य एष बललोऽभूत्ते सूपकारश्च ते नृप। एष भीमो महाभाग भीमवेगपराक्रमः
राजा, जो तुझ्या दरबारात स्वयंपाकी आणि बलवान म्हणून होता, तोच हा भीम आहे, मोठ्या भाग्याचा आणि प्रचंड वेगवान पराक्रमी.
एष क्रोधवशान्हत्वा पर्वते गन्धमादने। सौगन्धिकानि पुष्पाणि कृष्णार्थे समुपानयत्
यानेच, रागाच्या भरात गंधमादन पर्वतावर शत्रूंना ठार मारून कृष्णेसाठी सौगंधिक फुले आणली होती.
गन्धर्व एष वै हन्ता कीचकानां दुरात्मनाम्। व्याघ्रानृक्षान्गजांश्चैव हतवांश्च पुरे तव
हा तोच आहे ज्याने दुष्ट कीचकांचा वध केला, आणि तुझ्या नगरीत वाघ, अस्वल, हत्ती यांनाही ठार केले.
हिडिम्बं च बकं चैव किर्मीरं च जटासुरम्। हत्वा निष्कण्टकं चक्रे अरण्यं सर्वतः शुभम्
हिडिंबा, बकासुर आणि किरमीरा या राक्षसांचा वध करून, त्याने सर्व जंगल निर्भय व मंगल केले.
यश्चासीदश्वबन्धस्ते नकुलोऽयं परन्तप। गोसङ्ख्यः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ महाबलौ
जो तुझ्या घोड्यांची देखभाल करायचा तो नकुल आहे, शत्रूंना पराभूत करणारा; आणि जो गोपाल म्हणून ओळखला जातो तो सहदेव, हे दोघेही मद्रीचे बलवान पुत्र आहेत.
शृङ्गारवेषारणौ रूपवन्तौ मनस्विनौ । नानारथसहस्राणां समर्थौ भरतर्षभौ
घोडे आणि गायी सांभाळणाऱ्या वेशात, देखणे आणि बुद्धिमान, हे भरतवंशीय हजारो रथांशी लढण्यास समर्थ आहेत.
एषा पद्मपलाशाक्षी सुमध्या चारुहासिनी । सैरन्ध्री द्रौपदी राजन्यकृते कीचका हताः
ही पद्मासारखी डोळे, सडपातळ कंबर आणि सुंदर हास्य असलेली, सैरंध्री द्रौपदी आहे; तिच्या रक्षणासाठी कीचकांचा वध झाला.
द्रुपदस्य प्रिया पुत्री धृष्ट्युम्नस्य चानुजा । अग्निकुण्डात्समुद्भूता द्रौपदी त्ववगम्यताम्
ही द्रुपदाची लाडकी कन्या आणि धृष्टद्युम्नाची धाकटी बहीण, अग्निकुंडातून जन्मलेली — हिला द्रौपदी म्हणून ओळखा.
अस्त्रज्ञो दुर्लभः कश्चित्केवलं पृथिवीमनु। धनुर्भृतामतिश्रेष्ठः कौन्तेयोयं धनंजयः
शस्त्रविद्या जाणणारे पृथ्वीवर फारच दुर्मिळ असतात; हा कुंतीपुत्र धनंजय, धनुर्धारींमध्ये श्रेष्ठ आहे.
एतेन खाण्डवं तस्य ह्यकामस्य शतक्रतोः। दग्धं नागवनं चैव सह नागैर्नराधिप
याच्यामुळेच, इंद्राचा अनिच्छेने, खांडववन जळाले, तसेच नागांचे वन आणि त्यातील नागही नष्ट झाले, राजाधिराज.
वर्षं च शरवर्षेण वारितं दुर्जयेन वै। करमाहारिताः सर्वे पार्थिवाः पृथिवीतले
याच्या बाणांच्या पावसामुळे पावसाचाही अडथळा झाला; तो अजिंक्य आहे, आणि पृथ्वीवरील सर्व राजांनी त्याला कर दिला आहे.
