युधिष्ठिरस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि च स्थिरोस्मि। तदर्थमावृत्य मुखं प्रयच्छनरेन्द्रवृत्तं स्मर धार्तराष्ट्रः
मी युधिष्ठिराच्या आज्ञेप्रमाणे वागणारा आहे, आणि युद्धात तिसऱ्या क्रमांकाचा, पण खंबीर अर्जुन आहे. म्हणून मी तुझ्याकडे तोंड करून बोलतोय, हे धृतराष्ट्रपुत्रा, राजांची नीती आठव.
मोघं तवैतद्भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात्। दुर्योधनस्त्वं प्रथितोसि नाम्ना सुयोधनः सन्निकृतिप्रधानः
दुर्योधन हे तुझे नाव या जगात व्यर्थ ठरलंय; लोक तुला दुर्योधन म्हणतात, पण प्रत्यक्षात तू सुयोग्य सेनापती आहेस, सैन्य गोळा करण्यात तुझा हातखंडा आहे.
न ते पुरस्तादथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम्। परीप्स युद्धेन कुरुप्रवीर प्राणान्मया बाणबलाभितप्तान्
दुर्योधन, तुझ्या पुढे किंवा मागे तुला वाचवायला कोणीच नाही असं मला दिसतं. म्हणून, कुरुवंशातील श्रेष्ठ योद्ध्या, माझ्या बाणांच्या आघाताने जळत असलेल्या तुझ्या प्राणांची रक्षा युद्धातच कर.
आहूयमानस्तु स तेन सङ्ख्ये महात्मना वै धृ निवर्तितश्चापि गिराङ्कुशेन गजो मदोन्मत्त इवाङ्कुशेन
त्या महात्म्याने युद्धात आव्हान दिल्यावर, तो जणू मदाने वेडावलेला हत्ती अंकुशाच्या शब्दाने थांबतो तसा, कठोर शब्दांनी थांबवला गेला.
सोमृष्यमाणो वचसाऽभिमृष्टो महारथेनातिरथस्तरस्वी । ततः स पर्याववृते रथेन भोगी यथा पादतलाभिमृष्टः
त्या सामर्थ्यशाली रथीला ती बोचरी वाणी सहन झाली नाही; मग जणू डोक्यावर मार बसलेल्या सापासारखा त्याने आपला रथ वळवला.
ततो दुर्योधनः क्रुद्धो विक्षिपन्धनुरुत्तमम्। धृतिं कृत्वा सुविपुलां प्रत्युवाच पऩञ्जयम्
मग दुर्योधन रागाने पेटून, आपले उत्तम धनुष्य फिरवत, मोठ्या धैर्याने परंजयाला उत्तर दिलं.
सोहमिन्द्रादभिक्रुद्धान्न बिभेमीह भारत । भुक्त्वा सुविपुलं राज्यं वित्तानि च सुखानि च। किमर्थं युद्धसमये पलापिष्ये नरोत्तम
हे भारत, इंद्र जरी रागावला तरी मला भीती नाही; मी मोठं राज्य, संपत्ती आणि सुखं उपभोगली आहेत. मग युद्धाच्या वेळी मी का पळू? हे श्रेष्ठ पुरुषा!
एवमुक्त्वा महाराजः प्रत्ययुध्यत भारत। संन्यवर्तत शीघ्राश्वस्तोत्रार्दित इव द्विपः
असं म्हणून, राजाने युद्ध सुरू केलं, आणि वेगवान घोड्यांच्या लगामाने त्रासलेल्या हत्तीप्रमाणे तो झपाट्याने वळला.
आक्रान्तभोगस्तेजस्वी धनुर्वक्र इवोरगः । रथं रथेन संगम्य योधयामास पाण्डवम्
तेजाने भरून, फणा उगारलेल्या सापासारखा तो झाला आणि पांडवाच्या रथाशी रथ भिडवून युद्ध करू लागला.
तं प्रेक्ष्य कर्णः परिवर्तमानं निवृत्य संस्तम्भितसर्वगात्रम् । दुर्योधनं दक्षिणतोऽन्वरक्षत्पार्थान्महाबाहुरधिज्यधन्वा
तो वळताना पाहून, कर्णाने आपले सर्व अंग आवरले आणि धनुष्य चढवून, बलवान हातांनी, पांडवांपासून दुर्योधनाचे उजव्या बाजूने रक्षण केले.
गान्धारराजः शकुनिर्निवृत्य द्रौणिश्च सर्वास्त्रविदां वरिष्ठः । ररक्षतुः कौरवमभ्युपेत्य पार्थान्नृवीरौ युधि सव्यतश्च
गांधारराज शकुनी आणि अस्त्रविद्यात श्रेष्ठ असलेला द्रोणपुत्र, त्यांनीही वळून, डाव्या बाजूने येऊन, युद्धात पांडव वीरांपासून कौरवाचे रक्षण केले.
