वर्षं च शरवर्षेण वारितं दुर्जयेन वै। करमाहारिताः सर्वे पार्थिवाः पृथिवीतले
याच्या बाणांच्या पावसामुळे पावसाचाही अडथळा झाला; तो अजिंक्य आहे, आणि पृथ्वीवरील सर्व राजांनी त्याला कर दिला आहे.
स्त्रीवेषं कृतवानेष तव राजन्निवेशने। बृहन्नलेति यामाहुरर्जुनं जयतांवरम्
राजा, यानेच तुझ्या राजवाड्यात स्त्रीचे वेष घेतले होते; ज्याला बृहन्नडा म्हणतात, तोच हा विजयी अर्जुन आहे.
उषिताःस्म सुखं सर्वे तव राजन्निवेशने। अज्ञातवासे निभृता गर्भवास इव प्रजाः
राजा, आम्ही सर्वजण तुझ्या राजवाड्यात सुखाने राहिलो, अगदी गर्भात असलेल्या संततीप्रमाणे गुप्तपणे, अज्ञातवासात.
यदाऽर्जुनेन ते वीराः कथिताः पञ्च पाण्डवाः। पुनरेव च तान्पार्थान्दर्शयामास चोत्तरः
जेव्हा अर्जुनाने तुझ्या वीरांना सांगितले की हे पाच पांडव आहेत, तेव्हा उत्तराज्ञाने पुन्हा त्या पार्थांना दाखवले.
य एष जाम्बूनदशुद्धगौर- तनुर्महान्सिंह इव प्रवद्धः । प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र- स्ताम्रायताक्षः कुरुराज एषः
हा ज्याचा देह जांबूनद सोन्यासारखा शुद्ध सोनेरी आहे, सिंहासारखा मोठा आणि तेजस्वी दिसतो, रुंद आणि तिखट डोळे, लांब तांबूस डोळे असलेला — हाच कुरुराज आहे.
अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः। पृथ्वायतांसो गुरुदीर्घबाहु- र्वृकोदरः पश्यत पश्यतैनम्
हा दुसरा, मदमस्त हत्तीप्रमाणे चालणारा, तप्त सोन्यासारखा उजळ वर्ण असलेला, रुंद खांदे आणि जाड, लांब हात असलेला — हा आहे भीम, पहा, पहा त्याच्याकडे.
यस्त्वेव पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा- ञ्श्यामो युवा वारणयूथपोपमः । सिंहोन्नतांसो गजराजगामी पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः
याच्या शेजारी जो उभा आहे, तो तरूण, काळ्या वर्णाचा, मोठं धनुष्य धारण केलेला, हत्तींच्या कळपाचा नायक जसा असतो तसा, सिंहासारखे उंच खांदे, राजहत्तीप्रमाणे चालणारा, कमळासारखे मोठे डोळे असलेला — हा वीर म्हणजे अर्जुन आहे.
राज्ञः समीपे पुरुषोत्तमौ तु यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकलौ। मनुष्यलोके सकले समोऽस्ति ययोर्न रूपे न बले न शीले
राजाच्या जवळ दोन श्रेष्ठ पुरुष उभे आहेत, जणू यम आणि विष्णू, इंद्रासारखे सामर्थ्यवान; माणसांच्या जगात त्यांच्या रूपात, बळात किंवा स्वभावात कुणीही त्यांच्याशी बरोबरी करू शकत नाही.
आभ्यां तु पार्श्वे कनकोत्तमाङ्गी यैषा प्रभा मूर्तिमतीव गौरी। नीलोत्पलाभा सुरदेवतेव कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः
त्यांच्या शेजारी सोन्यासारखी कांती असलेली, जणू प्रकाशच मूर्तरूप घेतल्यासारखी, गौरवर्णाची, निळ्या कमळासारखी कांती असलेली, देवतेसारखी दिसणारी कृष्णा उभी आहे, जणू लक्ष्मीच प्रत्यक्ष प्रकट झाली आहे.
एवं निवेद्य तान्पार्थान्पाण्डवान्पञ्च भूपतेः। ततोऽर्जुनस्य वैराटिः कथयामास विक्रमम्
अशा प्रकारे त्या पाच पांडवांना राजासमोर सादर करून, नंतर विराटाने अर्जुनाच्या पराक्रमाची कथा सांगितली.
अयं स द्विषतां मध्ये मृगाणामिव केसरी। अचरद्रथबृन्देषु निघ्नंस्तेषां परावरान्
हा तोच आहे, जो शत्रूंच्या मध्ये, जसा सिंह हरिणांच्या कळपात वावरतो, तसे रथांच्या फौजांमध्ये फिरत होता आणि पुढचे-मागचे सर्व शत्रू पाडत होता.
अनेन विद्धा मातङ्गा महामेघोपमास्तदा। हिरण्यकक्ष्याः संग्रामे दन्ताभ्यामगमन्महीम्
त्याने युद्धात मोठ्या मेघासारखे दिसणारे, सोन्याच्या कवचातले हत्ती बाणांनी घायाळ केले आणि ते आपल्या सोंडांनी जमिनीवर कोसळले.
अनेन विजिता गावो निर्जिताः कुरवो युधि। अस्य शङ्खस्य शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ
त्याच्यामुळे गायी परत मिळाल्या, युद्धात कुरू पराभूत झाले; त्याच्या शंखाच्या आवाजाने माझे कान बहिरे झाले.
जायते रोमर्षो मे संस्मृत्यास्य धनुर्ध्वनिम्। ध्वजस्य वानरं भूतैराक्रोशन्तं सहानुगैः
त्याच्या धनुष्याचा आवाज आठवला की माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहतात; वानर असलेला ध्वज आणि त्याच्या सोबतींच्या गर्जना युद्धभूमी व्यापून टाकायची.