स्त्रीवेषं कृतवानेष तव राजन्निवेशने। बृहन्नलेति यामाहुरर्जुनं जयतांवरम्
राजा, यानेच तुझ्या राजवाड्यात स्त्रीचे वेष घेतले होते; ज्याला बृहन्नडा म्हणतात, तोच हा विजयी अर्जुन आहे.
उषिताःस्म सुखं सर्वे तव राजन्निवेशने। अज्ञातवासे निभृता गर्भवास इव प्रजाः
राजा, आम्ही सर्वजण तुझ्या राजवाड्यात सुखाने राहिलो, अगदी गर्भात असलेल्या संततीप्रमाणे गुप्तपणे, अज्ञातवासात.
यदाऽर्जुनेन ते वीराः कथिताः पञ्च पाण्डवाः। पुनरेव च तान्पार्थान्दर्शयामास चोत्तरः
जेव्हा अर्जुनाने तुझ्या वीरांना सांगितले की हे पाच पांडव आहेत, तेव्हा उत्तराज्ञाने पुन्हा त्या पार्थांना दाखवले.
य एष जाम्बूनदशुद्धगौर- तनुर्महान्सिंह इव प्रवद्धः । प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र- स्ताम्रायताक्षः कुरुराज एषः
हा ज्याचा देह जांबूनद सोन्यासारखा शुद्ध सोनेरी आहे, सिंहासारखा मोठा आणि तेजस्वी दिसतो, रुंद आणि तिखट डोळे, लांब तांबूस डोळे असलेला — हाच कुरुराज आहे.
अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः। पृथ्वायतांसो गुरुदीर्घबाहु- र्वृकोदरः पश्यत पश्यतैनम्
हा दुसरा, मदमस्त हत्तीप्रमाणे चालणारा, तप्त सोन्यासारखा उजळ वर्ण असलेला, रुंद खांदे आणि जाड, लांब हात असलेला — हा आहे भीम, पहा, पहा त्याच्याकडे.
यस्त्वेव पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा- ञ्श्यामो युवा वारणयूथपोपमः । सिंहोन्नतांसो गजराजगामी पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः
याच्या शेजारी जो उभा आहे, तो तरूण, काळ्या वर्णाचा, मोठं धनुष्य धारण केलेला, हत्तींच्या कळपाचा नायक जसा असतो तसा, सिंहासारखे उंच खांदे, राजहत्तीप्रमाणे चालणारा, कमळासारखे मोठे डोळे असलेला — हा वीर म्हणजे अर्जुन आहे.
राज्ञः समीपे पुरुषोत्तमौ तु यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकलौ। मनुष्यलोके सकले समोऽस्ति ययोर्न रूपे न बले न शीले
राजाच्या जवळ दोन श्रेष्ठ पुरुष उभे आहेत, जणू यम आणि विष्णू, इंद्रासारखे सामर्थ्यवान; माणसांच्या जगात त्यांच्या रूपात, बळात किंवा स्वभावात कुणीही त्यांच्याशी बरोबरी करू शकत नाही.
आभ्यां तु पार्श्वे कनकोत्तमाङ्गी यैषा प्रभा मूर्तिमतीव गौरी। नीलोत्पलाभा सुरदेवतेव कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः
त्यांच्या शेजारी सोन्यासारखी कांती असलेली, जणू प्रकाशच मूर्तरूप घेतल्यासारखी, गौरवर्णाची, निळ्या कमळासारखी कांती असलेली, देवतेसारखी दिसणारी कृष्णा उभी आहे, जणू लक्ष्मीच प्रत्यक्ष प्रकट झाली आहे.
एवं निवेद्य तान्पार्थान्पाण्डवान्पञ्च भूपतेः। ततोऽर्जुनस्य वैराटिः कथयामास विक्रमम्
अशा प्रकारे त्या पाच पांडवांना राजासमोर सादर करून, नंतर विराटाने अर्जुनाच्या पराक्रमाची कथा सांगितली.
