भवन्तु ते लब्धजये सुते मे पौराश्च मर्त्याश्च परे च नार्यः । ते शुक्लवस्त्राः प्रभवन्तु मार्गे सुगन्धमाल्याभरणाश्च नार्यः
माझ्या मुलाच्या विजयाने नगरातील नागरिक, सामान्य लोक, परगावचे आणि स्त्रिया सर्वजण आनंदित होवोत; मार्गावर सर्वजण पांढरे वस्त्र परिधान करोत, आणि स्त्रिया सुगंधी हार व दागिने घालून सजोत.
भजन्तु सर्वा गणिकाः सुतं मे नार्यश्च कन्याः सहसैनिकाश्च । स्वलंकृतास्ताः सुभगाः सुवेषाः पुत्रस्य पन्थानमनुव्रजन्तु
सर्व गणिका, स्त्रिया, कुमारिका आणि सैनिक, सुंदर अलंकार व पोशाख घालून, माझ्या मुलाच्या मागे त्याच्या मार्गावर जावोत.
घण्टापणवकाः शीघ्रं मत्तमारुह्य कुञ्जरम्। शृङ्गाटकेषु सर्वेषु समाख्यान्तु जयं मम्
घंटा आणि ढोल वाजवणारे लोक लवकरच मद्यपान केलेल्या हत्तीवर बसून, प्रत्येक चौकात माझा विजय जाहीर करोत.
उत्तरा च कुमारीभिर्बह्वाभरणभूषिता। सखीं विजितसंग्रामां प्रत्युद्यातु बृहन्नलाम्
उत्तरा अनेक दागिने घालून आणि मैत्रिणींना घेऊन, विजय मिळवणाऱ्या आपल्या सखी बृहन्नलेच्या स्वागताला जावो.
श्रुत्वा तु वचनं तस्य पार्थिवस्य महात्मन। तथैव चक्रुः संहृष्टाः पौराः स्वस्तिकपाणयः
त्या महात्मा राजाचे शब्द ऐकून, आनंदित नागरिकांनी शुभ वस्तू हातात घेऊन, त्याच्या आज्ञेप्रमाणे सर्व काही केले.
मूताश्च सर्वे सहमागधाश्च हृष्टा विराटस्य पुरे जनौघाः । भेर्यश्च तूर्याणि च वारिजाश्च वेपैः परार्ध्यैः प्रमदाजनाश्च
मूत, सहमागध, आणि विराटाच्या नगरीतील आनंदी लोक, ढोल, वाद्ये, शंख आणि मौल्यवान दागिने घातलेल्या स्त्रिया, सर्वजण उत्सवात सहभागी झाले.
वन्दिप्रवादाः पणवादिकाश्च तथैव वाद्यानि च वंशशब्दाः । कांस्यं सतालं मधुरं च गीत- मादाय नार्यो नगरान्निरीयुः
गायक, स्तुतीकार, ढोल वाजवणारे आणि वादक, तसेच बासरी, झांज आणि गोड गाणी, यांसह स्त्रिया नगरातून बाहेर पडल्या.
प्रत्युद्ययुः पुत्रमनन्तवीर्यं ते ब्राह्मणाः शान्तिपराः प्रधानाः । स्वाध्यायवेदाध्ययनक्रमज्ञाः स्वस्तिक्रियागीतजपप्रधानाः
शांतिप्रिय, वेदपठण आणि अध्ययनात निपुण, शुभकर्म, गीते आणि जप करणारे श्रेष्ठ ब्राह्मण, अनंत पराक्रम असलेल्या पुत्राच्या स्वागतासाठी गेले.
प्रस्थाप्य सेनां कन्याश्च गणिकाश्च स्वलंकृताः। मत्स्यराजो महाराजः प्रहृष्ट इदमब्रवीत्
मात्स्यराजाने आपली सेना, सुंदर अलंकार घातलेल्या कन्या आणि नर्तिका पाठवल्या. त्यानंतर तो आनंदाने म्हणाला—
व्रिगर्ताः कुरवः सर्वे संग्रामे निर्जिता मया। प्रविश्यान्तःपुरं हृष्टा द्यूतं दीव्याम ब्राह्मण
त्रिगर्त आणि सर्व कुरू मी युद्धात हरवले. चला, आपण आत जाऊन, आनंदाने फासे खेळूया, ब्राह्मण.
अक्षानाहर सैरन्ध्रि आसनं चोपकल्पय। आदाय व्यजनं त्वं च पार्श्वतोऽनन्तरा भव
सैरंध्री, फासे घेऊन ये आणि आसन लाव. तू पंखा घे आणि माझ्या जवळ उभी राहा.
तं तथावादिनं दृष्ट्वा पाण्डवः प्रत्यभापत। न देवितव्यं हृष्टेन कितवेनेति नः श्रुतम्
त्याने असे बोलताना पाहून पांडव म्हणाला— 'आनंदी असताना जुगार खेळू नये, असं आपण ऐकलं आहे.'
न त्वामद्य मुदा युक्तमहं देवितुमुत्सहे । प्रियं तु ते चिकीर्पामि वर्ततां यदि रोचते। द्यूतं कर्तुं न वाञ्छामि नरेन्द्र जनसंसदि
राजा, आज मी आनंदात आहे, म्हणून तुझ्याशी फासे खेळायला मला इच्छा नाही. पण तुला जे आवडेल ते मी करायला तयार आहे. मात्र, लोकांसमोर जुगार खेळायला मला अजिबात इच्छा नाही.
स्त्रियो गावो हिरण्यं च यच्चान्यद्वसु किंचन। न मे किंचित्त्वया कार्यमन्तरेणापि देवितम्
स्त्रिया, गायी, सोने किंवा दुसरे काही धन—हे सर्व तुला माझ्याकडून जिंकायचेच नाही, जुगाराशिवायही.
