कथमाशीविषात्सर्पाज्ज्वलनात्सर्वतोमुखात्। दुराधर्षतरो विप्र इत्यात्थ पुरुषर्षभ
हे श्रेष्ठ पुरुषा, तू म्हणतोस तसे, ब्राह्मण विषारी सर्प किंवा सर्वदिशांनी जळणाऱ्या अग्नीपेक्षा कसा अधिक भयंकर आहे?
एकमाशीविषो हन्ति शस्त्रेणैकश्च वध्यते। हन्ति विप्रः सराष्ट्राणि पुराण्यपि हि कोपितः
एक सर्प एकालाच मारतो, शस्त्रही एकालाच मारते. पण संतप्त ब्राह्मण संपूर्ण राज्ये आणि जुनी नगरेही नष्ट करू शकतो.
दुराधर्षतरो विप्रस्तस्माद्भीरु मतो मम। अतोऽदत्तां च पित्रा त्वां भद्रे न विवहाम्यहम्
म्हणूनच मला वाटते की ब्राह्मण अधिक भयंकर आहे. म्हणूनच, सुभगे, माझ्या वडिलांनी तुला मला दिले नाही आणि मी तुझ्याशी विवाह करत नाही.
दत्तां वहस्व तन्मा त्वं पित्रा राजन्वृतो मया। आयचतो भयं नास्ति दत्तां च प्रतिगृह्णतः
राजा, माझ्या वडिलांनी जी दिली आहे ती तू स्वीकार, कारण मी तुला निवडले आहे. मागणाऱ्याला किंवा मिळवणाऱ्याला काहीही भीती नसते.
तिष्ठ राजन्मुहूर्तं च प्रेषयिष्याम्यहं पितुः। गच्छ त्वं धात्रिके शीघ्रं ब्रह्मकल्पमिहानय। स्वयंवरे वृतं शीघ्रं निवेदय च नाहुषम्
राजा, थांब जरा वेळ. मी वडिलांना सांगते. धात्री, तू लगेच जाऊन त्यांना इथे घेऊन ये. आणि नाहुषपुत्राला सांग, मी त्यालाच स्वयंवरात निवडलं आहे.
त्वरितं देवयान्याथ संदिष्टं पितुरात्मनः। सर्वं निवेदयामास धात्री तस्मै यथातथम्
देवयानी आणि तिच्या वडिलांनी सांगितल्याप्रमाणे, धात्रीने सर्व काही त्याच्यापर्यंत अगदी तसंच पोहोचवलं.
श्रुत्वैव च स राजानं दर्शयामास भार्गवः। दृष्ट्वैव चागतं शुक्रं ययातिः पृथिवीपतिः। ववन्दे ब्राह्मणं काव्यं प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः
हे ऐकताच भृगुवंशीय ऋषीने राजाला समोर आणलं. शुक्र येताना पाहून, पृथ्वीचा राजा ययाति दोन्ही हात जोडून, नम्रपणे त्यांना वंदन करू लागला.
राजायं नाहुषस्तात दुर्गमे पाणिमग्रहीत्। नान्यपूर्वगृहीतं मे तेनाहमभया कृता। नमस्ते देहि मामस्मै लोके नान्यं पतिं वृणे
बाबा, या नाहुषपुत्र राजाने अशा ठिकाणी माझा हात धरला जिथे कोणालाही आधी संधी मिळाली नव्हती. त्यामुळे मी आता त्याचीच झाले, आणि त्याने मला सुरक्षित केलं. मी तुम्हाला वंदन करते—माझं त्याला द्या; या जगात मी दुसरा कोणताही पती निवडणार नाही.
अन्यो धर्मः प्रियस्त्वन्यो वृतस्ते नाहुषः पतिः। कचशापात्त्वया पूर्वं नान्यद्भवितुमर्हति
एक नियम प्रिय असतो, दुसरा योग्य असतो; पण नाहुषपुत्राला पती म्हणून मी निवडलं आहे. कचाच्या शापामुळे, दुसरं काही घडू नये.
