ऋतुकालश्च संप्राप्तो न च मेऽस्ति वृतः पतिः। किं प्राप्तं किं नु कर्तव्यं किं वा कृत्वा सुखं भवेत्
माझा ऋतू आला आहे, पण माझा निवडलेला पती नाही. मला काय मिळाले? मी काय करावे? किंवा काय केल्याने मला सुख मिळेल?
देवयानी प्रजाताऽसौ वृथाऽहं प्राप्तयौवना। यथा तया वृतो भर्ता तथैवाहं वृणोमि तम्
देवयानीने मूल जन्माला घातले; मी उगीचच तारुण्यात आले. जशी तिने आपला पती निवडला, तशी मीही त्यालाच निवडते.
राज्ञा पुत्रफलं देयमिति मे निश्चिता मतिः। अपीदानीं स धर्मात्मा ईयान्मे दर्शनं रहः
राजाने मला पुत्ररूप फळ द्यावे, अशी माझी ठाम इच्छा आहे; कदाचित तो धर्मात्मा आता मला गुप्तपणे भेटेल.
केशैर्बध्या तु राजानं याचेऽहं सदृशं पतिम्। स्पृहेदिदं देवयानी पुत्रमीक्ष्य पुनःपुनः। क्रीडन्नन्तःपुरे तस्याः क्वचित्क्षणमवाप्य च
केसांनी बांधलेली मी, राजाकडे माझ्यासारखाच पती मागते. देवयानीचा मुलगा पुन्हा पुन्हा पाहताना, तिच्या अंतःपुरात तो खेळताना, माझ्या मनात इच्छा जागी होते आणि कधी कधी त्याचे दर्शन मिळते.
अथ निष्क्रम्य राजाऽसौ तस्मिन्काले यदृच्छया। अशोकवनिकाभ्याशे शर्मिष्ठां प्राप तिष्ठतीम्
मग त्या वेळी, राजा सहजपणे बाहेर आला आणि अशोकवनाजवळ उभी असलेली शर्मिष्ठा त्याला दिसली.
तमेकं रहिते दृष्ट्वा शर्मिष्ठा चारुहासिनी। प्रत्युद्गम्याञ्जलिं कृत्वा राजानं वाक्यमब्रवीत्
त्याला एकटा आणि एकांतात पाहून, सुंदर हास्य असलेली शर्मिष्ठा पुढे गेली, हात जोडून राजाला वंदन केले आणि बोलू लागली.
सोमस्येन्द्रस्य विष्णोर्वा यमस्य वरुणस्य वा। तव वा नाहुष गृहे कः स्त्रियं द्रष्टुमर्हति
सोम, इंद्र, विष्णु, यम, वरुण किंवा तुझ्या, हे नहुषा, घरात कोण स्त्रीला पाहण्यास योग्य आहे?
रूपाभिजनशीलैर्हि त्वं राजन्वेत्थ मां सदा। सा त्वां याचे प्रसाद्याहमृतुं देहि नराधिप
रूप, कुळ आणि स्वभाव या सर्वांनी, राजन, तू मला नेहमीच ओळखले आहेस; म्हणून मी तुझी विनंती करते, हे नराधिपा, मला माझा ऋतू दे.
वेद्मि त्वां शीलसंपन्नां दैत्यकन्यामनिन्दिताम्। रूपं च ते न पश्यामि सूच्यग्रमपि निन्दितम्
मी तुला सद्गुणी, निष्कलंक दैत्यकन्या म्हणून ओळखतो; तुझ्या रूपात मला सुईच्या टोकाएवढाही दोष दिसत नाही.
तदाप्रभृति दृष्ट्वा त्वां स्मराम्यनिशमुत्तमे'। अब्रवीदुशना काव्यो देवयानीं यदाऽवहम्। नेयमाह्वयितव्या ते शयने वार्षपर्वणी
त्या दिवसापासून तुला पाहून मी तुला रात्रीदिवस आठवतो, हे उत्तम स्त्री. उशना कवीने देवयानीला सांगितले होते, जेव्हा मी समजलो: वृषपर्वाची ही कन्या तुझ्या शय्येवर बोलावली जाऊ नये.
देवयान्याः प्रियं कृत्वा शर्मिष्ठामपि पोषय
देवयानीला आनंदी करून, तू शर्मिष्ठेलाही सांभाळ.
न नर्मयुक्तमनृतं हिनस्ति न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले। प्राणात्यये सर्वधनापहारे पञ्चानृतान्याहुरपातकानि
राजा, विनोदाने बोललेले खोटे वाईट नाही, लग्नाच्या वेळी किंवा बायांमध्येही नाही; जीव धोक्यात असताना किंवा सर्व संपत्ती गेल्यावरही, ही पाच खोटी बोलणे पाप मानली जात नाहीत.
पृष्टं तु साक्ष्ये प्रवदन्तमन्यथा वदन्ति मिथ्या पतितं नरेन्द्र। एकार्थतायां तु समाहितायां मिथ्या वदन्तं ह्यनृतं हिनस्ति
पण साक्ष देताना जर कोणी खोटे बोलतो, राजा, तर तो माणूस पतित मानला जातो; पण एकाच हेतूने मन एकाग्र असेल, तर खोटे बोलणे दोष देत नाही.
अनृतं नानृतं स्त्रीषु परिहासविवाहयोः। आत्मप्राणार्थघाते च तदेवोत्तमतां व्रजेत्
बायांमध्ये, विनोदात किंवा लग्नात खोटे बोलणे खरेच खोटे नसते; आणि स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी तेच श्रेष्ठ मानले जाते.
राजा प्रमाणं भूतानां स नश्येत मृषा वदन्। अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे
राजा हा लोकांसाठी आदर्श असतो; तो जर खोटे बोलेल तर त्याचा नाश होतो. कितीही अडचण आली तरी मी खोटे बोलू शकत नाही.