भीष्मस्ततः शान्तनवो विवृत्य हिरण्यकक्ष्यांस्त्वरया तुरंगान्। दुर्योधनं पश्चिमतो ररक्ष पार्थान्महाबाहुरधिज्यधन्वा
मग शांतनुपुत्र भीष्माने, सुवर्णकटी घोड्यांना वेगाने वळवून, मागून धनुष्य चढवून, बलवान हातांनी, पांडवांपासून दुर्योधनाचे रक्षण केले.
द्रोणः कृपश्चैव विविंशतिश्च दुःशासनश्चैव निवृत्य शीघ्रम्। सर्वे पुरस्तात्प्रणिधाय बाणान्दुर्योधनार्थं त्वरिताऽभ्युपेयुः
द्रोण, कृप, विविंशती आणि दुःशासन यांनीही पटकन वळून, सर्वांनी बाण हातात घेतले आणि दुर्योधनासाठी पुढे धावले.
सर्वाण्यनीकानि निवर्तितानि संप्रेक्ष्य पूर्णौघनिभानि पार्थः । हंसो महामेघमिवापतन्तं धनञ्जयः प्रत्यपतत्तरस्वी
सर्व सैन्ये घनदाट लाटांसारखी वळताना पाहून, धनंजय, मोठ्या मेघाला सामोरा जाणाऱ्या हंसासारखा, वेगाने त्यांच्यापुढे गेला.
ते सर्वतः संपरिवार्य पार्थमस्त्राणि दिव्यानि समाददानाः । ववर्षुरभ्येत्य शरैः समग्रैर्मेघा यथा भूधरमम्बुवेगैः
त्यांनी सर्व बाजूंनी अर्जुनाला वेढून, दिव्य अस्त्रं उचलली आणि जणू डोंगरावर मेघ पाऊस पाडतात तसा, सर्व बाजूंनी बाणांचा मारा केला.
ततोऽस्रमस्त्रेण निवार्य तेषां गाण्डीवधन्वा कुरुपुङ्गवानाम्। संमोहनं शत्रुसहोऽन्यदस्त्रं प्रादुश्चकारैन्द्रमवारणीयम्
मग गाण्डीवधारी अर्जुनाने त्यांच्या अस्त्रांना आपल्या अस्त्रांनी परतवून, कौरव श्रेष्ठींवर अजेय आणि शत्रूंना भ्रमित करणारे इंद्रास्त्र सोडले.
ततो दिशश्चानुदिशो निवार्य शरैः सुघोरैर्निशितैः सुपुङ्खैः। गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां महाबलं प्रवथयांचकार
मग, सर्व दिशांना आणि कोपऱ्यांना तीक्ष्ण, सुंदर पिसांच्या आणि भयानक बाणांनी रोखून, गाण्डीवाचा आवाज त्या महाबलवान योद्ध्यांच्या मनांना हादरवून गेला.
ततः पुनर्भीमरवं निगृह्य दोर्भ्यां महाशङ्खमुदारघोषम्। व्यनादयन्संप्रदिशो दिशः खं भुवं च पार्थो द्विषतां निहन्ता
मग, भीमाचा गजर दाबत, दोन्ही हातांनी मोठं शंख उचलून, शत्रूंना संपवणारा अर्जुनाने त्या गंभीर ध्वनीने सर्व दिशा, आकाश आणि पृथ्वी निनादून टाकली.
संमोहनास्त्रप्रभवैः शरौघैर्विनष्टदेहाश्च निपत्य योधाः । निःसत्ववेगाः कुरुराजसैन्याः कुडयोपमास्तस्थुरनीहमानाः
संपूर्ण मोहकारक अस्त्राच्या प्रभावामुळे, बाणांच्या वर्षावात योद्ध्यांची शरीरे नष्ट झाली आणि ते पडले. कुरुराजाच्या सैन्याची ताकद व वेग संपला, ते सर्व जण लाकडासारखे निश्चेष्ट उभे राहिले, काहीच करू शकले नाहीत.
ते शङ्खनादेन कुरुप्रवीराः संमोहिताः पार्थसमीरितेन । उत्सृज्य चापानि दुरासदानि सर्वे तदा मोहपरा बभूवुः
त्या पराक्रमी कुरु योद्ध्यांना पार्थाने फुंकलेल्या शंखाच्या नादामुळे मोठा गोंधळ उडाला. त्यांनी आपली बलाढ्य धनुष्ये टाकून दिली आणि सर्वजण गोंधळलेल्या अवस्थेत गेले.
ततो विसंज्ञानि परेषु पार्थः संस्मृत्य संदेशमथोत्तरायाः । निर्याहि वाहादिति मात्स्यपुत्रमुवाच यावत्कुरवो विसंज्ञाः
तेव्हा पार्थाने, दुसऱ्यांना गोंधळलेल्या अवस्थेत पाहून, उत्तरा दिलेला संदेश आठवला आणि मत्स्यराजपुत्राला म्हणाला, 'कुरु अजूनही गोंधळलेले असताना, घोडे घेऊन लगेच निघ.'
