न च तद्वाक्यमुक्तं वै केशवं प्रत्यपद्यत। न चाहमुत्सहे कृष्णं विना स्थातुमपि क्षणम्
पण केशवाने ते माझे बोलणे मान्य केले नाही; आणि मी कृष्णाशिवाय एक क्षणही राहू शकत नाही.
नाहं सहायः पार्थस्य नापि दुर्योधनस्य वै । इति मे निश्चिता बुद्धिर्वासुदेवमवेक्ष्य ह
मी ना पार्थाचा सहकारी आहे, ना दुर्योधनाचा; वासुदेवाचा विचार करून माझी ही ठाम बुद्धी आहे.
जातोऽसि भारते वंशे सर्वपार्थिवपूजिते । गच्छ युध्यस्व धर्मेण क्षात्रेण पुरुषर्षभ
तू भारत वंशात जन्मलेला आहेस, सर्व राजांनी सन्मानलेला आहेस. म्हणून, पुरुषश्रेष्ठा, तू क्षत्रिय धर्माने युद्ध करायला पुढे जा.
इत्येवमुक्तस्तु तदा परिष्वज्य हलायुधम्। कृष्णं चापि महाबाहुमामन्त्र्य भरतर्षभ
असं म्हणून त्याने हलायुधाला घट्ट मिठी मारली आणि महाबाहू कृष्णाला निरोप दिला, हे भरतश्रेष्ठा.
सोऽभ्ययात्कृतवर्माणं धृतराष्ट्रसुतो नृपः । कृतवर्मा ददौ तस्य सेनामक्षौहिणीं तदा
मग धृतराष्ट्राचा पुत्र, राजन, कृतवर्म्याजवळ गेला; त्या वेळी कृतवर्म्याने त्याला एक अखिल सैन्याची अक्षौहिणी दिली.
स तेन सर्वसैन्येन भीमेन कुरुनन्दनः । वृतः परिययौ हृष्टः सुहृदः संप्रहर्षयन्
त्या सर्व सैन्याने वेढलेला आणि भीमासोबत आनंदाने निघालेला कुरुनंदन आपल्या मित्रांना आनंद देत पुढे गेला.
ततः पीताम्बरधरो जगत्स्रष्टा जनार्दनः । गते दुर्योधने कृष्णः किरीटिनमथाब्रवीत्
तेव्हा पिवळ्या वस्त्रधारी, जगाचा स्रष्टा जनार्दन, दुर्योधन निघून गेल्यावर, मुकुटधारी अर्जुनाला म्हणाला.
भवान्समर्थस्तान्सर्वान्निहन्तुं नात्र संशयः । निहन्तुमहमष्येकः समर्थः पुरुषर्षभः
तू सर्वांना संपवायला समर्थ आहेस, यात काहीच शंका नाही; पण पुरुषश्रेष्ठा, मीही एकटाच त्यांना संपवू शकतो.
भवांस्तु कीर्तिमाँल्लोके तद्यशस्त्वां गमिष्यति। यशसां चाहमप्यर्थी तस्मादसि मया वृतः
पण तुला जगात कीर्ती मिळेल, आणि ती कीर्ती तुझ्याकडे येईल; मलाही कीर्ती हवी आहे, म्हणून मी तुला निवडलं आहे.
सारथ्यं तु त्वया कार्यमिति मे मानसं सदा। चिररात्रेप्सितं कामं तद्भवान्कर्तुमर्हति
माझ्या मनात नेहमीच इच्छा होती की तू माझा सारथ्य करावास; ही माझी जुनी इच्छा तू पूर्ण करावी.
उपपन्नमिदं पार्थ यत्स्पर्धसि मया सह। सारथ्यं ते करिष्यामि कामः संपद्यतां तव
पार्था, तू माझ्याशी स्पर्धा करतोस हे योग्यच आहे; मी तुझ्यासाठी सारथ्य करीन—तुझी इच्छा पूर्ण होवो.
एवं प्रमुदितः पार्थः कुष्णेन सहितस्तदा। वृतो दाशार्हप्रवरैः पुनरायाद्युधिष्ठिरम्
अशा प्रकारे आनंदित झालेला पार्थ, कृष्णासोबत आणि दशार्हातील श्रेष्ठांनी निवडलेला, पुन्हा युधिष्ठिराकडे परतला.
शल्यः श्रुत्वा तु दूतानां सैन्येन महता वृतः। अभ्यात्पाण्डवान्राजन्सह पुत्रैर्महारथैः
शल्याने हे ऐकून, मोठ्या सैन्याने वेढलेला, आपल्या पुत्रांसह आणि महाबलवान रथींनी, पांडवांकडे गेला, राजन.
तस्य सेनानिवेशोऽभूदध्वर्धमिव योजनम् । तथा हि विपुलां सेनां बिभर्ति स नरर्षभः
त्याचं सैन्य छावणी अर्धा योजन एवढ्या लांबीपर्यंत पसरली होती, कारण तो नरश्रेष्ठ मोठं सैन्य सांभाळत होता.
अक्षौहिणीपती राजन्महावीर्यपराक्रमाः। विचित्रकवचाः शूरा विचित्रध्वजकार्मुकाः
राजन, त्या अक्षौहिणींचे सेनापती अत्यंत पराक्रमी आणि शूर होते; विविध कवच घातलेले, वेगवेगळ्या ध्वजांनी आणि धनुष्यांनी सजलेले.
