष्ट मनाचा नहुष खूप आनंदी झाला.
अथ तामब्रवीद्दृष्ट्वा नहुषो देवराट् तदा। त्रयाणामपि लोकानामहमिन्द्रः शुचिस्मिते
मग तिला पाहून, त्या वेळी देवांचा राजा नहुष म्हणाला, 'तीनही लोकांत मीच इंद्र आहे, हे निर्मळ हास्य असलेल्या देवी.'
भजस्व मां वरारोहे पतित्वे वरवर्णिनि। एवमुक्ता तु सा देवी नहुषेण पतिव्रता
'सुंदर अंग असलेल्या आणि उज्ज्वल वर्णाच्या स्त्री, मला पती म्हणून स्वीकार.' असे नहुषाने सांगितल्यावर, पतिव्रता देवी—
प्रावेपत भयोद्विग्ना प्रवाते कदली यथा। प्रणम्य सा हि ब्रह्माणं शिरसा तु कृताञ्जलिः
भीतीने थरथर कापू लागली, जशी वाऱ्यात केळीचे झाड थरथरते; तिने डोकं झुकवून, हात जोडून ब्रह्मदेवांना वंदन केले.
देवराजमथोवाच नहुषं घोरदर्शनम् । कालमिच्छाम्यहं लब्धुं त्वत्तः कंचित्सुरेश्वर
देवराजाने त्या भयंकर दिसणाऱ्या नहुषाला म्हटले, "हे देवांचा अधिपती, मला तुझ्याकडून थोडा वेळ हवा आहे."
न हि विज्ञायते शक्रः किं वा प्राप्तः क्व वा गतः। तत्त्वमेतत्तु विज्ञाय यदि न ज्ञायते प्रभो
"शक्र कुठे आहे, त्याला काय झाले, किंवा तो कुठे गेला हे कोणालाच माहीत नाही. हे सत्य शोधून काढ, प्रभो, जर ते कळू शकले नाही तर."
ततोऽहं त्वामुपस्थास्ये सत्यमेतद्ब्रवीमि ते। एवमुक्तः स इन्द्राण्या नहुषः प्रीतिमानभूत्
"त्याच्या नंतर मी तुझी सेवा करीन—हे मी तुला खरं सांगतो." इंद्राणीने असे म्हटल्यावर नहुषाला आनंद झाला.
एवं भवतु सुश्रोणि यथा मामिह भाषसे। ज्ञात्वा चागमनं कार्यं सत्यमेतदनुस्मरेः
"जशी तू इथे माझ्याशी बोललीस, तसेच होईल, सुंदर नितंबिनी. त्याच्या येण्याचे कारण समजून घे आणि हे सत्य लक्षात ठेव."
नहुषेण विसृष्टा च निश्चक्राम ततः शुभा। बृहस्पतिनिकेतं च सा जगाम यशस्विनी
नहुषाने परवानगी दिल्यावर, ती शुभ्र स्त्री तिथून निघून, यशस्विनी बृहस्पतीच्या निवासस्थानी गेली.
तस्याः संश्रुत्य च वचो देवाश्चाग्निपुरोगमाः । चिन्तयामासुरेकाग्राः शक्रार्थं राजसत्तम
तिचे शब्द ऐकून, अग्नीच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी, राजसत्तम, शक्रासाठी एकाग्रतेने विचार केला.
देवदेवेन शङ्गम्य विष्णुना प्रभविष्णुना। ऊचुश्चैनं समुद्विग्ना वाक्यं वाक्यविशारदाः
सर्व देवांनी, थोडे घाबरलेले असले तरी, वाक्पटू असलेल्या, देवांचा देव, सामर्थ्यशाली विष्णूला, संकटाची शंका येताच, संबोधले.
ब्रह्मवध्याभिभूतो वै शक्रः सुरगणेश्वरः । गतिश्च नस्त्वं देवेश पूर्वजो जगतः प्रभुः
"शक्र, देवांचा अधिपती, ब्रह्महत्येच्या दोषाने ग्रासला गेला आहे. हे देवाधिदेव, तूच जगाचा आदिपती आणि आमचा आधार आहेस."
रक्षार्थं सर्वभूतानां विष्णुत्वमुपजग्मिवान्। त्वद्वीर्यनिहते वृत्रे वासवो ब्रह्महत्यया
"सर्व सृष्टीच्या रक्षणासाठी तू विष्णूचे रूप घेतलेस. तुझ्या सामर्थ्याने वृत्राचा नाश झाल्यावर, वासवावर ब्रह्महत्येचा दोष आला."
वृतः सुरगणश्रेष्ठ मोक्षं तस्य विनिर्दिश। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां विष्णुरब्रवीत्
"हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, त्याने तुझ्या आश्रयाला येऊन मुक्ती मागितली आहे. त्याला मुक्तीचा मार्ग दाखव." देवांचे हे शब्द ऐकून, विष्णूने उत्तर दिले.
मामेव यजतां शक्रः पावयिष्यामि वज्रिणम्। पुण्येन हयमेधेन मामिष्ट्वा पाकशासनः
"शक्राने माझी पूजा करावी; मी वज्रधारी शक्राला शुद्ध करीन. पुण्य अश्वमेध यज्ञ करून आणि माझी उपासना करून, पकाशासन शुद्ध होईल."
