भवतः क्षमया राजन्त्सर्वे दोषाश्च नोऽभवन्। तं मात्स्यं सबलं हत्वा सपुत्रज्ञातिबान्धवम्। पश्चाच्चैव कुरून्सर्वान्हनिष्यामि न संशयः
राजा, तुझ्या संयमामुळे आमचे कोणतेही दोष उघड झाले नाहीत. आता मी मत्स्य राजाला त्याच्या सैन्यासह, मुलांसह, नातेवाईकांसह ठार मारीन आणि नंतर सर्व कुरूंचाही नाश करीन, यात काहीच शंका नाही.
भीमसेनश्च ये चान्ये तथैवेति तमब्रुवन्
भीमसेन आणि इतर सर्वांनीही त्याच्याशी संमती दर्शवली.
तमब्रवीद्धर्मसुतो महात्मा क्षमी वदान्यः कुपितं च भीमम्। न प्रत्युपस्थास्यति चेत्सदारः प्रसादने सम्यगथास्तु वध्यः
मग धर्मराज, जो मोठ्या मनाचा, संयमी आणि उदार होता, त्याने रागावलेल्या भीमाला सांगितले: 'तो आपल्या पत्नीसमवेत पुढे आला नाही, तर त्याला योग्य शिक्षा द्यावी.'
न हन्तव्यो दुरात्माऽयं विराटश्चापि तेऽर्जुन
अर्जुना, हा दुष्ट माणूस किंवा विराट राजा यांना मारू नकोस.
श्वः प्रभाते प्रवेक्ष्यामः सभां सिंहासनेष्वपि। राजवेषेण संयुक्ताः स्थानमस्व स्वलंकृताः
उद्या सकाळी आपण सर्व राजवस्त्र घालून, सिंहासनांवर बसून, राजसभेत प्रवेश करू.
विराटो यदि तत्रस्थान्राजालङ्कारशोभितान्। राजलक्षणसंपन्नान्यदि तत्र न मंस्यते। पश्चाद्धन्यामहे पार्थ विराटं सहबान्धवम्
पार्था, जर विराट राजा आपल्याला राजसदृश अलंकारांनी सजलेले आणि राजचिन्हांनी युक्त पाहूनही ओळखत नाही, तर आपण नंतर त्याला आणि त्याच्या नातेवाईकांना ठार करू.
इतिकर्तव्यतां सर्वे मन्त्रयित्वा तु पाण्डवाः। न्यवसंश्चैव तां रात्रिं धर्मज्ञा धर्मवत्सलाः
पांडवांनी काय करावे याचा विचार करून, धर्म जाणणारे आणि धर्मावर प्रेम करणारे त्यांनी ती रात्र तेथेच घालवली.
सहपुत्रेण मात्स्यः स संप्रहृष्टो नराधिपः । तां रात्रिमवसत्प्रीतः संप्रहृष्टेन चेतसा
मत्स्यराज आपल्या मुलासह अत्यंत आनंदित झाला आणि हर्षित मनाने ती रात्र तेथेच राहिला.
ततो द्वितीये दिवसे भ्रातरः पञ्च पाण्डवाः। स्नाताः शुक्लाम्बरधराः सर्वे सुचरितव्रताः
दुसऱ्या दिवशी सकाळी, पाचही पांडव भाऊ स्नान करून, शुभ्र वस्त्रे घालून, आपापल्या व्रताला पाळून बाहेर पडले.
युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य सर्वाभरणभूषिताः। अभिपन्ना महाभागा भ्राजमाना महारथाः
युधिष्ठिराला पुढे करून, सर्व अलंकारांनी सजलेले, तेजस्वी आणि पराक्रमी असे ते महाभाग पुढे गेले.
विराटस्य सभां प्राप्य भूमिपालासनेषु ते । निषेदुः पावकप्रख्याः सत्रे धिष्ण्येष्विवाग्नयः
विराटाच्या सभागृहात पोहोचल्यावर, त्या तेजस्वी वीरांनी राजसिंहासनांवर स्थान घेतले, जणू काही यज्ञातील अग्नी आपल्या वेदिकांवर विराजमान झाले आहेत.
तेषु तत्रोपविष्टेषु विराटः पृथिवीपतिः। तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातःकृत्यं समाप्य च
ते सर्व तिथे बसल्यावर, रात्री संपल्यावर आणि सकाळची कामे आटोपल्यावर विराट राजा सभागृहात आला.
गोसुवर्णादिकं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । आजगाम सभां राजा उत्तरेण सह प्रभो
गायी, सोने आणि इतर दान ब्राह्मणांना योग्य रीतीने देऊन, राजा उत्तरा सोबत सभेत आला.
स तान्दृष्ट्वा महासत्वाञ्ज्वलतः पावकानिव। राजवेषानुपादाय पार्थिवो विस्मितोऽभवत्
त्या महान पुरुषांना राजवस्त्रात तेजाने झळकतांना पाहून, राजा आश्चर्यचकित झाला.
किमिदं को विधिस्त्वेष भयार्त इव पार्थिवः। पुरुषप्रवरान्दृष्ट्वा विषादमगमन्नृपः
हे काय? हे कशाचे लक्षण आहे? त्या श्रेष्ठ पुरुषांना पाहून राजा घाबरला आणि त्याचे मन खचले.