नाददानं शरान्घोरान्न मुञ्चन्तं शरोत्करान्। न कार्मुकं विकर्षन्तमेनं पश्यामि संयुगे
मी त्याला न भयंकर बाण उचलताना पाहिलं, न बाणांचा मारा करताना, न युद्धात धनुष्य ओढताना पाहिलं.
एतद्धनुःप्रमुक्ताश्च शराः पुङ्खानुपुङ्खिनः । नालक्ष्येषु रणे पेतुर्नाराचा रक्तभोजनाः
तरीही त्याच्या धनुष्यातून सुटलेले पंख असलेले आणि नसलेले बाण, युद्धात कुणालाही दिसले नाहीत; ना बाण दिसले, ना रक्त प्यायचे ती शस्त्रं.
तीक्ष्णनाराचसंकृत्तशिरोबाहूरुवक्षसाम्। कलेबराणि दृश्यन्ते योधानां साश्वसादिनां
तिखट बाणांनी छाटलेली शिरं, हात, मांड्या आणि छाती असलेली योद्ध्यांची आणि घोडेस्वारांची मृतदेहं तिथे दिसत होती.
अनेन तटिनी तत्र शोणिताम्बुप्रवाहिनी। प्रवर्तिता भीमरूपा यां स्मृत्वाऽद्यापि मे मनः। प्रकम्पते चण्डवायुकम्पिता कदली यथा
त्याच्या हातून तिथे रक्ताची भयंकर नदी वाहू लागली होती; ती आठवली की आजही माझं मन प्रचंड वाऱ्याने हलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखं थरथरतं.
अनेन राजन्वीरेण भीष्मद्रोणमुखा रथाः। दुर्योधनेन सहिता निर्जिता भीमकर्मणा
राजा, या वीराने भीष्म, द्रोण आणि दुर्योधन यांच्या नेतृत्वाखालील रथांना आपल्या पराक्रमाने पराभूत केलं.
अयं भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत्। यस्य बाहुबलेनास्मि जीवन्प्रत्यागतः पुरम्
हा देवपुत्र मी घाबरून पळत असताना मला थांबवला; त्याच्या बाहूंच्या बळावर मी जिवंत राहिलो आणि पुन्हा माझ्या नगरात पोहोचलो.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मात्स्यराजः प्रतापवान्। धनंजयं परिष्वज्य पाण्डवानथ सर्वशः
ही वचने ऐकून, पराक्रमी मत्स्यराजाने धनंजय आणि सर्व पांडवांना मिठी मारली.
धर्मराजं नमस्कृत्य राजा राज्येऽभिषेचितम्। नातृप्यद्दर्शने तेषां विराटो वाहिनीपतिः
राजाने धर्मराजाला वंदन केले, जो राज्याभिषेकाने राज्यावर विराजमान झाला होता; विराट, सेनापती, त्यांना पाहून कधीच तृप्त झाला नाही.
अविभक्तं भवद्भिर्मे न सन्देहो नराधिपाः
राजांनो, तुम्ही कुणातही भेदभाव केला नाही, याबद्दल मला काहीही शंका नाही.
विराटस्य वचः श्रुत्वा पार्थिवस्य महात्मनः। उत्तरः प्रत्युवाचेदमभिपन्नो युधिष्ठिरे
महात्मा विराट राजा यांचे शब्द ऐकून, युद्धिष्ठिरांच्या आश्रयाला गेलेला उत्तरा असे म्हणाला:
प्रसादनं प्राप्तकालं पाण्डवस्याभिरोचये। तेजस्वी बलवाञ्शूरो राजराजेश्वरः प्रभुः
या योग्य वेळी, तेजस्वी, बलवान, शूर, राजांचा राजा आणि सामर्थ्यवान असलेल्या पांडुपुत्राचा मी सन्मान करावा असे मला वाटते.
उत्तरां च स्वसारं मे पार्थस्यामित्रकर्शन। प्रणिपत्य प्रयच्छामस्ततः शिष्टा भवामहे
आणि मी माझी बहीण उत्तरा, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या पार्थाला, नमस्कार करून अर्पण करीन; त्यानंतर आम्ही त्याचे सेवक राहू.
वयं च सर्वे सामात्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रसाद्याभ्युपतिष्ठामो राजन्किं करवागहे
राजा, आम्ही सर्व मंत्री आणि आप्तांसह कुंतीपुत्र युधिष्ठिर यांना प्रसन्न करण्यासाठी जाऊ; आता आम्ही काय करावे?
राजंस्त्वमसि संग्रामे गृहीतस्तेन मोक्षितः । एतेषां बाहुवीर्येण गावश्च विजितास्त्वया
राजा, युद्धात तू पकडला गेलास आणि त्याने तुला सोडले; त्यांच्या बाहूंच्या बळावर तू गायी परत मिळवल्यास.
कुरवो निर्जिता यस्मात्संग्रामेऽमिततेजसः । एष तत्सर्वमकरोत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
ज्याच्याकडे अमाप तेज आहे, त्याने युद्धात कुरूंचा पराभव केला, म्हणून हे सर्व कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने साध्य केले.
अर्च्याः पूज्याश्च मान्याश्च प्रत्युत्थेयाश्च पाण्डवाः। अर्वार्हाश्चाभिवाद्याश्च प्राप्तकालं च मे मतम्
पांडव हे पूज्य, मान्य, सन्माननीय आणि त्यांच्यासाठी उठून स्वागत करावे असे आहेत; योग्य वेळी त्यांना नमस्कार करावा, असे मला वाटते.