देवयान्याः प्रियं कृत्वा शर्मिष्ठामपि पोषय
देवयानीला आनंदी करून, तू शर्मिष्ठेलाही सांभाळ.
न नर्मयुक्तमनृतं हिनस्ति न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले। प्राणात्यये सर्वधनापहारे पञ्चानृतान्याहुरपातकानि
राजा, विनोदाने बोललेले खोटे वाईट नाही, लग्नाच्या वेळी किंवा बायांमध्येही नाही; जीव धोक्यात असताना किंवा सर्व संपत्ती गेल्यावरही, ही पाच खोटी बोलणे पाप मानली जात नाहीत.
पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तमन्यथा वदन्ति मिथ्या पतितं नरेन्द्र। एकार्थतायां तु समाहितायां मिथ्या वदन्तं ह्यनृतं हिनस्ति
पण साक्ष देताना जर कोणी खोटे बोलतो, राजा, तर तो माणूस पतित मानला जातो; पण एकाच हेतूने मन एकाग्र असेल, तर खोटे बोलणे दोष देत नाही.
अनृतं नानृतं स्त्रीषु परिहासविवाहयोः। आत्मप्राणार्थघाते च तदेवोत्तमतां व्रजेत्
बायांमध्ये, विनोदात किंवा लग्नात खोटे बोलणे खरेच खोटे नसते; आणि स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी तेच श्रेष्ठ मानले जाते.
राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन्। अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे
राजा हा लोकांसाठी आदर्श असतो; तो जर खोटे बोलेल तर त्याचा नाश होतो. कितीही अडचण आली तरी मी खोटे बोलू शकत नाही.
समावेतौ मतो राजन्पतिः सख्याश्च यः पतिः। समं विवाहमित्याहुः सख्या मेऽसि वृतः पतिः
राजा, नवरा आणि मैत्रिणीचा नवरा दोघे एकत्र आले असता, त्याला समान विवाह म्हणतात; 'मित्रा, मी तुला नवरा म्हणून निवडले आहे.'
सह दत्तास्मि काव्येन देवयान्या मनीषिणा। पूज्या पोषयितव्येति न मृषा कर्तुमर्हसि
माझा आणि देवयानीचा एकत्र विवाह काव्य या ज्ञानी माणसाने केला; 'तिला सन्मान दे आणि सांभाळ,' असे सांगितले—तू खोटे करू नकोस.
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च। याचितॄणां ददासि त्वं गोभूम्यादीनि यानि च
तू सोनं, मौल्यवान दगड, मोती, वस्त्रं, दागिने, तसेच गायी, जमीन आणि मागितलेली इतर सर्व वस्तू देतोस.
बहिःस्थं दानमित्युक्तं न शरीराश्रितं नृप। दुष्करं पुत्रदानं च आत्मदानं च दुष्करम्
राजा, बाहेरून दिलेली भेट शरीराशी जोडलेली नसते असं म्हटलं जातं; मुलगा द्यायला कठीण, आणि स्वतःला द्यायलाही तितकंच कठीण असतं.
शरीरदानात्तत्सर्वं दत्तं भवति मारिष। यस्य यस्य यथा कामस्तस्य तस्य ददाम्यहम्
मित्रा, स्वतःचं शरीर दिल्यावर सर्व काही दिल्यासारखं होतं; ज्याला जे हवं तसं मी देतो.
इत्युक्त्वा नगरे राजंस्त्रिकालं घोषितं त्वया। त्वयोक्तमनृतं राजन्वृथा घोषितमेव वा। तत्सत्यं कुरु राजेन्द्र यथा वैश्रवणस्तथा
राजा, असं सांगून तू नगरात तीनदा घोषणा केलीस; तू जे सांगितलंस ते खोटं नव्हतं, व्यर्थही नव्हतं. राजेंद्र, वैश्रवणासारखं ते सत्य कर.
दातव्यं याचमानेभ्य इति मे व्रतमाहितम्। त्वं च याचसि मां कामं ब्रूहि किं करवाणि ते
मागणाऱ्यांना द्यायचं हे माझं व्रत आहे; आणि तू माझ्याकडे मागतोस—म्हणून सांग, मी तुझ्यासाठी काय करू?
धनं वा यदि वा किंचिद्राज्यं वाऽपि शुचिस्मिते
सुंदर हास्य असलेल्या स्त्री, तुला धन हवं असेल, काहीही हवं असेल, किंवा राज्यही हवं असेल—
नान्यं वृणे पुत्रकामा पुत्रात्परतरं न च।' त्वत्तोऽपत्यवती लोके चरेयं धर्ममुत्तमम्
मला फक्त मुलगा हवा आहे, त्याशिवाय दुसरं काही नको; मुलापेक्षा मोठं काहीच नाही. तुझ्यापासून मला मूल होवो आणि मी जगात श्रेष्ठ धर्म आचरण करू.
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः। यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम्
राजा, तीन जण धनहीन असतात—पत्नी, दास आणि मुलगा; त्यांना जे मिळतं, ते ज्याचं ते असतात त्यालाच मिळतं.
