इत्युक्त्वा क्षमया युक्तो धर्मराजो घृणान्वितः। सभायां सह मात्स्येन तूष्णीमुपविवेश ह
असं म्हणून, क्षमाशील आणि दयाळू धर्मराज सभेत मत्स्यराजासोबत शांतपणे बसला.
ततो राजसुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयः। ववन्दे स पितुः पादौ कङ्कं चाप्युपतिष्ठत
मग ज्येष्ठ राजपुत्र, पृथ्वी जिंकणारा, आत आला; त्याने वडिलांच्या पायांना वंदन केलं आणि कंकाजवळही गेला.
पश्यन्युधिष्ठिरं दृष्ट्या वक्रया चरणौ पितुः। अभिवाद्य ततो दृष्ट्वा कङ्कस्य रुधिरप्लुतम् । हृदयेऽदह्यत तदा मृत्युग्रस्त इवोत्तरः
युधिष्ठिराकडे वक्र नजरेने पाहून त्याने वडिलांच्या पायांना वंदन केलं; मग कंक रक्ताने माखलेला पाहून, उत्ताराच्या हृदयात जणू मृत्यूचं भय दाटून आलं.
ततो रुधिरसिक्ताङ्गमनेकाग्रमनागसम्। भूमावेकान्त आसीनं सैरन्ध्र्या समुपासितम्। ततः पप्रच्छ राजानं त्वरमाण इवोत्तरः
रक्ताने माखलेलं, निर्दोष आणि एकाग्र मनाने जमिनीवर एकटं बसलेलं, सैरंध्रीच्या सेवेत असलेलं पाहून, उत्ताराने घाईने राजाला विचारलं.
केनायं ताडितः कङ्कः केन पापमिदं कृतम्। को वा जिगमिषुर्मृत्युं केन स्पृष्टः पदोरगः
हा कंक कोणाच्या हातून मारला गेला? हे पाप कोणाच्या कडून घडलं? कोण मृत्यूला बोलावतंय, सापाला पाय लावून?
श्रोत्रियो ब्राह्मणश्रेष्ठ इन्द्रासनरतिक्षमः। पूजनीयोऽभिवाद्यश्च न प्रबाध्योऽयमीदृशः
हा शास्त्रज्ञ ब्राह्मण, ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ, इंद्राच्या आसनाला योग्य, सन्मान आणि वंदन करण्यास पात्र आहे; अशा माणसाला त्रास द्यायचा नाही.
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनः। प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं साध्वसाद्ध्वस्तमानसः
मुलाचं बोलणं ऐकून, राज्य वाढवणारा विराट राजा घाबरलेल्या मनाने उत्ताराला उत्तर देऊ लागला.
पुत्र ते विजयं श्रुत्वा प्रहृष्टोऽहं मुदा भृशम्। अक्षक्रीडनयाऽनेन कालक्षेपमकारिषम्
माझ्या मुला, तुझ्या विजयाची बातमी ऐकून मला फार आनंद झाला; या कंकासोबत मी फक्त फड खेळत वेळ घालवला.
तत्राजयत्कुरून्सर्वानुत्तरो राष्ट्रवर्धनः। इत्युक्तं हि मया पुत्र नेति कङ्को बृहन्नला। अजयत्सा कुरून्सर्वानिति मामब्रवीन्मुहुः
तेथे, उत्ताराने सर्व कुरूंना जिंकले — असं मी म्हटलं; पण कंक आणि बृहन्नला म्हणाले, बृहन्नलाच सर्व कुरूंना जिंकली, आणि तेच पुन्हा पुन्हा सांगत राहिले.
प्रशंसिते मया पुत्र विजये तव विश्रुते। बृहन्नलाया विजयं कङ्कोऽस्तुवत वै रुषा
माझ्या मुला, मी तुझ्या विजयाचं कौतुक केलं, तुझी कीर्ती सर्वत्र पसरली; पण कंकाने रागाने बृहन्नलाच्या विजयाचं कौतुक केलं.
मया प्रशस्यमाने तु त्वयि पण्डं प्रशंसति। बृहन्नलाप्रशंसाभिरभ्यसूयमहं तदा। ताडितोऽयं मया पुत्र दुरात्मा शत्रुपक्षकृत्
मी तुझं कौतुक करत असताना, तो त्या नपुंसकाचं कौतुक करीत होता; बृहन्नलाच्या सततच्या स्तुतीमुळे मी चिडलो. म्हणून मी या शत्रुपक्षाच्या साथीदार, दुष्ट कंकाला मारलं.
ताडितोऽयं यतिः कङ्क इत्युक्तं तद्वचोत्तरः। श्रुत्वा पितुर्भृशं क्रुद्धः पितरं वाक्यमब्रवीत्
‘हा कंक, यती, मारला गेला’ असं ऐकून, उत्ताराने वडिलांचं बोलणं ऐकून फारच रागाने वडिलांना उत्तर दिलं.
अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेष प्रसाद्यताम्। मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमुपनिर्दहेत्
राजा, तू चुकीचं केलं आहेस; पटकन त्याची क्षमा माग. नाहीतर ब्राह्मणाचा भयंकर विष तुझं सर्वस्व जाळून टाकेल.
