तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मात्स्यराजः प्रतापवान्। धनंजयं परिष्वज्य पाण्डवानथ सर्वशः
ही वचने ऐकून, पराक्रमी मत्स्यराजाने धनंजय आणि सर्व पांडवांना मिठी मारली.
धर्मराजं नमस्कृत्य राजा राज्येऽभिषेचितम्। नातृप्यद्दर्शने तेषां विराटो वाहिनीपतिः
राजाने धर्मराजाला वंदन केले, जो राज्याभिषेकाने राज्यावर विराजमान झाला होता; विराट, सेनापती, त्यांना पाहून कधीच तृप्त झाला नाही.
अविभक्तं भवद्भिर्मे न सन्देहो नराधिपाः
राजांनो, तुम्ही कुणातही भेदभाव केला नाही, याबद्दल मला काहीही शंका नाही.
विराटस्य वचः श्रुत्वा पार्थिवस्य महात्मनः। उत्तरः प्रत्युवाचेदमभिपन्नो युधिष्ठिरे
महात्मा विराट राजा यांचे शब्द ऐकून, युद्धिष्ठिरांच्या आश्रयाला गेलेला उत्तरा असे म्हणाला:
प्रसादनं प्राप्तकालं पाण्डवस्याभिरोचये। तेजस्वी बलवाञ्शूरो राजराजेश्वरः प्रभुः
या योग्य वेळी, तेजस्वी, बलवान, शूर, राजांचा राजा आणि सामर्थ्यवान असलेल्या पांडुपुत्राचा मी सन्मान करावा असे मला वाटते.
उत्तरां च स्वसारं मे पार्थस्यामित्रकर्शन। प्रणिपत्य प्रयच्छामस्ततः शिष्टा भवामहे
आणि मी माझी बहीण उत्तरा, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या पार्थाला, नमस्कार करून अर्पण करीन; त्यानंतर आम्ही त्याचे सेवक राहू.
वयं च सर्वे सामात्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रसाद्याभ्युपतिष्ठामो राजन्किं करवागहे
राजा, आम्ही सर्व मंत्री आणि आप्तांसह कुंतीपुत्र युधिष्ठिर यांना प्रसन्न करण्यासाठी जाऊ; आता आम्ही काय करावे?
राजंस्त्वमसि संग्रामे गृहीतस्तेन मोक्षितः । एतेषां बाहुवीर्येण गावश्च विजितास्त्वया
राजा, युद्धात तू पकडला गेलास आणि त्याने तुला सोडले; त्यांच्या बाहूंच्या बळावर तू गायी परत मिळवल्यास.
कुरवो निर्जिता यस्मात्संग्रामेऽमिततेजसः । एष तत्सर्वमकरोत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
ज्याच्याकडे अमाप तेज आहे, त्याने युद्धात कुरूंचा पराभव केला, म्हणून हे सर्व कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने साध्य केले.
अर्च्याः पूज्याश्च मान्याश्च प्रत्युत्थेयाश्च पाण्डवाः। अर्वार्हाश्चाभिवाद्याश्च प्राप्तकालं च मे मतम्
पांडव हे पूज्य, मान्य, सन्माननीय आणि त्यांच्यासाठी उठून स्वागत करावे असे आहेत; योग्य वेळी त्यांना नमस्कार करावा, असे मला वाटते.
पूज्यतां पूजनीयाश्च महाभागाश्च पाण्डवाः। न ह्येते कुपिता शेषं कुर्युराशीविषोपमाः
पांडव हे सन्माननीय, पूज्य आणि फार भाग्यवान आहेत; ते जर रागावले, तर सर्पासारखे काहीही शिल्लक ठेवणार नाहीत.
तस्माच्छीघ्रं प्रपद्येम कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रसादयाम्यहं तत्र सह पार्थेर्महात्मभिः
म्हणून आपण लवकरच कुंतीपुत्र युधिष्ठिर यांच्याकडे जाऊ; तेथे मी महान पार्थांसह त्यांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न करीन.
उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः । जानाम्यहमिदं सर्वमेषां तु बलपौरुषम् । कुले च जन्म महति फल्गुनस्य च विक्रमम्
उत्तरेला पुढे ठेवून, तिचे केस धुतलेले आणि हात जोडलेले असताना, मला त्यांच्या सामर्थ्याची, शौर्याची, त्यांच्या मोठ्या कुळाची आणि फाल्गुनाच्या पराक्रमाची पूर्ण माहिती आहे.
उत्तरात्पाण्डवाञ्श्रुत्वा विराटो रिपुसूदनः। उत्तरं चापि संप्रेक्ष्य प्राप्तकालमचिन्तयत्
उत्तरा पांडवांविषयी बोलली तेव्हा, शत्रूंचा नाश करणारा विराट, उत्तरेकडे पाहून, योग्य वेळ आली आहे असे मनाशी ठरवले.
ततो विराटः सामात्यः सहपुत्रः सबान्धवः। उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः। भूमौ निपतितस्तूर्णं पाण्डवस्य समीपतः
मग विराट राजा, मंत्री, पुत्र आणि नातेवाईकांसह, उत्तरेला पुढे ठेवून, तिचे केस धुतलेले आणि हात जोडलेले असताना, पटकन पांडवांच्या समोर भूमीवर वाकला.