आचार्यशारद्वतयोः सुशुक्ले कर्णस्य पीतं रुचिरं च वस्त्रम्। द्रौणेश्च राज्ञश्च तथैव नीले वस्त्रे समादत्स्व नरप्रवीर
हे नरश्रेष्ठ, शारद्वत आणि कृपाचार्य यांचे शुभ्र वस्त्र, कर्णाचे तेजस्वी पिवळे वस्त्र, द्रोण आणि राजाचे निळे वस्त्र असे सर्व वेगवेगळ्या रंगांचे वस्त्र उचल.
भीष्मस्य संज्ञां तु तथैव मन्ये जानाति मेऽस्त्रप्रतिघातमेषः। एतस्य वाहान्कुरु सव्यतस्त्वमेवं प्रयातव्यममूढसंज्ञैः
माझ्या मते फक्त भीष्मालाच शुद्ध शुद्धी आहे; तो माझ्या अस्त्राचा प्रतिकार कसा करावा हे जाणतो. त्याच्या रथाच्या डाव्या बाजूने घोडे वळव, कारण इतर सर्वजण अजूनही गोंधळलेले आहेत.
रश्मीन्समुत्सृज्य ततो महात्मा रथादवप्लुत्य विराटपुत्रः । वस्त्राण्युपादाय महारथानां नानाविधान्यद्भुतवर्णकानि
मग विराटाचा सुपुत्र, मोठ्या मनाचा, लगाम सोडून रथातून उडी मारून खाली उतरला आणि त्या महान रथींची विविध रंगांची सुंदर वस्त्रे गोळा करू लागला.
महान्ति चीनांशुदुकूलकानि पट्टांशुकानि विविधानि मनोज्ञकानि । हारांश्च राज्ञां मणिभूषणानि सुवर्णनिष्काभरणानि मारिष
त्याने मोठ्या चिनी रेशमी वस्त्रांचे तुकडे, सुंदर पट्ट्यांचे कापड, मनोहारी रंगीबेरंगी वस्त्रे, राजांचे मणी जडलेले हार, दागिने आणि सुवर्ण नाण्यांची अलंकारे घेतली.
माणिक्यबाह्वङ्गदकङ्कणानि अन्यानि राज्ञां मणिभूषणानि। वस्त्राण्युपादाय महारथानां तूर्णं पुनः खं रथमारुरोह
त्याने माणिक्य जडलेल्या बाहूबंध, कंकणे आणि इतर राजांचे मणी जडलेले दागिने, तसेच त्या महान रथींची वस्त्रे पटकन उचलली आणि लगेच पुन्हा रथावर चढला.
राज्ञश्च सर्वान्कृतसंनिकाशान्संमोहनास्त्रेण विसंज्ञकल्पान् । नासाग्रविन्यस्तकराङ्गुलीकः पार्थो जहास स्मयमानचेताः
पार्थाने नाकावर बोट ठेवून, सर्व राजे मोहकारक अस्त्रामुळे जणू बेशुद्ध झालेले पाहून, हसत हसत त्यांच्याकडे पाहिले.
ततोऽन्वशात्तांश्चतुरः सदश्वान्पुत्रो विराटस्य हिरण्यकक्ष्यान् । ते तद्व्यतीयुर्द्विषतामनीकं श्वेता वहन्तोऽर्जुनमाजिमध्यात्
मग विराटपुत्राने चार सुवर्ण हार घातलेल्या शुभ्र घोड्यांचा पाठलाग केला आणि ते घोडे अर्जुनाला शत्रूंच्या सैन्यातून मधूनच घेऊन गेले.
तथा प्रयान्तं पुरुषप्रवीरं भीष्मः शरैरभ्यहनत्तरस्वी। स चापि भीष्मस्य हयान्निहत्य विव्याध भीष्मं दशभिः पृषत्कैः
माणसांत श्रेष्ठ अर्जुन पुढे जात असताना, वेगवान भीष्माने त्याच्यावर बाणांचा मारा केला; पण अर्जुनाने भीष्माचे घोडे मारले आणि भीष्माला दहा तीक्ष्ण बाणांनी जखमी केले.
ततोऽर्जुनो भीष्ममपास्य युद्धे विद्ध्वाऽस्य यन्तारमरिष्टधन्वा। तस्थौ विमुक्तो रथवृन्दमध्याद्राहुं विदार्येव सहस्ररश्मिः
मग अर्जुनाने युद्धात भीष्माला मागे टाकले आणि त्याच्या सारथ्याला जखमी केले. तो रथांच्या मध्यभागी मुक्तपणे उभा राहिला, जणू हजार किरणांचा सूर्य राहूला भेदतो तसा.