अयं स द्विषतां मध्ये मृगाणामिव केसरी। अचरद्रथबृन्देषु निघ्नंस्तेषां परावरान्
हा तोच आहे, जो शत्रूंच्या मध्ये, जसा सिंह हरिणांच्या कळपात वावरतो, तसे रथांच्या फौजांमध्ये फिरत होता आणि पुढचे-मागचे सर्व शत्रू पाडत होता.
अनेन विद्धा मातङ्गा महामेघोपमास्तदा। हिरण्यकक्ष्याः संग्रामे दन्ताभ्यामगमन्महीम्
त्याने युद्धात मोठ्या मेघासारखे दिसणारे, सोन्याच्या कवचातले हत्ती बाणांनी घायाळ केले आणि ते आपल्या सोंडांनी जमिनीवर कोसळले.
अनेन विजिता गावो निर्जिताः कुरवो युधि। अस्य शङ्खस्य शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ
त्याच्यामुळे गायी परत मिळाल्या, युद्धात कुरू पराभूत झाले; त्याच्या शंखाच्या आवाजाने माझे कान बहिरे झाले.
जायते रोमर्षो मे संस्मृत्यास्य धनुर्ध्वनिम्। ध्वजस्य वानरं भूतैराक्रोशन्तं सहानुगैः
त्याच्या धनुष्याचा आवाज आठवला की माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहतात; वानर असलेला ध्वज आणि त्याच्या सोबतींच्या गर्जना युद्धभूमी व्यापून टाकायची.
नाददानं शरान्घोरान्न मुञ्चन्तं शरोत्करान्। न कार्मुकं विकर्षन्तमेनं पश्यामि संयुगे
मी त्याला न भयंकर बाण उचलताना पाहिलं, न बाणांचा मारा करताना, न युद्धात धनुष्य ओढताना पाहिलं.
एतद्धनुःप्रमुक्ताश्च शराः पुङ्खानुपुङ्खिनः । नालक्ष्येषु रणे पेतुर्नाराचा रक्तभोजनाः
तरीही त्याच्या धनुष्यातून सुटलेले पंख असलेले आणि नसलेले बाण, युद्धात कुणालाही दिसले नाहीत; ना बाण दिसले, ना रक्त प्यायचे ती शस्त्रं.
तीक्ष्णनाराचसंकृत्तशिरोबाहूरुवक्षसाम्। कलेबराणि दृश्यन्ते योधानां साश्वसादिनां
तिखट बाणांनी छाटलेली शिरं, हात, मांड्या आणि छाती असलेली योद्ध्यांची आणि घोडेस्वारांची मृतदेहं तिथे दिसत होती.
अनेन तटिनी तत्र शोणिताम्बुप्रवाहिनी। प्रवर्तिता भीमरूपा यां स्मृत्वाऽद्यापि मे मनः। प्रकम्पते चण्डवायुकम्पिता कदली यथा
त्याच्या हातून तिथे रक्ताची भयंकर नदी वाहू लागली होती; ती आठवली की आजही माझं मन प्रचंड वाऱ्याने हलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखं थरथरतं.
अनेन राजन्वीरेण भीष्मद्रोणमुखा रथाः। दुर्योधनेन सहिता निर्जिता भीमकर्मणा
राजा, या वीराने भीष्म, द्रोण आणि दुर्योधन यांच्या नेतृत्वाखालील रथांना आपल्या पराक्रमाने पराभूत केलं.
अयं भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत्। यस्य बाहुबलेनास्मि जीवन्प्रत्यागतः पुरम्
हा देवपुत्र मी घाबरून पळत असताना मला थांबवला; त्याच्या बाहूंच्या बळावर मी जिवंत राहिलो आणि पुन्हा माझ्या नगरात पोहोचलो.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मात्स्यराजः प्रतापवान्। धनंजयं परिष्वज्य पाण्डवानथ सर्वशः
ही वचने ऐकून, पराक्रमी मत्स्यराजाने धनंजय आणि सर्व पांडवांना मिठी मारली.
धर्मराजं नमस्कृत्य राजा राज्येऽभिषेचितम्। नातृप्यद्दर्शने तेषां विराटो वाहिनीपतिः
राजाने धर्मराजाला वंदन केले, जो राज्याभिषेकाने राज्यावर विराजमान झाला होता; विराट, सेनापती, त्यांना पाहून कधीच तृप्त झाला नाही.
अविभक्तं भवद्भिर्मे न सन्देहो नराधिपाः
राजांनो, तुम्ही कुणातही भेदभाव केला नाही, याबद्दल मला काहीही शंका नाही.
विराटस्य वचः श्रुत्वा पार्थिवस्य महात्मनः। उत्तरः प्रत्युवाचेदमभिपन्नो युधिष्ठिरे
महात्मा विराट राजा यांचे शब्द ऐकून, युद्धिष्ठिरांच्या आश्रयाला गेलेला उत्तरा असे म्हणाला:
प्रसादनं प्राप्तकालं पाण्डवस्याभिरोचये। तेजस्वी बलवाञ्शूरो राजराजेश्वरः प्रभुः
या योग्य वेळी, तेजस्वी, बलवान, शूर, राजांचा राजा आणि सामर्थ्यवान असलेल्या पांडुपुत्राचा मी सन्मान करावा असे मला वाटते.
उत्तरां च स्वसारं मे पार्थस्यामित्रकर्शन। प्रणिपत्य प्रयच्छामस्ततः शिष्टा भवामहे
आणि मी माझी बहीण उत्तरा, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या पार्थाला, नमस्कार करून अर्पण करीन; त्यानंतर आम्ही त्याचे सेवक राहू.
