अक्षानाहर सैरन्ध्रि आसनं चोपकल्पय। आदाय व्यजनं त्वं च पार्श्वतोऽनन्तरा भव
सैरंध्री, फासे घेऊन ये आणि आसन लाव. तू पंखा घे आणि माझ्या जवळ उभी राहा.
तं तथावादिनं दृष्ट्वा पाण्डवः प्रत्यभापत। न देवितव्यं हृष्टेन कितवेनेति नः श्रुतम्
त्याने असे बोलताना पाहून पांडव म्हणाला— 'आनंदी असताना जुगार खेळू नये, असं आपण ऐकलं आहे.'
न त्वामद्य मुदा युक्तमहं देवितुमुत्सहे । प्रियं तु ते चिकीर्पामि वर्ततां यदि रोचते। द्यूतं कर्तुं न वाञ्छामि नरेन्द्र जनसंसदि
राजा, आज मी आनंदात आहे, म्हणून तुझ्याशी फासे खेळायला मला इच्छा नाही. पण तुला जे आवडेल ते मी करायला तयार आहे. मात्र, लोकांसमोर जुगार खेळायला मला अजिबात इच्छा नाही.
स्त्रियो गावो हिरण्यं च यच्चान्यद्वसु किंचन। न मे किंचित्त्वया कार्यमन्तरेणापि देवितम्
स्त्रिया, गायी, सोने किंवा दुसरे काही धन—हे सर्व तुला माझ्याकडून जिंकायचेच नाही, जुगाराशिवायही.
किं ते द्यूतेन राजेन्द्र बहुदोषेण मानद। देवने बहवो दोषास्तस्मात्तत्परिवर्जयेत्
राजेंद्र, तुला जुगाराचा काय उपयोग? जुगारात अनेक दोष असतात. म्हणूनच त्यापासून दूर राहावं.
श्रुतो वा यदि वा दृष्टो धर्मराजो युधिष्ठिरः । स राज्यं धनमक्षय्यं पणमेकममन्यत
धर्मराज युधिष्ठिराने, हे ऐकलं किंवा पाहिलं असेल, एकाच वेळी आपलं राज्य आणि अमाप धन फास्यावर लावलं होतं.
कृष्णां च भार्यां दयितां भ्रातॄंश्च त्रिदशोपमान्। निःसंशयं स कितवः पश्चात्तप्यति पाण्डवः
त्याने आपल्या प्रिय पत्नी कृष्णा आणि देवांसारख्या भावांनाही पणाला लावलं. तो पांडव जुगारी आता नक्कीच पश्चाताप करत आहे.
विविधानां च रत्नानां धनानां च पराजये। अभीप्सितविनाशश्च वाक्पारुष्यमनन्तरम्
रत्नं आणि धन गमावल्यावर हवी ती गोष्ट हातातून जाते, आणि मग कठोर शब्दही ऐकावे लागतात.
अविश्वास्यं बुधैर्नित्यमेकाह्ना द्रव्यनाशनम्। द्यूते हारितवान्सर्वं तस्माद्द्यूतं न रोचये
शहाणे लोक नेहमी जुगारावर विश्वास ठेवत नाहीत. एका दिवसात सगळं धन हरवू शकतं. मी फास्यात सर्व काही गमावलं, म्हणून मला जुगार अजिबात आवडत नाही.
अथवा मन्यसे राजन्दीव्याव यदि रोचते। एवमाभाष्य वाक्यैस्तु क्रीडतस्तौ नरोत्तमौ
पण राजा, तुला जर खेळायचंच वाटत असेल, तर तसंच होऊ दे. असे बोलून त्या दोघांनी खेळायला सुरुवात केली.
प्रवर्तमाने द्यूते तु मात्स्यः पाण्डवमब्रवीत्
फासे खेळ सुरू होताच, मत्स्यराजाने पांडवाला म्हटलं—
पश्य पुत्रेण मे युद्धे तादृशाः कुरवो जिताः । कुरवोऽतिरथाः सर्वे देवैरपि सुदुर्जयाः
पाहा, माझ्या मुलाने युद्धात असे कुरू पराभूत केले, जे सर्व अतिरथी होते आणि देवांनाही जिंकता येणार नाहीत.
ततोऽब्रवीद्धर्मराजो द्यूते मात्स्यं युधिष्ठिरः। दिष्ट्या ते विजिता गावः कुरवश्च पराजिताः
त्यावर धर्मराज युधिष्ठिराने फास्याच्या खेळात मत्स्यराजाला सांगितले— 'दैवाने तुझ्या गायी वाचल्या आणि कुरू पराभूत झाले.'
अत्यद्भुततमं मन्ये उत्तरश्चेत्कूरूञ्जयेत्। यन्ता बृहन्नला यस्य स कथंचिद्विजेष्यते
उत्तरा जर कुरूंना हरवला, तर ते फारच आश्चर्यकारक होईल. कारण बृहन्नलेचा सारथी असलेला तो कदाचित जिंकू शकेल.
ततो विराटः क्षुभितो मन्युना च परिप्लुतः। उवाच वचनं क्रुद्धः परिव्राजमनन्तरम्
मग विराट राजा संतापून आणि मनात राग धरून, त्या ब्राह्मण संन्याशाला रागाने म्हणाला—
तादृशेन तु योधेन महेष्वासेन धीमता। कुरवो निर्जिता युद्धे तत्र किं ब्राह्मणाद्भुतम्
असा शूर, मोठा धनुर्धारी आणि बुद्धिमान योद्धा असताना कुरू पराभूत झाले, यात काय आश्चर्य आहे, ब्राह्मण?
