एषोऽस्त्रं विविधं वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे। न चैवान्यः पुमान्वेत्ति न वेत्स्यति कदाचन
हा त्रैलोक्यातील सर्व प्रकारची अस्त्रे जाणतो; चालणारे आणि न चालणारे सर्व जीवांमध्ये, यासारखी विद्या कोणालाही नाही, आणि कधीच होणार नाही.
न देवा नासुराः केचिन्न मनुष्या न राक्षसाः। गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः
ना देव, ना असुर, ना माणसे, ना राक्षस, ना श्रेष्ठ गंधर्व, यक्ष, किंनर किंवा महान सर्प—
दीर्घदर्शी महातेजाः पारैजानपदप्रियः। पाण्डवानामतिरथो यज्ञधर्मपरो वशी
हा दूरदृष्टी असलेला, तेजस्वी, सर्व जनतेला प्रिय आहे; पांडवांमध्ये हा महान रथी आहे, यज्ञ आणि धर्माला समर्पित आहे, आणि आपल्या मनावर नियंत्रण ठेवणारा आहे.
महर्षिकल्पो राजर्षिः सर्वलोकेषु विश्रुतः । बलवान्धृतिमान्दक्षः सत्यवादी जितेन्द्रियः
हा महर्षीसारखा, राजर्षी असून सर्व लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहे; बलवान, धैर्यवान, कुशल, सत्य बोलणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
धनैश्च संचयैश्चैव शक्रवैश्रवणोपमः । यथा मनुर्महातेजा लोकानां परिरक्षिता । एवमेव महातेजाः प्रजानुग्रहकारकः
धनसंपत्तीमध्ये हा शक्र आणि वैश्रवणासारखा आहे; जसा मनू महान तेजस्वी होता आणि लोकांचा रक्षणकर्ता होता, तसाच हा महान आत्मा प्रजेला कल्याण देणारा आहे.
अयं कुरूणामृषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । यस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा
हा कु्रूंचा वृषभ, कुंतीपुत्र युधिष्ठिर आहे, ज्याची कीर्ती जगात उगवत्या सूर्याच्या तेजासारखी उजळलेली आहे.
संसरन्ति दिशः सर्वा यशसोस्य गभस्तयः । उदितस्येव सूर्यस्य तेजसोऽनुगभस्तयः
त्याच्या कीर्तीच्या किरणांनी सर्व दिशांना व्यापले आहे, जसे उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशानंतर त्याच्या किरणांचा विस्तार होतो.
एनं त्रिंशत्सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् । अन्वयुः पृष्ठतो राजन्यावदध्यावसत्कुरून्
जेव्हा तो कुरूंचे राज्य करत होता, तेव्हा तीस हजार वेगवान हत्ती त्याच्या मागे चालत असत.
त्रिंशच्चैव सहस्राणि रथानां रथिनां वरम्। सदश्वैरुपसंपन्नाः पृष्ठतोऽनुययुस्तदा
आणि तीस हजार उत्तम रथ, उत्तम घोडे आणि कुशल सारथी असलेले, त्याच्या मागे जात असत.
वाजिनां च शतं राजन्त्सहस्राण्ययुतानि च। इममष्टशतं सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः। तुष्टुवुर्मागधैः सार्धं पुरा शक्रमिवर्षयः
राजा, शंभर हजार आणि दहा हजार घोडे, आणि आठशे रथी, सुंदर रत्नजडित कुंडले घातलेले, मागधांसह त्याची स्तुती करत असत, जसे पूर्वी मरुतगण इंद्राची करत.
इमं नित्यपुमातिष्ठन्कुरवः किंकरास्तदा। सर्वे च नृप राजानं धनेश्वरमिवामराः
त्या काळी कुरू नेहमी त्याची सेवा करत, आणि सर्व राजे, राजन, त्याला धनाच्या अधिपतीला जसे देव अमर लोकात सेवा करतात, तशी सेवा करत.
एष सर्वान्महीपालान्करमाहारयत्तदा। वैश्यानिव महाराज विवशान्स्ववशानपि
त्याने त्या वेळी सर्व पृथ्वीच्या राजांकडून कर घेतला, हे महाराज, जसे स्वतंत्र आणि अवलंबून असलेल्या वैश्यांकडूनही कर घेतला जातो.
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां महात्मनाम्। उपजीवन्ति राजानमेनं सुचरितव्रताः
अठ्ठ्याऐंशी हजार महान आत्म्यांनी, उत्तम आचार असलेल्या स्नातकांनी, या राजावर आपली उपजीविका ठेवली आहे.
एष वृद्धाननाथांश्च व्यङ्गान्पङ्गूश्चं वामनान् । पुत्रवत्पालयामास प्रजाधर्मेण चाभिभूः
याने वृद्ध, अनाथ, अपंग, लंगडे आणि बुटके यांना मुलांप्रमाणे जपले, आणि प्रजेला धर्माने राज्य केले.
एष धर्मे दमे चैव दाने सत्ये रतः सदा। महाप्रसादो ब्रह्मण्यः सत्यवादी च पार्थिवः
हा नेहमी धर्म, संयम, दान आणि सत्य यामध्ये रमणारा आहे; हा राजा अत्यंत कृपावंत, ब्राह्मणांना प्रिय आणि सत्य बोलणारा आहे.