वयं च सर्वे सामात्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रसाद्याभ्युपतिष्ठामो राजन्किं करवागहे
राजा, आम्ही सर्व मंत्री आणि आप्तांसह कुंतीपुत्र युधिष्ठिर यांना प्रसन्न करण्यासाठी जाऊ; आता आम्ही काय करावे?
राजंस्त्वमसि संग्रामे गृहीतस्तेन मोक्षितः । एतेषां बाहुवीर्येण गावश्च विजितास्त्वया
राजा, युद्धात तू पकडला गेलास आणि त्याने तुला सोडले; त्यांच्या बाहूंच्या बळावर तू गायी परत मिळवल्यास.
कुरवो निर्जिता यस्मात्संग्रामेऽमिततेजसः । एष तत्सर्वमकरोत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
ज्याच्याकडे अमाप तेज आहे, त्याने युद्धात कुरूंचा पराभव केला, म्हणून हे सर्व कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने साध्य केले.
अर्च्याः पूज्याश्च मान्याश्च प्रत्युत्थेयाश्च पाण्डवाः। अर्वार्हाश्चाभिवाद्याश्च प्राप्तकालं च मे मतम्
पांडव हे पूज्य, मान्य, सन्माननीय आणि त्यांच्यासाठी उठून स्वागत करावे असे आहेत; योग्य वेळी त्यांना नमस्कार करावा, असे मला वाटते.
पूज्यतां पूजनीयाश्च महाभागाश्च पाण्डवाः। न ह्येते कुपिता शेषं कुर्युराशीविषोपमाः
पांडव हे सन्माननीय, पूज्य आणि फार भाग्यवान आहेत; ते जर रागावले, तर सर्पासारखे काहीही शिल्लक ठेवणार नाहीत.
तस्माच्छीघ्रं प्रपद्येम कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रसादयाम्यहं तत्र सह पार्थेर्महात्मभिः
म्हणून आपण लवकरच कुंतीपुत्र युधिष्ठिर यांच्याकडे जाऊ; तेथे मी महान पार्थांसह त्यांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न करीन.
उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः । जानाम्यहमिदं सर्वमेषां तु बलपौरुषम् । कुले च जन्म महति फल्गुनस्य च विक्रमम्
उत्तरेला पुढे ठेवून, तिचे केस धुतलेले आणि हात जोडलेले असताना, मला त्यांच्या सामर्थ्याची, शौर्याची, त्यांच्या मोठ्या कुळाची आणि फाल्गुनाच्या पराक्रमाची पूर्ण माहिती आहे.
उत्तरात्पाण्डवाञ्श्रुत्वा विराटो रिपुसूदनः। उत्तरं चापि संप्रेक्ष्य प्राप्तकालमचिन्तयत्
उत्तरा पांडवांविषयी बोलली तेव्हा, शत्रूंचा नाश करणारा विराट, उत्तरेकडे पाहून, योग्य वेळ आली आहे असे मनाशी ठरवले.
ततो विराटः सामात्यः सहपुत्रः सबान्धवः। उत्तरामग्रतः कृत्वा शिरःस्नातां कृताञ्जलिः। भूमौ निपतितस्तूर्णं पाण्डवस्य समीपतः
मग विराट राजा, मंत्री, पुत्र आणि नातेवाईकांसह, उत्तरेला पुढे ठेवून, तिचे केस धुतलेले आणि हात जोडलेले असताना, पटकन पांडवांच्या समोर भूमीवर वाकला.
प्रसीदतु महाराजो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। प्रच्छन्नरूपवेषत्वान्नाग्निर्दृष्टस्तृणैर्वृतः
महान राजा, धर्मपुत्र युधिष्ठिर आमच्यावर कृपा करो; त्याने वेष बदलला होता म्हणून ओळखता आला नाही, जणू गवताखाली लपलेली आग.
शिरसाऽभिप्रपन्नोस्मि सपुत्रपरिचारकः
माझा मुलगा आणि सेवकांसह, मी डोके झुकवून तुझ्या चरणी आलो आहे.
यदस्माभिरजानद्भिरधिक्षिप्तो महीपतिः । अवमत्य कृतं सर्वमज्ञानात्प्राकृते यथा। क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं धर्मज्ञो धर्मवत्सल
राजा, आम्ही अज्ञानामुळे तुला जे काही तुच्छ मानले किंवा अपमान केला, ते सर्व तू धर्म जाणणारा आणि धर्मावर प्रेम करणारा आहेस म्हणून, आम्ही केलेल्या त्या सर्व चुका तू क्षमा कराव्यात.
यदिदं मामकं राष्ट्रं पुरं राज्यं च पार्थिव । सदण्डकोशं विसृजे तव वश्योस्मि पार्थिव । वयं च सर्वे सामात्या भवन्तं शरणं गताः
राजा, माझे हे राज्य, नगर, सैन्य आणि खजिना, सर्व काही मी तुला अर्पण करतो; आम्ही सर्व मंत्री आणि आप्तांसह तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.
तं धर्मराजः पतितं महीतले सबन्धुवर्गं प्रसमीक्ष्य पार्थिवम् । उवाच वाक्यं परलोकदर्शनः प्रनष्टमन्युर्गतशोकमत्सरः
राजा आणि त्याचे नातेवाईक भूमीवर वाकलेले पाहून, परलोकदृष्टी असलेले धर्मराज, ज्यांचा राग, शोक आणि मत्सर नाहीसा झाला होता, त्यांनी असे शब्द सांगितले.