मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति। बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा। ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत्
मी तुझं कौतुक करत असताना, तो त्या नपुंसकाचं कौतुक करीत होता; बृहन्नलाच्या सततच्या स्तुतीमुळे मी चिडलो. म्हणून मी या शत्रुपक्षाच्या साथीदार, दुष्ट कंकाला मारलं.
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः। श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत्
‘हा कंक, यती, मारला गेला’ असं ऐकून, उत्ताराने वडिलांचं बोलणं ऐकून फारच रागाने वडिलांना उत्तर दिलं.
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम्। मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत्
राजा, तू चुकीचं केलं आहेस; पटकन त्याची क्षमा माग. नाहीतर ब्राह्मणाचा भयंकर विष तुझं सर्वस्व जाळून टाकेल.
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः। स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम्
मात्स्यांचं हे वृद्ध आणि समृद्ध घराणं पूर्णपणे नष्ट होण्याआधी, त्याची ताबडतोब क्षमा माग.
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले । प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम्
त्याच्या पायांना वाकून, जमिनीवर दंडवत घालून, दोन्ही हातांनी त्याचे पाय धरून — ताबडतोब त्याची क्षमा माग.
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया। इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम्
उजव्या हाताने त्याला स्पर्श करून, तो ‘मी तुला शाप देतो, तू माझ्यामुळे नष्ट होशील’ असं म्हणण्याआधीच, त्याची ताबडतोब क्षमा माग.
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः। क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा
पुत्राने सांगितलेली गोष्ट ऐकून विराट राजा घाबरून गेला आणि ब्राह्मणासारखा तेजस्वी असलेल्या लपलेल्या कौन्तेयाला त्याने माफ केले.
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत। चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते
राजा माफ करत असताना पांडव म्हणाला, "राजा, तू खूप काळ माझ्यावर संयम ठेवला आहेस; मला तुझ्यावर अजिबात राग नाही."
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव । सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ
राजा, जर माझे रक्त जमिनीवर पडले असते, तर तुझ्या साऱ्या राज्यावर मोठे संकट आले असते, हे नरश्रेष्ठ.
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम्। फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात्
राजाधिराज, मी तुला दोष देत नाही; पण जो निरपराधाला मारेल, त्याला फार लवकर भयंकर फळ मिळेल.
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला। अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत
रक्तस्राव थांबल्यावर बृहन्नला आत आली, तिने महाराजाला नमस्कार केला आणि कंकाजवळ उभी राहिली.
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् । परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्। प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः
रणातून परतलेल्या कौरवाला राजा माफ करून घट्ट मिठी मारून भव्य राजवाड्यात घेऊन गेला आणि मग सव्यसाची ऐकत असताना त्याचे कौतुक केले.
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन। त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति
कैकेयींच्या वंशाचा आनंद वाढवणारा, तुझ्यामुळेच मला वारस मिळाला; तुझ्यासारखा मुलगा मला कधी झाला नाही, आणि होणारही नाही.
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात्। तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः
जो हजार पावले चालतो आणि कोणतीही चूक करत नाही, तुझी त्या कर्णाशी कशी भेट झाली, बाळा?
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः। कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः
रणात ज्याला पाहून वीरांचे बळ आणि शौर्य हरपते, त्या कृपाशी तुझी कशी भेट झाली, बाळा?
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् । पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम्
ज्याचे जगात मोठे आणि श्रेष्ठ आचरण प्रसिद्ध आहे, ज्याने वडिलांसाठी कठोर आणि अद्वितीय ब्रह्मचर्य पाळले—
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम्। भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः
ज्याने जमदग्नीपुत्र रामाशी युद्ध केले, आणि जो कधीही पराभूत झाला नाही, तो पुरुषसिंह भीष्म—
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः। दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु
पराक्रमी, जिंकता न येणारा, विद्वान, शूर, इंद्रियांवर ताबा असलेला, दृढनिश्चयी, झटपट कृती करणारा, सर्व कामांत प्रसिद्ध—
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे । युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे
कुरुवृद्ध भीष्माशी तुझे रणात कसे सामना झाले, बाळा? हे सर्व मला सांग.
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः। दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः
जो आपल्या उत्तम बाणांनी पर्वत फोडू शकतो, त्या राजपुत्र दुर्योधनाशी तुझे कसे युद्ध झाले, बाळा?
आचार्यो वृष्णिरीराणां पाञ्चालानां च यः प्रभुः। कुरूणां पाण्डवानां च सर्वक्षत्रस्य यो गुरुः
जो वृष्णी आणि पांचाळांचा गुरु, कुरू आणि पांडवांचा स्वामी, सर्व क्षत्रियांचा शिक्षक आहे—
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठः सर्वलोकेषु विश्रुतः। तेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः
सर्व शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ, सर्व लोकांत प्रसिद्ध, त्या द्रोणाशी तुझे कसे युद्ध झाले, बाळा?
आचार्यपुत्रो यः शूरो द्रोणादनवमो रणे। तेन वीरेण ते तात कथमासीत्समागमः
जो आचार्याचा शूर पुत्र आहे आणि रणात द्रोणापेक्षा कमी नाही, त्या वीराशी तुझे कसे युद्ध झाले, बाळा?
सर्वे चैव महावीर्या धार्तराष्ट्रः महारथाः । तैस्तैर्वीरैश्च ते तात कथमासीत्समागमः
सर्व महाबली धृतराष्ट्रपुत्र आणि ते विविध वीर—त्यांच्याशी तुझे कसे युद्ध झाले, बाळा?
न मया निर्जिता गावो न मया कुरवो जिताः। कृतं च कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित्
गायी मी जिंकल्या नाहीत, कुरू लोकांना मी हरवले नाही; हे सगळे काम कोणत्या तरी देवपुत्राने केले.
स हि भीतं द्रवन्तं मां भीष्मद्रोणमुखान्कुरून्। दृष्ट्वा विषण्णं संग्रामे देवपुत्रो न्यवारयत्
कारण, मी घाबरून पळताना आणि भीष्म, द्रोण यांच्या पुढाकाराने कुरू लोक युद्धात खचलेले पाहून, त्या देवपुत्राने मला थांबवले.
स हि तिष्ठन्रथोपस्थे वज्रपाणिनिभो युवा। तेन ते निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताः
तो तरुण, वज्रधारीसारखा, रथावर उभा राहून, तुझ्यासाठी गायी जिंकल्या आणि कुरू लोकांना हरवले.
तस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम् । स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान् ।ट सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः
हे वडील, त्या वीराचे हे कृत्य मी केले नाही; कारण त्याने, बाणांच्या माऱ्याने शारद्वत, द्रोण, द्रोणपुत्र, सूतपुत्र आणि भीष्म यांना मागे हटवले.
दुर्योदनं च समरे प्रभिन्नमिव कुञ्जरम्। प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम्
त्याने युद्धात दुर्योधनावर हल्ला केला, जणू काही हत्तीला फोडून टाकावे तसे, आणि घाबरलेल्या त्या बलाढ्य राजपुत्राला उद्देशून बोलला.
न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचन। न हास्तिनपुरे भोगा भोक्तुं शक्याः पलायता
हस्तिनापुरात तुझ्यासाठी कुठेच संरक्षण दिसत नाही; पळून जात असताना तिथे सुख उपभोगता येणार नाहीत.