यावन्न क्षयमायाति कुलं सर्वमशेषनः। स्फीतं वृद्धं च मात्स्यानामयं तावत्प्रसाद्यताम्
मात्स्यांचं हे वृद्ध आणि समृद्ध घराणं पूर्णपणे नष्ट होण्याआधी, त्याची ताबडतोब क्षमा माग.
प्रणम्य पादयोरस्य दण्डवत्क्षितिमण्डले । प्रगृह्य पादौ पाणिभ्यामयं तावत्प्रसाद्यताम्
त्याच्या पायांना वाकून, जमिनीवर दंडवत घालून, दोन्ही हातांनी त्याचे पाय धरून — ताबडतोब त्याची क्षमा माग.
दक्षेण पाणिना स्पृष्ट्वा शपे त्वां क्षपितं मया। इति यावद्वदेत्कङ् अयं तावत्प्रसाद्यताम्
उजव्या हाताने त्याला स्पर्श करून, तो ‘मी तुला शाप देतो, तू माझ्यामुळे नष्ट होशील’ असं म्हणण्याआधीच, त्याची ताबडतोब क्षमा माग.
स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटः साध्वसाकुलः। क्षमयामास कौन्तेयं छन्नं ब्राह्मणवर्चसा
पुत्राने सांगितलेली गोष्ट ऐकून विराट राजा घाबरून गेला आणि ब्राह्मणासारखा तेजस्वी असलेल्या लपलेल्या कौन्तेयाला त्याने माफ केले.
क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषत। चिरं क्षान्तं मया राजन्मन्युर्मम न विद्यते
राजा माफ करत असताना पांडव म्हणाला, "राजा, तू खूप काळ माझ्यावर संयम ठेवला आहेस; मला तुझ्यावर अजिबात राग नाही."
यदि स्म तत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम पार्थिव । सराष्ट्रस्त्वमिहोच्छेदमापद्येथा नरर्षभ
राजा, जर माझे रक्त जमिनीवर पडले असते, तर तुझ्या साऱ्या राज्यावर मोठे संकट आले असते, हे नरश्रेष्ठ.
न दूषयामि राजेन्द्र यस्तु हन्याददूषकम्। फलं तस्य महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात्
राजाधिराज, मी तुला दोष देत नाही; पण जो निरपराधाला मारेल, त्याला फार लवकर भयंकर फळ मिळेल.
शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नला। अभिवाद्य महाराजं कङ्कं चाप्युपतिष्ठत
रक्तस्राव थांबल्यावर बृहन्नला आत आली, तिने महाराजाला नमस्कार केला आणि कंकाजवळ उभी राहिली.
क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम् । परिष्वज्य दृढं राजा प्रवेश्य भवनोत्तमम्। प्रशशंस ततो मात्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः
रणातून परतलेल्या कौरवाला राजा माफ करून घट्ट मिठी मारून भव्य राजवाड्यात घेऊन गेला आणि मग सव्यसाची ऐकत असताना त्याचे कौतुक केले.
त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धन। त्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति
कैकेयींच्या वंशाचा आनंद वाढवणारा, तुझ्यामुळेच मला वारस मिळाला; तुझ्यासारखा मुलगा मला कधी झाला नाही, आणि होणारही नाही.
पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात्। तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः
जो हजार पावले चालतो आणि कोणतीही चूक करत नाही, तुझी त्या कर्णाशी कशी भेट झाली, बाळा?
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतवीर्यपराक्रमाः। कृपेन तेन ते तात कथमासीत्समागमः
रणात ज्याला पाहून वीरांचे बळ आणि शौर्य हरपते, त्या कृपाशी तुझी कशी भेट झाली, बाळा?
यस्य तद्विश्रुतं लोके महद्वृत्तमनुत्तमम् । पितुः कृते कृतं घोरं ब्रह्मचर्यमनुत्तमम्
ज्याचे जगात मोठे आणि श्रेष्ठ आचरण प्रसिद्ध आहे, ज्याने वडिलांसाठी कठोर आणि अद्वितीय ब्रह्मचर्य पाळले—
योऽयोधीत्समरे रामं जामदग्न्यं प्रतापिनम्। भीष्मोसौ पुरुषव्याघ्र न च युद्धे पराजितः
ज्याने जमदग्नीपुत्र रामाशी युद्ध केले, आणि जो कधीही पराभूत झाला नाही, तो पुरुषसिंह भीष्म—
पराक्रमी च दुर्धर्षो विद्वाञ्शूरो जितेन्द्रियः। दृढवेधी क्षिप्रकारी विश्रुतः सर्वकर्मसु
पराक्रमी, जिंकता न येणारा, विद्वान, शूर, इंद्रियांवर ताबा असलेला, दृढनिश्चयी, झटपट कृती करणारा, सर्व कामांत प्रसिद्ध—
तेन ते सह भीष्मेण कुरुवृद्धेन संयुगे । युद्धमासीत्कथं तात सर्वमेतद्ब्रवीहि मे
कुरुवृद्ध भीष्माशी तुझे रणात कसे सामना झाले, बाळा? हे सर्व मला सांग.
पर्वतं यो विनिर्भिन्द्याद्राजपुत्रो वरेषुभिः। दुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः
जो आपल्या उत्तम बाणांनी पर्वत फोडू शकतो, त्या राजपुत्र दुर्योधनाशी तुझे कसे युद्ध झाले, बाळा?