अयं स द्विषतां मध्ये मृगाणामिव केसरी। अचरद्रथबृन्देषु निघ्नंस्तेषां परावरान्
हा तोच आहे, जो शत्रूंच्या मध्ये, जसा सिंह हरिणांच्या कळपात वावरतो, तसे रथांच्या फौजांमध्ये फिरत होता आणि पुढचे-मागचे सर्व शत्रू पाडत होता.
अनेन विद्धा मातङ्गा महामेघोपमास्तदा। हिरण्यकक्ष्याः संग्रामे दन्ताभ्यामगमन्महीम्
त्याने युद्धात मोठ्या मेघासारखे दिसणारे, सोन्याच्या कवचातले हत्ती बाणांनी घायाळ केले आणि ते आपल्या सोंडांनी जमिनीवर कोसळले.
अनेन विजिता गावो निर्जिताः कुरवो युधि। अस्य शङ्खस्य शब्देन कर्णौ मे बधिरीकृतौ
त्याच्यामुळे गायी परत मिळाल्या, युद्धात कुरू पराभूत झाले; त्याच्या शंखाच्या आवाजाने माझे कान बहिरे झाले.
जायते रोमर्षो मे संस्मृत्यास्य धनुर्ध्वनिम्। ध्वजस्य वानरं भूतैराक्रोशन्तं सहानुगैः
त्याच्या धनुष्याचा आवाज आठवला की माझ्या अंगावर रोमांच उभे राहतात; वानर असलेला ध्वज आणि त्याच्या सोबतींच्या गर्जना युद्धभूमी व्यापून टाकायची.
नाददानं शरान्घोरान्न मुञ्चन्तं शरोत्करान्। न कार्मुकं विकर्षन्तमेनं पश्यामि संयुगे
मी त्याला न भयंकर बाण उचलताना पाहिलं, न बाणांचा मारा करताना, न युद्धात धनुष्य ओढताना पाहिलं.
एतद्धनुःप्रमुक्ताश्च शराः पुङ्खानुपुङ्खिनः । नालक्ष्येषु रणे पेतुर्नाराचा रक्तभोजनाः
तरीही त्याच्या धनुष्यातून सुटलेले पंख असलेले आणि नसलेले बाण, युद्धात कुणालाही दिसले नाहीत; ना बाण दिसले, ना रक्त प्यायचे ती शस्त्रं.
तीक्ष्णनाराचसंकृत्तशिरोबाहूरुवक्षसाम्। कलेबराणि दृश्यन्ते योधानां साश्वसादिनां
तिखट बाणांनी छाटलेली शिरं, हात, मांड्या आणि छाती असलेली योद्ध्यांची आणि घोडेस्वारांची मृतदेहं तिथे दिसत होती.
अनेन तटिनी तत्र शोणिताम्बुप्रवाहिनी। प्रवर्तिता भीमरूपा यां स्मृत्वाऽद्यापि मे मनः। प्रकम्पते चण्डवायुकम्पिता कदली यथा
त्याच्या हातून तिथे रक्ताची भयंकर नदी वाहू लागली होती; ती आठवली की आजही माझं मन प्रचंड वाऱ्याने हलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखं थरथरतं.
अनेन राजन्वीरेण भीष्मद्रोणमुखा रथाः। दुर्योधनेन सहिता निर्जिता भीमकर्मणा
राजा, या वीराने भीष्म, द्रोण आणि दुर्योधन यांच्या नेतृत्वाखालील रथांना आपल्या पराक्रमाने पराभूत केलं.
अयं भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत्। यस्य बाहुबलेनास्मि जीवन्प्रत्यागतः पुरम्
हा देवपुत्र मी घाबरून पळत असताना मला थांबवला; त्याच्या बाहूंच्या बळावर मी जिवंत राहिलो आणि पुन्हा माझ्या नगरात पोहोचलो.