श्रीमत्संपत्प्रभावेन तप्यते यस्य कौरवः । रगणः सह कर्णेन सौबलेन च वीर्यवान्
त्याच्या संपत्तीच्या आणि ऐश्वर्याच्या तेजामुळे, हे कौरव, कर्ण आणि पराक्रमी सौबल यांच्यासह तो गट व्याकुळ झाला आहे.
गुणा न शक्याः संख्यातुमेतस्यैव नरेश्वर। एष धर्मपरो नित्यमनृशंसः सुशीलवान्
राजाधिराज, या पुरुषाच्या गुणांची मोजदादच होऊ शकत नाही; तो नेहमीच धर्मनिष्ठ, दयाळू आणि उत्तम स्वभावाचा आहे.
एवं युक्तो महाराजा पाण्डवः पुरुषर्षभः । कथं नार्हति राजार्हमासनं पृथिवीपतिः
अशा गुणांनी युक्त असलेला हा पांडव, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, मोठा राजा, पृथ्वीचा स्वामी, राजसिंहासनास योग्य नाही का?
यद्येष राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। कतमोऽस्यार्जुनो भ्राता भीमश्च कतमो बली
जर हा राजा खरंच कुंतीपुत्र युधिष्ठिर असेल, तर यामधील कोणता अर्जुन त्याचा भाऊ आहे, आणि कोणता बलवान भीम आहे?
नकुलः सहदेवो वा द्रौपदी वा यशस्विनी । यदा ह्यक्षैर्जिता ह्येते नान्तरा श्रूयते कथा
नकुल, सहदेव किंवा कीर्तीमान द्रौपदी — हेच का? कारण हे सर्व जुगारात जिंकले गेले होते, आणि यामध्ये दुसरी कोणतीही गोष्ट ऐकू येत नाही.
य एष बललोऽभूत्ते सूपकारश्च ते नृप। एष भीमो महाभाग भीमवेगपराक्रमः
राजा, जो तुझ्या दरबारात स्वयंपाकी आणि बलवान म्हणून होता, तोच हा भीम आहे, मोठ्या भाग्याचा आणि प्रचंड वेगवान पराक्रमी.
एष क्रोधवशान्हत्वा पर्वते गन्धमादने। सौगन्धिकानि पुष्पाणि कृष्णार्थे समुपानयत्
यानेच, रागाच्या भरात गंधमादन पर्वतावर शत्रूंना ठार मारून कृष्णेसाठी सौगंधिक फुले आणली होती.
गन्धर्व एष वै हन्ता कीचकानां दुरात्मनाम्। व्याघ्रानृक्षान्गजांश्चैव हतवांश्च पुरे तव
हा तोच आहे ज्याने दुष्ट कीचकांचा वध केला, आणि तुझ्या नगरीत वाघ, अस्वल, हत्ती यांनाही ठार केले.
हिडिम्बं च बकं चैव किर्मीरं च जटासुरम्। हत्वा निष्कण्टकं चक्रे अरण्यं सर्वतः शुभम्
हिडिंबा, बकासुर आणि किरमीरा या राक्षसांचा वध करून, त्याने सर्व जंगल निर्भय व मंगल केले.
यश्चासीदश्वबन्धस्ते नकुलोऽयं परन्तप। गोसङ्ख्यः सहदेवश्च माद्रीपुत्रौ महाबलौ
जो तुझ्या घोड्यांची देखभाल करायचा तो नकुल आहे, शत्रूंना पराभूत करणारा; आणि जो गोपाल म्हणून ओळखला जातो तो सहदेव, हे दोघेही मद्रीचे बलवान पुत्र आहेत.
शृङ्गारवेषारणौ रूपवन्तौ मनस्विनौ । नानारथसहस्राणां समर्थौ भरतर्षभौ
घोडे आणि गायी सांभाळणाऱ्या वेशात, देखणे आणि बुद्धिमान, हे भरतवंशीय हजारो रथांशी लढण्यास समर्थ आहेत.
एषा पद्मपलाशाक्षी सुमध्या चारुहासिनी । सैरन्ध्री द्रौपदी राजन्यकृते कीचका हताः
ही पद्मासारखी डोळे, सडपातळ कंबर आणि सुंदर हास्य असलेली, सैरंध्री द्रौपदी आहे; तिच्या रक्षणासाठी कीचकांचा वध झाला.
द्रुपदस्य प्रिया पुत्री धृष्ट्युम्नस्य चानुजा । अग्निकुण्डात्समुद्भूता द्रौपदी त्ववगम्यताम्
ही द्रुपदाची लाडकी कन्या आणि धृष्टद्युम्नाची धाकटी बहीण, अग्निकुंडातून जन्मलेली — हिला द्रौपदी म्हणून ओळखा.
अस्त्रज्ञो दुर्लभः कश्चित्केवलं पृथिवीमनु। धनुर्भृतामतिश्रेष्ठः कौन्तेयोयं धनंजयः
शस्त्रविद्या जाणणारे पृथ्वीवर फारच दुर्मिळ असतात; हा कुंतीपुत्र धनंजय, धनुर्धारींमध्ये श्रेष्ठ आहे.
एतेन खाण्डवं तस्य ह्यकामस्य शतक्रतोः। दग्धं नागवनं चैव सह नागैर्नराधिप
याच्यामुळेच, इंद्राचा अनिच्छेने, खांडववन जळाले, तसेच नागांचे वन आणि त्यातील नागही नष्ट झाले, राजाधिराज.