ततस्तु नाहुषो राजा शर्मिष्ठां प्राप्य बुद्धिमान्। रेमे च सुचिरं कालं तया शर्मिष्ठया सह
नंतर नाहुष राजा, बुद्धिमान होता, त्याला शर्मिष्ठा मिळाली आणि त्याने तिच्यासोबत खूप काळ आनंद उपभोगला.
तस्मादेव तु राजर्षेः शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी। द्रुह्युं चानुं च पूरुं च त्रीन्कुमारानजीजनत्
त्या राजर्षीपासून, वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठा हिने तीन मुलगे जन्माला घातले—द्रुह्यु, अनु आणि पुरु.
ततः काले तु कस्मिंश्चिद्देवयानी शुचिस्मिता। ययातिसहिता राजञ्जगाम रहितं वनम्
काही काळाने, शुद्ध हास्य असलेली देवयानी, ययातीसोबत, राजन, एकांत असलेल्या जंगलात गेली.
ददर्श च तदा तत्र कुमारान्देवरूपिणः। क्रीडमानान्सुविश्रब्धान्विस्मिता चेदमब्रवीत्
तिथे तिने देवासारखी सुंदर रूप असलेले, निर्धास्तपणे खेळणारे मुलं पाहिले आणि आश्चर्याने तिने असे बोलली.
कस्यैते दारका राजन्देवपुत्रोपमाः शुभाः। वर्चसा रूपतश्चैव सदृशा मे मतास्तव
हे राजन, ही देवपुत्रांसारखी सुंदर मुलं कोणाची आहेत? यांच्या तेजाने आणि रूपाने, मला वाटतं हे तुझ्यासारखेच आहेत.
एवं पृष्ट्वा तु राजानं कुमारान्पर्यपृच्छत
असं राजाला विचारून, तिने त्या मुलांनाही विचारलं.
तस्मिन्काले तु तच्छ्रुत्वा धात्री तेषां वचोऽब्रवीत्। किं न ब्रूत कुमारा वः पितरं वै द्विजर्षभम्
त्याच वेळी, हे ऐकून, त्यांच्या धाईने विचारलं—'मुलांनो, तुमचे वडील कोण आहेत, का सांगत नाही? ते ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ आहेत.'
ऋषिश्च ब्राह्मणश्चैव द्विजातिश्चैव नः पिता। शर्मिष्ठा नानृतं ब्रूते देवयानि क्षमस्व नः
'आमचे वडील ऋषी आहेत, ब्राह्मण आहेत, आणि द्विज आहेत; शर्मिष्ठा कधीच खोटं बोलत नाही. देवयानी, आम्हाला माफ कर.'
किंनामधेयगोत्रो वः पुत्रका ब्राह्मणः पिता। प्रब्रूत तत्त्वतः क्षिप्रं कश्चासौ क्व च वर्तते
'मुलांनो, तुमच्या ब्राह्मण वडिलांचं नाव आणि कुळ काय आहे? खरं खरं लवकर सांगा—ते कोण आहेत आणि कुठे राहतात?'
प्रब्रूत मे यथा तथ्यं श्रोतुमिच्छामि तं ह्यहम्। एवमुक्ताः कुमारस्ते देवयान्या सुमध्यया
'मला जसं आहे तसं खरेखुरं सांगा, कारण मला त्यांच्याबद्दल ऐकायचं आहे.' अशी मध्यम कटी असलेल्या देवयानीने विचारल्यावर, ती मुलं—
तेऽदर्शयन्प्रदेशिन्या तमेव नृपसत्तमम्। शर्मिष्ठां मातरं चैव तथाऽऽचख्युश्च दारकाः
त्यांनी बोट दाखवून तिला तोच श्रेष्ठ राजा दाखवला आणि शर्मिष्ठा हिच त्यांची आई आहे असंही सांगितलं.
इत्युक्त्वा सहितास्ते तु राजानमुपचक्रमुः। नाभ्यनन्दत तान्राजा देवयान्यास्तदान्तिके
असं सांगून, ते सगळे मिळून राजाजवळ गेले; पण देवयानीसमोर राजाने त्यांचं स्वागत केलं नाही.
रुदन्तस्तेऽथ शर्मिष्ठामभ्ययुर्बालकास्ततः। `अविब्रुवन्ती किंचिच्च राजानं चारुलोचना
मग ती मुलं रडत रडत शर्मिष्ठाजवळ गेली, आणि सुंदर डोळ्यांची ती स्त्री काहीही न बोलता राजाजवळ आली.
नातिदूराच्च राजानं सा चातिष्ठदवाङ्मुखी। श्रुत्वा तेषां तु बालानां सव्रीड इव पार्थिवः
राजापासून फार दूर न जाता, ती तोंड वळवून उभी राहिली; आणि मुलांचं बोलणं ऐकून, राजा थोडा लाजल्यासारखा वाटला.
प्रतिवक्तुमशक्तोऽभूत्तूष्णींभूतोऽभवन्नृपः। दृष्ट्वा तु तेषां बालानां प्रणयं पार्थिवं प्रति
राजा काहीच बोलू शकला नाही, तो शांत राहिला. त्या मुलींचं आपल्यावरचं प्रेम पाहून तो गप्प बसला.