अथ मात्स्योऽब्रवीत्कङ्खं देवराजमिव स्थितम् । मरुद्गणैरुपासीनं त्रिदशानामिवेश्वरम्
मग मत्स्यराजाने कंकाला उद्देशून म्हटले, जो देवेंद्रासारखा मारुतांसह बसला होता, जणू काही देवांचा स्वामीच आहे.
स किलाक्षनिवापस्त्वं सभास्तारो मया कृतः। अथ राजासने कस्मादुपविष्टोऽस्यलंकृतः
तू नेहमी आपल्या फासे खेळाने माझ्या सभेला रंगत आणलीस, मग आज तू राजसिंहासनावर अलंकार घालून का बसला आहेस?
परिहासेच्छया राज्ञो विराटस्य निशम्य तत्। स्मयमानोऽब्रवीद्वाक्यमर्जुनः परवीरहा
विराट राजाने हे हसत म्हटल्यावर, शत्रूंचा संहार करणारा अर्जुन हसत उत्तर देऊ लागला.
इन्द्रस्यार्धासनं राजन्नयमारोढुमर्हति। ब्रह्मण्यः श्रुतवांस्त्यागी सर्वलोकाभिपूजितः
राजा, जो ब्राह्मणांना प्रिय आहे, विद्वान आहे, उदार आहे आणि सर्व लोकांनी सन्मानित आहे, तो इंद्राच्या अर्ध्या सिंहासनावर बसण्यास पात्र आहे.
एष विग्रहवान्धर्म एष वीर्यवतां वरः। एष बुद्ध्याधिको लोके तपसां च परायणम्
हा धर्माचा मूर्तिमंत स्वरूप आहे, शूरांमध्ये श्रेष्ठ आहे, बुद्धीने सर्वांपेक्षा पुढे आहे आणि तपस्वींचा आधार आहे.
एषोऽस्त्रं विविधं वेत्ति त्रैलोक्ये सचराचरे। न चैवान्यः पुमान्वेत्ति न वेत्स्यति कदाचन
हा त्रैलोक्यातील सर्व प्रकारची अस्त्रे जाणतो; चालणारे आणि न चालणारे सर्व जीवांमध्ये, यासारखी विद्या कोणालाही नाही, आणि कधीच होणार नाही.
न देवा नासुराः केचिन्न मनुष्या न राक्षसाः। गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः
ना देव, ना असुर, ना माणसे, ना राक्षस, ना श्रेष्ठ गंधर्व, यक्ष, किंनर किंवा महान सर्प—
दीर्घदर्शी महातेजाः पारैजानपदप्रियः। पाण्डवानामतिरथो यज्ञधर्मपरो वशी
हा दूरदृष्टी असलेला, तेजस्वी, सर्व जनतेला प्रिय आहे; पांडवांमध्ये हा महान रथी आहे, यज्ञ आणि धर्माला समर्पित आहे, आणि आपल्या मनावर नियंत्रण ठेवणारा आहे.
महर्षिकल्पो राजर्षिः सर्वलोकेषु विश्रुतः । बलवान्धृतिमान्दक्षः सत्यवादी जितेन्द्रियः
हा महर्षीसारखा, राजर्षी असून सर्व लोकांमध्ये प्रसिद्ध आहे; बलवान, धैर्यवान, कुशल, सत्य बोलणारा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
धनैश्च संचयैश्चैव शक्रवैश्रवणोपमः । यथा मनुर्महातेजा लोकानां परिरक्षिता । एवमेव महातेजाः प्रजानुग्रहकारकः
धनसंपत्तीमध्ये हा शक्र आणि वैश्रवणासारखा आहे; जसा मनू महान तेजस्वी होता आणि लोकांचा रक्षणकर्ता होता, तसाच हा महान आत्मा प्रजेला कल्याण देणारा आहे.
अयं कुरूणामृषभः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । यस्य कीर्तिः स्थिता लोके सूर्यस्येवोद्यतः प्रभा
हा कु्रूंचा वृषभ, कुंतीपुत्र युधिष्ठिर आहे, ज्याची कीर्ती जगात उगवत्या सूर्याच्या तेजासारखी उजळलेली आहे.
संसरन्ति दिशः सर्वा यशसोस्य गभस्तयः । उदितस्येव सूर्यस्य तेजसोऽनुगभस्तयः
त्याच्या कीर्तीच्या किरणांनी सर्व दिशांना व्यापले आहे, जसे उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशानंतर त्याच्या किरणांचा विस्तार होतो.
एनं त्रिंशत्सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् । अन्वयुः पृष्ठतो राजन्यावदध्यावसत्कुरून्
जेव्हा तो कुरूंचे राज्य करत होता, तेव्हा तीस हजार वेगवान हत्ती त्याच्या मागे चालत असत.
त्रिंशच्चैव सहस्राणि रथानां रथिनां वरम्। सदश्वैरुपसंपन्नाः पृष्ठतोऽनुययुस्तदा
आणि तीस हजार उत्तम रथ, उत्तम घोडे आणि कुशल सारथी असलेले, त्याच्या मागे जात असत.
वाजिनां च शतं राजन्त्सहस्राण्ययुतानि च। इममष्टशतं सूताः सुमृष्टमणिकुण्डलाः। तुष्टुवुर्मागधैः सार्धं पुरा शक्रमिवर्षयः
राजा, शंभर हजार आणि दहा हजार घोडे, आणि आठशे रथी, सुंदर रत्नजडित कुंडले घातलेले, मागधांसह त्याची स्तुती करत असत, जसे पूर्वी मरुतगण इंद्राची करत.