प्रसीदतु महाराजो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। प्रच्छन्नरूपवेषत्वान्नाग्निर्दृष्टस्तृणैर्वृतः
महान राजा, धर्मपुत्र युधिष्ठिर आमच्यावर कृपा करो; त्याने वेष बदलला होता म्हणून ओळखता आला नाही, जणू गवताखाली लपलेली आग.
शिरसाऽभिप्रपन्नोस्मि सपुत्रपरिचारकः
माझा मुलगा आणि सेवकांसह, मी डोके झुकवून तुझ्या चरणी आलो आहे.
यदस्माभिरजानद्भिरधिक्षिप्तो महीपतिः । अवमत्य कृतं सर्वमज्ञानात्प्राकृते यथा। क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं धर्मज्ञो धर्मवत्सल
राजा, आम्ही अज्ञानामुळे तुला जे काही तुच्छ मानले किंवा अपमान केला, ते सर्व तू धर्म जाणणारा आणि धर्मावर प्रेम करणारा आहेस म्हणून, आम्ही केलेल्या त्या सर्व चुका तू क्षमा कराव्यात.
यदिदं मामकं राष्ट्रं पुरं राज्यं च पार्थिव । सदण्डकोशं विसृजे तव वश्योस्मि पार्थिव । वयं च सर्वे सामात्या भवन्तं शरणं गताः
राजा, माझे हे राज्य, नगर, सैन्य आणि खजिना, सर्व काही मी तुला अर्पण करतो; आम्ही सर्व मंत्री आणि आप्तांसह तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
तं धर्मराजः पतितं महीतले सबन्धुवर्गं प्रसमीक्ष्य पार्थिवम् । उवाच वाक्यं परलोकदर्शनः प्रनष्टमन्युर्गतशोकमत्सरः
राजा आणि त्याचे नातेवाईक भूमीवर वाकलेले पाहून, परलोकदृष्टी असलेले धर्मराज, ज्यांचा राग, शोक आणि मत्सर नाहीसा झाला होता, त्यांनी असे शब्द सांगितले.
समीक्ष्य तुष्टोस्मि नरेन्द्रसत्तम
हे राजांमध्ये श्रेष्ठ, मी सर्व विचार करून समाधानी आहे.
क्षान्तमेतन्महाबाहो यन्मां वदसि पार्थिव। न चैव किंचित्पश्यामि विकृतं ते नराधिप
महाबाहू राजन, तू माझ्याशी जसं बोललास, ते मी सहन केलं आहे. तुझ्यात मला काहीही चुकीचं दिसत नाही.
ततो विराटः परमामितुष्टः समेत्य राज्ञा समयं चकार। राज्यं च सर्वं विससर्ज तस्मै सदण्डकोशं सपुरं महात्मा
मग विराट राजा अतिशय आनंदी झाला आणि त्या राजासोबत करार केला. त्या महात्म्याने सर्व राज्य, खजिना, नगर आणि सर्व सेवक त्याच्याकडे सोपवले.
यच्च वक्ष्याम्यहं तेऽद्य मा शङ्केथा युधिष्ठिर। इदं सनगरं राष्ट्रं सजनं सवधूजनम्। युष्यभ्यं संप्रदास्यामि भोक्ष्याम्युच्छिष्टमेव च
युधिष्ठिरा, मी आज तुला जे सांगणार आहे त्यावर शंका करू नकोस. हे नगर, हे राज्य, लोक आणि स्त्रिया — सर्व मी तुला देईन; मी उरलेलंच घेईन.
अहं वद्धश्चिरं राजन्भुक्तभोगश्चिरं सुखम्। राज्यं दत्त्वा तु युष्मभ्यं प्रव्रजिष्यामि काननम्
राजा, मी फार काळ सुखाने भोग उपभोगले आहेत. आता हे राज्य तुम्हाला देऊन मी वनात जाईन.
उत्तरां प्रतिगृह्णातु सव्यसाची धनंजयः । अयं ह्यौपयिको भर्ता तस्याः पुरुषसत्तमः
सव्यसाची धनंजयाने उत्तराला स्वीकारावे; कारण तोच तिच्यासाठी योग्य नवरा आहे, हे पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ.
एवमुक्तो धर्मराजः पार्थपैक्षद्वनंजयम्। ईक्षितं चार्जुनो ज्ञात्वा मात्स्यं वचनमब्रवीत्
असं ऐकून धर्मराजाने अर्जुनाकडे पाहिलं. अर्जुनाने मत्स्यराजाचं बोलणं समजून उत्तर दिलं.
वयं वनान्तरात्प्राप्ता न ते राज्यं गृहामहे। किंतु दुर्योधनादीनां राज्ञां राज्यं गृहामहे
आम्ही वनातून आलो आहोत, तुझं राज्य आम्ही स्वीकारणार नाही. पण दुर्योधनासारख्या राजांकडून राज्य स्वीकारू.
प्रतिगृह्णाम्यहं राजन्स्रुषं दुहितरं तव। युक्तो ह्यावां हि संबन्धो मात्स्यभारतवंशयोः
राजा, मी तुझ्या कन्येला माझ्या शिष्येसाठी स्वीकारतो; कारण मत्स्य आणि भारत वंशात योग्य नाते आहे.
किमर्थं पाण्डवश्रेष्ठ भार्यां दुहितरं मम। प्रतिग्रहीतुं नेमां त्वं मया दत्तमिहेच्छसि
पांडवांमध्ये श्रेष्ठ, मी तुझ्या कन्येला पत्नी म्हणून का स्वीकारू इच्छितो, जेव्हा तू तिला इथे दिलेली नाहीस?