वृतोऽनया पतिर्वीर सुतया त्वं ममेष्टया। स्वयं ग्रहे महान्दोषो ब्राह्मण्या वर्णसंकरात्। गृहाणेमां मया दत्तां महिषीं नहुषात्मज
वीर, माझ्या आवडत्या लेकीने तुला पती म्हणून निवडलं आहे. मी स्वतः तिचा हात धरला असता, तर ब्राह्मण म्हणून ते मोठं पाप ठरलं असतं, कारण जातींचं मिश्रण झालं असतं. म्हणून, नाहुषपुत्रा, मी तुला तिला राणी म्हणून देतो, स्वीकार.
अधर्मो न स्पृशेदेष महान्मामिह भार्गव। वर्णसंकरजो ब्रह्मन्निति त्वां प्रवृणोम्यहम्
भृगुवंशीय महात्म्या, हे मोठं पाप—जातींचं मिश्रण—माझ्या अंगाला लागू नये. म्हणूनच, ब्राह्मणा, मी तिला तुला देतो.
अधर्मात्त्वां विमुञ्चामि शृणु त्वं वरमीप्सितम्। अस्मिन्विवाहे मा म्लासीरहं पापं नुदामि ते
मी तुला अधर्मातून मुक्त करतो—तुला हवी ती वर माग. या विवाहात तू निराश होऊ नकोस; तुझं पाप मी दूर करतो.
वहस्व भार्यां धर्मेण देवयानीं सुमध्यमाम्। अनया सह संप्रीतिमतुलां समवाप्नुहि
सुंदर देहयष्टी असलेल्या देवयानीला धर्माने पत्नी म्हणून स्वीकार. तिच्यासोबत तुला अतुल सुख मिळो.
इयं चापि कुमारी ते शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी। संपूज्या सततं राजन्मा चैनां शयने ह्वयेः
ही वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठाही तुझीच आहे. राजन, तिला नेहमी सन्मान दे, पण तिला कधीच आपल्या शय्येवर बोलवू नकोस.
रहस्येनां समाहूय न वदेर्न च संस्पृशेः। वहस्व भार्यां भद्रं ते यथा काममवाप्स्यसि
तू तिला गुप्तपणे बोलावू शकतोस, पण तिच्याशी बोलू नकोस किंवा स्पर्श करू नकोस. पत्नीला घे, तुझं कल्याण होवो, आणि तुला हवी ती इच्छा पूर्ण होईल.
एवमुक्तो ययातिस्तु शुक्रं कृत्वा प्रदक्षिणम्। शास्त्रोक्तविधिना राजा विवाहमकरोच्छुभम्
असं सांगितल्यावर, ययातिने शुक्राची प्रदक्षिणा केली आणि शास्त्रानुसार शुभ विवाह केला.
लब्ध्वा शुक्रान्महद्वित्तं देवयानीं तदोत्तमाम्। द्विसहस्रेण कन्यानां तथा शर्मिष्ठया सह
शुक्राकडून मोठं धन आणि श्रेष्ठ देवयानी मिळवून, दोन हजार कन्या आणि शर्मिष्ठाही त्याला मिळाली.
संपूजितश्च शुक्रेण दैत्यैश्च नृपसत्तमः। जगाम स्वपुरं हृष्टोऽनुज्ञातोऽथ महात्मना
शुक्र आणि दैत्यांनी त्याचा सन्मान केला. त्या महात्म्याने परवानगी दिल्यावर, तो उत्तम राजा आनंदाने आपल्या नगरात परतला.
ययातिः स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनिभम्। प्रविश्यान्तःपुरं तत्र देवयानीं न्यवेशयत्
ययाति आपल्या नगरात पोहोचला, जे इंद्रपुरीसारखं भव्य होतं. तिथे तो अंतःपुरात गेला आणि देवयानीला तिथे ठेवले.