किं ते द्यूतेन राजेन्द्र बहुदोषेण मानद। देवने बहवो दोषास्तस्मात्तत्परिवर्जयेत्
राजेंद्र, तुला जुगाराचा काय उपयोग? जुगारात अनेक दोष असतात. म्हणूनच त्यापासून दूर राहावं.
श्रुतो वा यदि वा दृष्टो धर्मराजो युधिष्ठिरः । स राज्यं धनमक्षय्यं पणमेकममन्यत
धर्मराज युधिष्ठिराने, हे ऐकलं किंवा पाहिलं असेल, एकाच वेळी आपलं राज्य आणि अमाप धन फास्यावर लावलं होतं.
कृष्णां च भार्यां दयितां भ्रातॄंश्च त्रिदशोपमान्। निःसंशयं स कितवः पश्चात्तप्यति पाण्डवः
त्याने आपल्या प्रिय पत्नी कृष्णा आणि देवांसारख्या भावांनाही पणाला लावलं. तो पांडव जुगारी आता नक्कीच पश्चाताप करत आहे.
विविधानां च रत्नानां धनानां च पराजये। अभीप्सितविनाशश्च वाक्पारुष्यमनन्तरम्
रत्नं आणि धन गमावल्यावर हवी ती गोष्ट हातातून जाते, आणि मग कठोर शब्दही ऐकावे लागतात.
अविश्वास्यं बुधैर्नित्यमेकाह्ना द्रव्यनाशनम्। द्यूते हारितवान्सर्वं तस्माद्द्यूतं न रोचये
शहाणे लोक नेहमी जुगारावर विश्वास ठेवत नाहीत. एका दिवसात सगळं धन हरवू शकतं. मी फास्यात सर्व काही गमावलं, म्हणून मला जुगार अजिबात आवडत नाही.
अथवा मन्यसे राजन्दीव्याव यदि रोचते। एवमाभाष्य वाक्यैस्तु क्रीडतस्तौ नरोत्तमौ
पण राजा, तुला जर खेळायचंच वाटत असेल, तर तसंच होऊ दे. असे बोलून त्या दोघांनी खेळायला सुरुवात केली.
प्रवर्तमाने द्यूते तु मात्स्यः पाण्डवमब्रवीत्
फासे खेळ सुरू होताच, मत्स्यराजाने पांडवाला म्हटलं—
पश्य पुत्रेण मे युद्धे तादृशाः कुरवो जिताः । कुरवोऽतिरथाः सर्वे देवैरपि सुदुर्जयाः
पाहा, माझ्या मुलाने युद्धात असे कुरू पराभूत केले, जे सर्व अतिरथी होते आणि देवांनाही जिंकता येणार नाहीत.
ततोऽब्रवीद्धर्मराजो द्यूते मात्स्यं युधिष्ठिरः। दिष्ट्या ते विजिता गावः कुरवश्च पराजिताः
त्यावर धर्मराज युधिष्ठिराने फास्याच्या खेळात मत्स्यराजाला सांगितले— 'दैवाने तुझ्या गायी वाचल्या आणि कुरू पराभूत झाले.'
अत्यद्भुततमं मन्ये उत्तरश्चेत्कूरूञ्जयेत्। यन्ता बृहन्नला यस्य स कथंचिद्विजेष्यते
उत्तरा जर कुरूंना हरवला, तर ते फारच आश्चर्यकारक होईल. कारण बृहन्नलेचा सारथी असलेला तो कदाचित जिंकू शकेल.
ततो विराटः क्षुभितो मन्युना च परिप्लुतः। उवाच वचनं क्रुद्धः परिव्राजमनन्तरम्
मग विराट राजा संतापून आणि मनात राग धरून, त्या ब्राह्मण संन्याशाला रागाने म्हणाला—
तादृशेन तु योधेन महेष्वासेन धीमता। कुरवो निर्जिता युद्धे तत्र किं ब्राह्मणाद्भुतम्
असा शूर, मोठा धनुर्धारी आणि बुद्धिमान योद्धा असताना कुरू पराभूत झाले, यात काय आश्चर्य आहे, ब्राह्मण?
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि। वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे
तू माझ्या मुलाचं षंढाशी तुलना करून त्याची स्तुती करतोस, हे ब्राह्मण म्हणवणाऱ्या! तुला काय बोलावं, काय नको हे कळत नाही; नक्कीच तू मला कमी लेखतोस.
समं षण्डेन मे पुत्रं ब्रह्मबन्धो प्रशंससि। वाच्यावाच्यं न जानीषे नूनं मामवमन्यसे
तू माझ्या मुलाचं षंढाशी तुलना करून त्याची स्तुती करतोस, हे ब्राह्मण म्हणवणाऱ्या! तुला काय बोलावं, काय नको हे कळत नाही; नक्कीच तू मला कमी लेखतोस.
पुमांसो बहवो दृष्टाः सूताश्च बहवो मया। विक्रम्य यन्ता योद्धा च न मे दृष्टः कदाचन
मी अनेक पुरुष आणि रथचालक पाहिले आहेत; पण रथावर बसून युद्ध करणारा असा एकही मी कधी पाहिलेला नाही.
विप्रियं न चरेद्राज्ञामनुकूलं प्रियं वदेत्। आचरन्विप्रियं राज्ञां न जातु सुखमेधते
राजांच्या इच्छेविरुद्ध वागत जाऊ नये, आणि त्यांना आवडेल असंच बोलावं; राजांच्या मनाविरुद्ध वागणाऱ्याला कधीच सुख मिळत नाही.