बुद्ध्वा तु तत्त्वतो देवी शर्मिष्ठापिदमब्रवीत्। अभ्यागच्छति मां कश्चिदृषिरित्येवमब्रवीः
पण खरी गोष्ट समजून देवी शर्मिष्ठा म्हणाली, 'तू असं म्हणालीस की, माझ्याकडे कुठला तरी ऋषी येणार आहे.'
ययातिमेवं राजानं त्वं गोपायसि भामिनि। पूर्वमेव मया प्रोक्तं त्वया तु वृजिनं कृतम्
असं करून तू राजाचं रक्षण करतेस, पण मी आधीच हे सांगितलं होतं आणि तरीही तू चुकीचं वागलीस.
मदधीना सती कस्मादकार्षीर्विप्रियं मम। तमेवाऽऽसुरधर्मं त्वमास्थिता न बिभेषि मे
तू माझ्या अधीन असताना, माझ्या मनाविरुद्ध का वागलीस? तू असुरांसारखं वागणं स्वीकारलं आहेस आणि माझी भीतीही नाही वाटत.
यदुक्तमृषिरित्येव तत्सत्यं चारुहासिनि। न्यायतो धर्मतश्चैव चरन्ती न बिभेमि ते
'ऋषी येणार आहे' असं जे सांगितलं, ते खरंच आहे, हसऱ्या मुखे. न्याय आणि धर्माने वागताना मला तुझी भीती वाटत नाही.
यदा त्वया वृतो भर्ता वृत एव तदा मया। सखीभर्ता हि धर्मेण भर्ता भवति शोभने
तू ज्या वेळी पती निवडला, त्याच वेळी मीही निवड केला. धर्माने, मैत्रिणीचा पती आपलाही पती होतो, हे सुंदर मुळे.
पूज्यासि मम मान्या च ज्येष्ठा च ब्राह्मणी ह्यसि। त्वत्तोपि मे पूज्यतमो राजर्षिः किं न वेत्थ तत्
तू माझ्यासाठी मान्य आणि पूज्य आहेस, मोठीही आहेस आणि ब्राह्मण स्त्री आहेस. पण राजर्षी माझ्यासाठी तुझ्याहून अधिक पूज्य आहे, हे तुला माहीत नाही का?
त्वत्पित्रा मम गुरुणा सह दत्ते उभे शुभे। ततो भर्ता च पूज्यश्च पोष्यां पोषयतीह माम्
आपल्या दोघींनाही तुझ्या वडिलांनी, माझ्या गुरूंनी, एकत्र दिलं. म्हणून पती पूज्य आणि पोसणारा आहे, आणि तो मला इथे पोसतो.
श्रुत्वा तस्यास्ततो वाक्यं देवयान्यब्रवीदिदम्। रमस्वेह यथाकामं देव्या शर्मिष्ठया सह
तिचं बोलणं ऐकून देवयानी म्हणाली, 'शर्मिष्ठेसोबत इथे हवे तसं राहा.'
राजन्नाद्येह वत्स्यामि विप्रियं मे कृतं त्वया। इति जज्वाल कोपेन देवयानी ततो भृशम्
राजा, मी आज इथे राहणार नाही; तू माझ्या मनाविरुद्ध वागलास. त्यामुळे देवयानी खूप रागावली.
निर्दहन्तीव सव्रीडां शर्मिष्ठां समुदीक्ष्य च। अपविध्य च सर्वाणि भूषणान्यसितेक्षणा
लाजलेल्या शर्मिष्ठेकडे पाहून, जणू तिला जाळत आहे असं वाटावं, अशा नजरेने देवयानीने आपली सगळी दागिने काढून फेकली.
सहसोत्पतितां श्यामां दृष्ट्वा तां साश्रुलोचनाम्। तूर्णं सकाशं काव्यस्य प्रस्थितां व्यथितस्तदा
अचानक उठून उभी राहिलेली, डोळ्यांत अश्रू असलेली ती काळी स्त्री पाहून, देवयानी लगेच कवीकडे जायला निघाली, खूप व्याकुळ झाली होती.
अनुवव्राज संभ्रान्तः पृष्ठतः सान्त्वयन्नृपः। न्यवर्तत नचैव स्म क्रोधसंरक्तलोचना
राजा घाबरून तिच्या मागे गेला, तिला समजावत राहिला; पण ती मागे वळली नाही, तिचे डोळे रागाने लाल झाले होते.
अविब्रुवन्ती किंचित्सा राजानं साश्रुलोचना। अचिरादेव संप्राप्ता काव्यस्योशनसोऽन्तिकम्
ती काहीच न बोलता, डोळ्यांत पाणी घेऊन, लवकरच कवी उशनाच्या जवळ पोहोचली.
सा तु दृष्ट्वै पितरमभिवाद्याग्रतः स्थिता। अनन्तरं यायातिस्तु पूजयामास भार्गवम्
वडिलांना पाहून तिने नमस्कार केला आणि समोर उभी राहिली. त्यानंतर ययातिने भार्गवाचं पूजन केलं.
अधर्मेण जितो धर्मः प्रवृत्तमधरोत्तरम्। शर्मिष्ठयाऽतिवृत्ताऽस्मि दुहित्रा वृषपर्वणः
अधर्माने धर्माचा पराभव झाला आहे; आता अधर्मच चालू आहे. वृषपर्वाचा मुलगी शर्मिष्ठा हिने माझ्यावर मोठा अन्याय केला.