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि। वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे
तू माझ्या मुलाचं षंढाशी तुलना करून त्याची स्तुती करतोस, हे ब्राह्मण म्हणवणाऱ्या! तुला काय बोलावं, काय नको हे कळत नाही; नक्कीच तू मला कमी लेखतोस.
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि। वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे
तू माझ्या मुलाचं षंढाशी तुलना करून त्याची स्तुती करतोस, हे ब्राह्मण म्हणवणाऱ्या! तुला काय बोलावं, काय नको हे कळत नाही; नक्कीच तू मला कमी लेखतोस.
पुमांसो बहवो दृष्टाः सूताश्च बहवो मया। विक्रम्य यन्ता योद्धा च न मे दृष्टः कदाचन
मी अनेक पुरुष आणि रथचालक पाहिले आहेत; पण रथावर बसून युद्ध करणारा असा एकही मी कधी पाहिलेला नाही.
विप्रियं न चरेद्राज्ञामनुकूलं प्रियं वदेत्। आचरन्विप्रियं राज्ञां न जातु सुखमेधते
राजांच्या इच्छेविरुद्ध वागत जाऊ नये, आणि त्यांना आवडेल असंच बोलावं; राजांच्या मनाविरुद्ध वागणाऱ्याला कधीच सुख मिळत नाही.
वयस्यत्वात्तु ते सर्वमपराधमिमं क्षमे। नेदृशीं प्रवदर्वाचं यदि जीवितुमिच्छसि
आपल्या मैत्रीमुळे मी तुझा हा सगळा अपराध माफ करतो; पण पुढे असं बोलू नकोस, जर तुला जगायचं असेल तर.
ततोऽब्रवीत्पुनः कङ्कः प्रहस्य कुरुवर्धनः । बृहन्नलाया सजेन्द्र धुष्यतां नगरे जयः
मग कुरुवंशाचा आनंद कंक हसून म्हणाला, 'राजा, नगरात बृहन्नलेलाच विजय मिळो!'
उत्तरेण तु सारथ्यं कृतं नूनं भविष्यति। निमित्तं किंचिदुत्पन्नं तर्कश्चापि दृढो मम। यतो जानामि राजेन्द्र नान्यथा तद्भविष्यति
उत्तराने रथ चालवण्याचं काम आधीच केलं असावं, हे नक्कीच घडलं आहे; काहीतरी चिन्ह दिसलं आहे, आणि माझा विचार ठाम आहे, राजेंद्र, हे वेगळं होणार नाही.
कुरवोऽपि महावीर्या देवैरपि सुदुर्जयाः। ससोमवरुणादित्यैः सयक्षेशहुताशनैः
कुरू हे फार पराक्रमी असून, त्यांना देवांसाठीही जिंकणं कठीण आहे—सोम, वरुण, आदित्य, यक्षांचा अधिपती आणि अग्नी यांच्या सोबतसुद्धा.
यत्र शान्तनवो भीष्मो द्रोणकर्णौ सुदुर्जयौ। अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तो जयद्रथः
जिथे शांतनूचे पुत्र भीष्म, आणि अजिंक्य द्रोण व कर्ण आहेत, तसेच अश्वत्थामा, विकर्ण, सोमदत्त आणि जयद्रथ आहेत,
भूरिश्रवाः शलो भूरिर्जलसन्धिश्च वीर्यवान्। दुर्योधनो दुष्प्रसहो दुःशासनविविंशती
भूरिश्रवा, शल, भूरी, बलवान जलसंधी, दुर्योधन—ज्याला हरवणं कठीण आहे—दुःशासन आणि विविंशती,
वृषसेनोऽश्ववेगश्च वायुवेगसुवर्चसौ । बाह्लीकः शूरसेनश्च युयुत्सुश्च परन्तपः
वृषसेन, अश्ववेग, वायुवेग, सुवर्चस, बाह्लिक, शूरसेन आणि शत्रूंना जाळणारा युयुत्सु,
सौबलः शकुनिश्चैव द्युमत्सेनश्च साल्वराट् । अन्ये च बहवः शूरा नानाजनपदेश्वराः
सौबल, शकुनी, द्युमत्सेन—साल्वांचा राजा—आणि इतर अनेक शूर, वेगवेगळ्या प्रदेशांचे अधिपती,
कृपेणाचार्यमुख्येन सहिताः कुरवो नृपाः। सञ्जकार्मुकनिस्त्रिंशा रथिनो रथयूथपाः। अन्ये चैव महावीर्या राजपुत्रा महारथाः
कृपाचार्यांसह कुरूंचे राजे, धनुष्य आणि तलवारींनी सज्ज, रथी आणि रथांच्या सेनापती, तसेच इतर बलवान राजपुत्र आणि महाबलवान रथी,
मरुद्गणैः परिवृतः साक्षादपि पुरंदरः । तद्बलं न जयेत्क्रुद्धो भीष्मद्रोणादिभिर्वृतम्
मारुतगणांनी वेढलेला इंद्रसुद्धा, भीष्म-द्रोण वगैरे यांच्या रक्षणाखाली असलेल्या त्या सैन्याला, रागावला तरी, जिंकू शकणार नाही.