समावेतौ मतो राजन्पतिः सख्याश्च यः पतिः। समं विवाहमित्याहुः सख्या मेऽसि वृतः पतिः
राजा, नवरा आणि मैत्रिणीचा नवरा दोघे एकत्र आले असता, त्याला समान विवाह म्हणतात; 'मित्रा, मी तुला नवरा म्हणून निवडले आहे.'
सह दत्तास्मि काव्येन देवयान्या मनीषिणा। पूज्या पोषयितव्येति न मृषा कर्तुमर्हसि
माझा आणि देवयानीचा एकत्र विवाह काव्य या ज्ञानी माणसाने केला; 'तिला सन्मान दे आणि सांभाळ,' असे सांगितले—तू खोटे करू नकोस.
सुवर्णमणिमुक्तानि वस्त्राण्याभरणानि च। याचितॄणां ददासि त्वं गोभूम्यादीनि यानि च
तू सोनं, मौल्यवान दगड, मोती, वस्त्रं, दागिने, तसेच गायी, जमीन आणि मागितलेली इतर सर्व वस्तू देतोस.
बहिःस्थं दानमित्युक्तं न शरीराश्रितं नृप। दुष्करं पुत्रदानं च आत्मदानं च दुष्करम्
राजा, बाहेरून दिलेली भेट शरीराशी जोडलेली नसते असं म्हटलं जातं; मुलगा द्यायला कठीण, आणि स्वतःला द्यायलाही तितकंच कठीण असतं.
शरीरदानात्तत्सर्वं दत्तं भवति मारिष। यस्य यस्य यथा कामस्तस्य तस्य ददाम्यहम्
मित्रा, स्वतःचं शरीर दिल्यावर सर्व काही दिल्यासारखं होतं; ज्याला जे हवं तसं मी देतो.
इत्युक्त्वा नगरे राजंस्त्रिकालं घोषितं त्वया। त्वयोक्तमनृतं राजन्वृथा घोषितमेव वा। तत्सत्यं कुरु राजेन्द्र यथा वैश्रवणस्तथा
राजा, असं सांगून तू नगरात तीनदा घोषणा केलीस; तू जे सांगितलंस ते खोटं नव्हतं, व्यर्थही नव्हतं. राजेंद्र, वैश्रवणासारखं ते सत्य कर.
दातव्यं याचमानेभ्य इति मे व्रतमाहितम्। त्वं च याचसि मां कामं ब्रूहि किं करवाणि ते
मागणाऱ्यांना द्यायचं हे माझं व्रत आहे; आणि तू माझ्याकडे मागतोस—म्हणून सांग, मी तुझ्यासाठी काय करू?
धनं वा यदि वा किंचिद्राज्यं वाऽपि शुचिस्मिते
सुंदर हास्य असलेल्या स्त्री, तुला धन हवं असेल, काहीही हवं असेल, किंवा राज्यही हवं असेल—
नान्यं वृणे पुत्रकामा पुत्रात्परतरं न च।' त्वत्तोऽपत्यवती लोके चरेयं धर्ममुत्तमम्
मला फक्त मुलगा हवा आहे, त्याशिवाय दुसरं काही नको; मुलापेक्षा मोठं काहीच नाही. तुझ्यापासून मला मूल होवो आणि मी जगात श्रेष्ठ धर्म आचरण करू.
त्रय एवाधना राजन्भार्या दासस्तथा सुतः। यत्ते समधिगच्छन्ति यस्यैते तस्य तद्धनम्
राजा, तीन जण धनहीन असतात—पत्नी, दास आणि मुलगा; त्यांना जे मिळतं, ते ज्याचं ते असतात त्यालाच मिळतं.
पुत्रार्थं भर्तृपोषार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्वयंभुवा। अपतिर्वापि या कन्या अनपत्या च या भवेत्। तासां जन्म वृथा लोके गतिस्तासां न विद्यते
स्वयंभूने स्त्रिया मुलासाठी आणि नवऱ्याच्या पालनासाठी निर्माण केल्या; जी कन्या नवऱ्याविना किंवा जी स्त्री मुलाविना असते, त्यांचा जन्म व्यर्थ आहे आणि त्यांना या जगात काही साध्य होत नाही.
देवयान्या भुजिष्याऽस्मि वश्या च तव भार्गवी। सा चाहं च त्वया राजन्भजनीये भजस्व माम्
मी देवयानीची सखी आहे आणि तुझ्या अधीन आहे, भार्गवकुळातील राजा; मी आणि ती दोघीही तुझ्या जपणुकीस पात्र आहोत—म्हणून मला जप.
एवमुक्तस्तु राजा स तथ्यमित्यभिजज्ञिवान्। पूजयामास शर्मिष्ठां धर्मं च प्रत्यपादयत्
असं ऐकून, राजाने ते सत्य आहे हे मान्य केलं, शर्मिष्ठेला सन्मान दिला आणि धर्माची स्थापना केली.
स समागम्य शर्मिष्ठां यथा काममवाप्य च। अन्योन्यं चाभिसंपूज्य जग्मतुस्तौ यथागतम्
त्याने शर्मिष्ठेला भेटून आपली इच्छा पूर्ण केली, एकमेकांचा सन्मान करून दोघे जसे आले तसे परत गेले.
तस्मिन्समागमे सुभ्रूः शर्मिष्ठा चारुहासिनी। लेभे गर्भं प्रथमतस्तस्मान्नृपतिसत्तमात्
त्या संगमात सुंदर भुवया आणि मोहक हास्य असलेली शर्मिष्ठा त्या श्रेष्ठ राजापासून प्रथम गर्भवती झाली.