विचित्राभरणाः सर्वे विचित्ररथवाहनाः । विचित्रस्रग्धराः सर्वे विवित्राम्बरभूषणाः
सर्वजण वेगवेगळ्या दागिन्यांनी सजलेले, विविध रथ व वाहनांवर बसलेले, रंगीबेरंगी हार आणि वस्त्रांनी शोभलेले होते.
स्वदेशवेषाभरणा वीराः शतसहस्रशः। तस्य सेनाप्रणेतारो बभूवुः क्षत्रियर्षभाः
शेकडो हजारो वीर, आपल्या देशाच्या वेशात आणि दागिन्यांत सजलेले, त्याच्या सैन्याचे सेनापती झाले, हे क्षत्रियश्रेष्ठा.
व्यथयन्निव भूतानि कम्पयन्निव मेदिनीम् । शनैर्विश्रामयन्सेनां स ययौ यत्र पाण्डवः
जणू काही सर्व प्राणी घाबरावेत आणि पृथ्वी हलावी असं वाटावं, अशा प्रकारे तो हळूहळू सैन्यासह तिथे गेला जिथे पांडव होता.
ततो दुर्योधनः श्रुत्वा महात्मानं महारथम् । उपायान्तमभिद्रुत्य स्वयमानर्च भरत
मग, हे भरत, दुर्योधनाने ऐकलं की तो महात्मा, महाबलवान रथी येतो आहे, तेव्हा तो स्वतः पुढे जाऊन त्याचं स्वागत केलं.
कारयामास पूजार्थं तस्य दुर्योधनः सभाः । रमणीयेषु देशेषु रत्नचित्राः स्वलङ्कृताः
दुर्योधनाने त्याच्या सन्मानासाठी सुंदर प्रदेशात, रत्नांनी सजवलेल्या आणि सुशोभित सभांचा बांधकाम करायला लावलं.
शिल्पिभिर्विविधैश्चैव क्रीडास्तत्र प्रयोजिताः । तत्र माल्यानि मांसानि भक्ष्यं पेयं च सत्कृतम्
तेथे कुशल कारागिरांनी अनेक प्रकारच्या करमणुकीची व्यवस्था केली होती. तिथे हार, मांस, खाण्यापिण्याच्या चविष्ट गोष्टी आदराने दिल्या जात होत्या.
कूपाश्च विविधाकारा औदकानि गृहाणि च ।। स ताः सभाः समासाद्य पूज्यमानो यथाऽमरः
तिथे वेगवेगळ्या आकाराचे विहिरी आणि पाण्याची घरे होती. त्या सभागृहात पोहोचल्यावर त्याचा सन्मान अमरांसारखा केला गेला.
दुर्योधनस्य सचिवैर्देशे देशे समन्ततः ।। आजगाम सभामन्यां देवावसथवर्चसम्
दुर्योधनाचे मंत्री सर्वत्र सोबत असताना, तो दुसऱ्या एका दिव्य तेजाने उजळलेल्या सभागृहात गेला.
स तत्र विषयैर्युक्तैः कल्याणैरतिमानुषैः ।। मेनेऽभ्यधिकमात्मानमवमेने पुरन्दरम्
तिथे माणसाच्या कल्पनेपलीकडच्या आणि उत्तम सुखांनी वेढला जाऊन, त्याने स्वतःला इंद्रापेक्षाही श्रेष्ठ समजले.
पप्रच्छ स ततः प्रेष्यान्प्रहृष्टः क्षत्रियर्षभः ।। युधिष्ठिरस्य पुरुषाः केऽत्र चक्रुः सभा इमाः
त्यावेळी आनंदी झालेल्या त्या क्षत्रियश्रेष्ठाने सेवकांना विचारले, 'युधिष्ठिराच्या माणसांपैकी कोणाने ही सभागृहे बांधली?''
आनीयन्तां सभाकाराः प्रदेयार्हा हि मे मताः ।। प्रदेयमेषां दास्यामि कुन्तीपुत्रोऽनुमन्यताम्
‘सभागृह बांधणारे इथे आणा; ते बक्षिसाला पात्र आहेत असं मला वाटतं. मी त्यांना बक्षीस देईन—कुंतीपुत्राने याला मान्यता द्यावी.'
ततः प्रहृष्टं राजानं ज्ञात्वा ते सचिवास्तदा' दुर्योधनाय तत्सर्वं कथयन्ति स्म विस्मिताः
राजा आनंदी आहे हे समजल्यावर, त्या मंत्र्यांनी आश्चर्यचकित होऊन दुर्योधनाला सगळं सांगितलं.
संप्रहृष्टो यदा शल्यो दिदित्सुरपि जीवितम् । गूढो दुर्योधनस्तत्र दर्शयामास मातुलम्
शल्य आनंदित झाला आणि आपले प्राणही द्यायला तयार झाला, तेव्हा तिथे लपून बसलेला दुर्योधन आपल्या मामा समोर आला.
तं दृष्ट्वा मद्रराजश्च ज्ञात्वा यत्नं च तस्य तम्। परिष्वज्याब्रवीत्प्रीत इष्टोऽर्थो ध्रियतामिति
त्याला पाहून आणि त्याचा प्रयत्न ओळखून, मद्रराजाने त्याला मिठी मारली आणि प्रेमाने म्हणाला, 'तुला हवी ती गोष्ट पूर्ण होवो.'
सत्यवाग्भव कल्याण वरो वै मम दीयताम्। सर्वसेनाप्रणेता वै भवान्भवितुमर्हति
‘सत्य बोल, कल्याण होवो; मला मी मागितलेला वर दे. सर्व सैन्यांचा सेनापती होण्यास तूच योग्य आहेस.'