पुत्रार्थं भर्तृपोषार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्वयंभुवा। अपतिर्वापि या कन्या अनपत्या च या भवेत्। तासां जन्म वृथा लोके गतिस्तासां न विद्यते
स्वयंभूने स्त्रिया मुलासाठी आणि नवऱ्याच्या पालनासाठी निर्माण केल्या; जी कन्या नवऱ्याविना किंवा जी स्त्री मुलाविना असते, त्यांचा जन्म व्यर्थ आहे आणि त्यांना या जगात काही साध्य होत नाही.
देवयान्या भुजिष्याऽस्मि वश्या च तव भार्गवी। सा चाहं च त्वया राजन्भजनीये भजस्व माम्
मी देवयानीची सखी आहे आणि तुझ्या अधीन आहे, भार्गवकुळातील राजा; मी आणि ती दोघीही तुझ्या जपणुकीस पात्र आहोत—म्हणून मला जप.
एवमुक्तस्तु राजा स तथ्यमित्यभिजज्ञिवान्। पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रत्यपादयत्
असं ऐकून, राजाने ते सत्य आहे हे मान्य केलं, शर्मिष्ठेला सन्मान दिला आणि धर्माची स्थापना केली.
स समागम्य शर्मिष्ठां यथा काममवाप्य च। अन्योन्यं चाभिसंपूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम्
त्याने शर्मिष्ठेला भेटून आपली इच्छा पूर्ण केली, एकमेकांचा सन्मान करून दोघे जसे आले तसे परत गेले.
तस्मिन्समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा चारुहासिनी। लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान्नृपतिसत्तमात्
त्या संगमात सुंदर भुवया आणि मोहक हास्य असलेली शर्मिष्ठा त्या श्रेष्ठ राजापासून प्रथम गर्भवती झाली.
प्रयज्ञे च ततः काले राजन्राजीवलोचना। कुमारं देवगर्भाभं राजीवनिभलोचनम्
योग्य वेळी, यज्ञाच्या काळात, राजन, तिने देवासारखा, कमळासारख्या डोळ्यांचा एक पुत्र जन्माला घातला.
तस्मिन्नक्षत्रसंयोगे शुक्ले पुण्यर्क्षगेन्दुना। स राजा मुमुदे सम्राट् तया शर्मिष्ठया सह
त्या शुभ नक्षत्राच्या संयोगात, पवित्र आणि तेजस्वी चंद्राच्या प्रभावाखाली, सम्राट शर्मिष्ठेसह आनंदी झाला.
प्रजानां श्रीरिवाभ्याशे शर्मिष्ठा ह्यभवद्वधूः। पन्नगीवोग्ररूपा वै देवयानी ममाप्यभूत्
लोकांमध्ये जशी लक्ष्मी असते तशी शर्मिष्ठा त्याची पत्नी झाली; पण देवयानी माझ्यासाठी जणू काही भयंकर सर्पासारखी होती.
पर्जन्य इव सस्यानां देवानाममृतं यथा। तद्वन्ममापि संभूता शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी। इत्येवं मनसा ज्ञात्वा देवयानीमवर्जयत्
पिकांसाठी जसा पाऊस आणि देवांसाठी जसं अमृत, तशी वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठा माझ्यासाठी होती; असं मनाशी ठरवून त्याने देवयानीकडे दुर्लक्ष केलं.
श्रुत्वा कुमारं जातं तु देवयानी शुचिस्मिता। चिन्तयामास दुःखार्ता शर्मिष्ठां प्रति भारत
शर्मिष्ठेला पुत्र झाला हे ऐकून, पवित्र हास्य असलेली देवयानी दुःखी झाली आणि ती शर्मिष्ठेबद्दल विचार करू लागली, हे भारत.
अभिगम्य च शर्मिष्ठां देवयान्यब्रवीदिदम्
शर्मिष्ठेकडे जाऊन देवयानीने असे शब्द सांगितले.
ऋषिरभ्यागतः कश्चिद्धर्मात्मा वेदपारगः। स मया वरदः कामं याचितो धर्मसंहितम्
एक ऋषि, धर्मपरायण आणि वेदज्ञ, माझ्याकडे आले होते; मी त्यांना धर्मानुसार एक वर मागितला.
अपत्यार्थे स तु मया वृतो वै चारुहासिनि'। नाहमन्यायतः काममाचरामि शुचिस्मिते। तस्मादृषेर्ममापत्यमिति सत्यं ब्रवीमि ते
मुलासाठी मी त्यांना निवडलं, हे सुंदर हास्य असलेल्या; मी कधीही चुकीच्या मार्गाने इच्छा पूर्ण करत नाही, हे पवित्र हास्य असलेल्या; म्हणून माझं अपत्य त्या ऋषीकडूनच आहे, हे मी तुला खरं सांगते.
शोभनं भीरु यद्येवमथ स ज्ञायते द्विजः। गोत्रनामाभिजनतो वेत्तुमिच्छामि तं द्विजम्
हे भीरू, जर असंच असेल तर तो ब्राह्मण कोण आहे ते कळू दे; त्याचं गोत्र, नाव आणि कुळ मला जाणून घ्यायचं आहे.
तपसा तेजसा चैव दीप्यमानं यथा रविम्। तं दृष्ट्वा मम संप्रष्टुं शक्तिर्नासीच्छुचिस्मिते
त्याच्या तप आणि तेजामुळे तो जसा सूर्यासारखा प्रखर दिसत होता, त्याला पाहून मला काही विचारायची शक्तीच उरली नाही, हे पवित्र हास्य असलेल्या.