देवयान्याश्चानुमते सुतां तां वृषपर्वणः। अशोकवनिकाभ्याशे गृहं कृत्वा न्यवेशयत्
देवयानीच्या संमतीने, त्याने वृषपर्वाच्या कन्येसाठी अशोकवनाजवळ घर बांधून तिला तिथे ठेवले.
वृतां दासीसहस्रेण शर्मिष्ठां वार्षपर्वणीम्। वासोभरन्नपानैश्च संविभज्य सुसत्कृताम्
वृषपर्वाची कन्या शर्मिष्ठा, हजार निवडक दासींसह, वस्त्र, अन्न-पाणी मिळवून, आदराने वागवली गेली.
देवयान्या तु सहितः स नृपो नहुषात्मजः। `प्रीत्या परमया युक्तो मुमुदे शाश्वतीः समाः
देवयानीसोबत नाहुषपुत्र राजा, परम आनंदाने, अनेक वर्षे अखंड सुख उपभोगत राहिला.
अशोकवनिकामध्ये देवयानी समागता। शर्मिष्ठया सा क्रीडित्वा रमणीये मनोरमे
अशोकवनाच्या मधोमध, देवयानी आणि शर्मिष्ठा दोघीही त्या रम्य आणि सुंदर जागेत एकत्र खेळत होत्या.
तत्रैव तां तु निर्दिश्य राज्ञा सह ययौ गृहम्। एवमेव सह प्रीत्या बहु कालं मुमोद च
तेथेच तिने राजाला तिच्याकडे दाखवले आणि मग त्याच्यासोबत घरी गेली; अशा प्रकारे, दोघांनी प्रेमाने खूप काळ आनंद उपभोगला.
विजहार बहूनब्दान्देववन्मुदितः सुखी
त्याने त्या दिव्य वनात अनेक वर्षे आनंदाने आणि सुखाने घालवली.
ऋतुकाले तु संप्राप्ते देवयानी वराङ्गना। लेभे गर्भं प्रथमतः कुमारं च व्यजायत
ऋतू आला तेव्हा, देवयानी या उत्तम स्त्रीने प्रथम गर्भधारणा केली आणि एक पुत्र जन्माला घातला.
गते वर्षसहस्रे तु शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी। ददर्श यौवनं प्राप्ता ऋतुं सा चान्वचिन्तयत्
हजार वर्षे गेल्यावर, वृषपर्वाचा कन्या शर्मिष्ठा तारुण्यात आली आणि आपल्या ऋतूचा विचार करू लागली.
शुद्धा स्नाता तु शर्मिष्ठा सर्वालङ्कारशोभिता। अशोकशाखामालम्ब्य सुपुष्पस्तबकैर्वृताम्
शर्मिष्ठा स्नान करून शुद्ध झाली, सर्व दागिने घालून सजली आणि सुंदर फुलांनी भरलेल्या अशोकाच्या फांदीला धरून उभी राहिली.
आदर्शे मुखमुद्वीक्ष्य भर्तुर्दर्शनलालसा। शोकमोहसमाविष्टा वचनं चेदमब्रवीत्
तिने आरशात आपले मुख पाहिले, पतीच्या भेटीची ओढ लागली, आणि शोक व मोहाने ग्रासलेली ती असे म्हणाली.
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतसाम्। त्वन्नामानं कुरुष्वाद्य प्रियसंदर्शनेन माम्। एवमुक्तवती सा तु शर्मिष्ठा पुनरब्रवीत्
अशोका, दुःख घालवणारा, ज्या मनाला शोकाने ग्रासले आहे, त्यासाठी आज तुझे नाव खरे ठरू दे आणि मला माझ्या प्रियाचे दर्शन होऊ दे. असे म्हणून शर्मिष्ठा पुन्हा म्हणाली—