पुनरेष्यति देवानामिन्द्रत्वमकुतोभयः। स्वकर्मभिश्च नहुषो नाशं यास्यति दुर्मतिः
"तो पुन्हा देवांचा अधिपती बनेल आणि कुठल्याही भीतीपासून मुक्त राहील. आणि दुष्ट मनाचा नहुष, स्वतःच्या कर्मामुळे नष्ट होईल."
किंचित्कालमिदं देवा मर्षयध्वमतन्द्रिताः। श्रुत्वा विष्णोः शुभां सत्यां वाणीं ताममृतोपमाम्
"थोड्या काळासाठी, हे देवांनो, तुम्ही हे सहन करा आणि आळशीपणा करू नका." विष्णूचे ते शुभ्र आणि सत्य वचन, अमृतासारखे, त्यांनी ऐकले.
ततः सर्वे सुरगणाः सोपाध्यायाः सहर्षिभिः । यत्र शक्रो भयोद्विग्नस्तं देशमुपचक्रमुः
मग सर्व देवगण, आपापल्या गुरु आणि ऋषींसह, जिथे भीतीने व्याकुळ झालेला शक्र होता, त्या ठिकाणी गेले.
तत्राश्वमेधः सुमहान्महेन्द्रस्य महात्मनः । ववृते पावनार्थं वै ब्रह्महत्यापहो नृप
तेथे, महात्मा महेंद्राच्या शुद्धीसाठी, राजन, ब्रह्महत्येचा दोष दूर करण्यासाठी, भव्य अश्वमेध यज्ञ केला गेला.
विभज्य ब्रह्महत्यां तु वृक्षेषु च नदीषु च। पर्वतेषु पृथिव्यां च स्त्रीषु चैव युधिष्ठिर
ब्रह्महत्येचा दोष झाडे, नद्या, पर्वत, पृथ्वी आणि स्त्रिया यांच्यात विभागला गेला, हे युधिष्ठिरा.
संविभज्य च भूतेषु विसृज्य च सुरेश्वरः। विज्वरो धूतपाप्मा च वासवोऽभवदात्मवान्
सर्व प्राण्यांमध्ये तो दोष वाटून आणि सोडून, देवांचा अधिपती वासव, तापमुक्त, पापमुक्त आणि स्थिरचित्त झाला.
अकम्प्यं नहुषं स्थानाद्दृष्ट्वा बलनिषूदनः। तेजोघ्नं सर्वभूतानां वरदानाच्च दुःसहम्
नहुष आपल्या स्थानावर अढळ राहिला, सर्व प्राण्यांचे तेज हरणारा आणि मिळालेल्या वरामुळे सहन न होणारा, हे पाहून शत्रूंचा संहार करणारा—
ततः शचीपतिर्देवः पुनरेव व्यनश्यत। अदृश्यः सर्वभूतानां कालाकाङ्क्षी चचार ह
तेव्हा शचीचे पती देव पुन्हा अदृश्य झाले; सर्व जीवांना न दिसता, योग्य वेळेची वाट पाहत ते तिथेच फिरत राहिले.
प्रनष्टे तु ततः शक्रे शची शोकसमन्विता । हा शक्रेति तदा देवी विललाप सुदुःखिता
शक्र अदृश्य झाल्यावर शचीला फार दुःख झाले. ती मोठ्या वेदनेने, 'हाय शक्रा!' असे म्हणत रडू लागली.
यदि दत्तं यदि हुतं गुरवस्तोषिता यदि। एकभर्तृत्वमेवास्तु सत्यं यद्यस्ति वा मयि
मी काही दिले असेल, काही होम केले असेल, वडीलधाऱ्यांना मी आनंदी केले असेल, आणि माझ्यात खरंच सत्य असेल, तर मला फक्त एकच पती असू दे.
पुण्यां चेमामहं दिव्यां प्रवृत्तामुत्तरायणे। देवीं रात्रिं नमस्यामि सिध्यतां मे मनोरथः
ही उत्तरेकडील मार्गावर आलेली पवित्र आणि दिव्य रात्र मी वंदन करते; माझी इच्छा पूर्ण होऊ दे.
प्रयता च निशां देवीमुपातिष्ठत तत्र सा। पतिव्रतात्वात्सत्येन सोपश्रुतिमथाकरोत्
ती शुद्ध मनाने त्या रात्रीच्या देवीची पूजा करू लागली; आपल्या पतीव्रतेपणामुळे आणि सत्यामुळे तिने उपश्रुतीला हाक दिली.
यत्रास्ते देवराजोऽसौ तं देशं दर्शयस्व मे। इत्याहोपश्रुतिं देवीं सत्यं सत्येन दृश्यताम्
'जिथे देवांचा राजा आहे, तो देश मला दाखव,' असे तिने उपश्रुती देवीला सांगितले. 'सत्यानेच सत्य दिसू दे.'
अथैनां रूपिणी साध्वीमुपातिष्ठदुपश्रुतिः। तां वयोरूपसंपन्नां दृष्ट्वा देवीमुपस्थिताम्
मग उपश्रुती रूप धारण करून त्या सतीजवळ आली; तिच्या समोर तरुणपणाने आणि सौंदर्याने नटलेली देवी उभी आहे हे पाहून—
इन्द्राणी संप्रहृष्टात्मा संपूज्यैनामथाब्रवीत्। इच्छामि त्वामहं ज्ञातुं का त्वं ब्रूहि वरानने
इंद्राणीचे मन आनंदित झाले. तिने तिला नमस्कार करून विचारले, 'मला जाणून घ्यायचे आहे, तू कोण आहेस? हे सुंदर मुखवाली, सांग ना.'